Blog

Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Gürcüstanın baş naziri İrakli Qaribaşvili Davos forumunda iştirak edir, paneldə birgə müzakirələrə qatılırlar. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan da foruma qatılsaydı, Cənubi Qafqaz ölkəsinin 3 lideri arasında görüş keçirilə bilərdi. Gürcüstan Azərbaycanla Ermənistan arasında vasitəçi olmaq istəyir. İlham Əliyev Qaribaşvilinin bu təklifə müsbət yanaşır və liderlərin Tiflisdə görüşməsinə tərəfdardır. Qaribaşvili bu təklifi Paşinyana da bildirib.

Nikol Paşinyan Gürcüstanda görüş təklifinə niyə müsbət cavab vermir? Paşinyan bölgəyə dəxli olmayan Fransanın vasitəçi olmasını istəyir, bölgə ölkəsi, o cümlədən Azərbaycan və Ermənistanla tərəfdaşlıq münasibəti olan Gürcüstanın vasitəçiliyini isə qəbul etmir. Bunun iki səbəbi var. Birincisi, Gürcüstan da Azərbaycan kimi münaqişələrin həllinə ərazi bütövlüyü prinsipindən yanaşır, çünki özünün oxşar problem mövcuddur. İkincisi, Gürcüstanla Azərbaycanı gəlir gətirən müxtəlif regional layihələr birləşdirir, Ermənistanla isə ortaq layihəsi yoxdur. Belə olan halda Paşinyan düşünür ki, o Gürcüstanın vasitəçiliyinə razılaşsa, Tiflis istər-istəməz Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyəcək. Ancaq Paşinyan sülhdən danışarsa, bunun yollarından biri ümumi Cənubi Qafqaz evinin yaradılmasından keçir, yox əgər erməni separatçılığına dəstək davam edəcəksə, nə ümumi ev olacaq, nə də Ermənistanı rahat həyat gözləyəcək.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev'in parlamentonun alt kanadından ayrılmasının nedenleri, eski Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in mirasından kurtulmakla ilgili. Tokayev, parlamentonun alt kanadına ek olarak bölgesel iktidar yapılarını da terk etti. Parlamento seçimlerinin bu yıl 19 Mart'ta yapılması planlanıyor. Kazakistan'da yapılan anayasal reformlar sonucunda, yeni seçimlerde milletvekillerinin yüzde 70'i nisbi esasa göre seçilecek. Bununla Tokayev, ülkesinde parti inşası ve siyasi mücadele için koşullar yaratmak istiyor. Örneğin herhangi bir partinin kaydı için eskisi gibi 20.000 kişi yerine 5.000 kişinin olması yeterlidir. Buna dayanarak, Kazakistan'da kayıtlı taraf sayısı arttı.

Aslında Kazakistan'da parlamento seçimlerinin 2025'te yapılması gerekiyordu. Ancak Tokayev geçen yılın Eylül ayında bir açıklama yaparak anayasa değişikliklerinin ardından olağanüstü parlamento seçimlerine ihtiyaç duyulacağını söylemişti. Tokayev, geçen yıl 20 Kasım'da yapılan olağanüstü cumhurbaşkanlığı seçimini yüzde 81 oyla kazanarak konumunu güçlendirdi. Yeni Anayasaya göre Kazakistan cumhurbaşkanı iki defadan fazla devlet başkanı seçilemez. Ayrıca, cumhurbaşkanının yakın akrabalarının kamu görevlerinde bulunmaları yasaktır. Ayrıca yeni Anayasa'dan ilk cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in adının geçtiği maddeler çıkarıldı.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Azərbaycanla Ermənistan arasında “balans siyasətini” davam etdirir. Rusiyanın xarici işlər naziri tərəflərdən birini tənqid edərkən, o birisini də tənqid etməyə çalışır.

Sergey Lavrov yanvarın 18-də Moskvada ötən ilin yekunlarıyla bağlı mətbuat konfransı keçirdib. O mətbuat konfransında dedi ki, Laçın dəhlizi 9 noyabr 2020-ci il tarixli razılaşmaya əsasən, yüklərin, vətəndaşların və nəqliyyat vasitələrinin keçidi üçün sərbəst olmalıdır. Yəni Lavrovun sözlərindən belə nəticə çıxırdı ki, guya azərbaycanlıların yoldakı aksiyasına görə bu sərbəstlik indi  yoxdur. Halbuki, Laçın yolu mülki insanlar və ərzaq daşınması üçün açıqdır.

Sergey Lavrov azərbaycanlıların məlumatı əsasında ermənilərin bu yoldan minaların keçirməsiylə bağlı narazılığını bu şəkildə yekunlaşdırdı: “İndi hərbçilərimiz bu məlumatı öyrənirlər”. Lavrov problemi gizlətmək istəyir. Rusiyaya yoldan silahların keçirilməsinə dair məlumat aksiyadan aylar əvvəl verilirdi. Rusiya bu müddətdə yoldan silahın, sursatın və minaların keçirilməsinə mane olmadı. İndi üstündən aylar keçəndən və aksiya başlayandan sonra Lavrov deyir ki, “məsələni araşdıracaqlar”. Minalar keçirilib, müxtəlif istiqamətlərdə basdırılıb, müharibədən sonra minaların partlaması nəticəsində yüzlərlə Azərbaycan vətəndaşı həlak oldu və bu faciələrə şərait yaradan Rusiyanın bölgədəki hərbi kontingenti idi. Bundan sonra Rusiya hərbi kontingenti “araşdırma” apararmı?

Sergey Lavrov mətbuat konfransında Ermənistanı da tənqid etdi. Lavrov dedi ki, İrəvan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının missiyasının Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə göndərilməsi barədə sənədi yerinə yetirmək əvəzinə Avropa İttifaqının missiyasına üstünlük verdi. Lavrov bu mövzuda fikirlərini belə yekunlaşdırdı: “Bu əlbəttə ki, Ermənistanın hüququdur. Lakin unutmaq lazım deyil ki, söhbət Azərbaycanla sərhəddən gedir. Yəqin ki, bu missiya Azərbaycanın razılığı olmadan sərhəddə yerləşdiriləcəksə, qeyri-məhsuldar olacaq. Sərhəddə etimadın möhkəmlənməməsi əlavə gərginliklər yarada bilər”.

Lavrov bu məsələdə haqlıdır. Avropa İttifaqının missiyası təmas xəttində monitorinqi uzatmaqla heç nəyə nail olmayacaq, əksinə Brüssel iki mənfi nəticə ilə üzləşəcək. Birinci olarak, rəsmi Bakı Brüsselin bundan sonrakı vasitəçiliyinə şübhəylə yanaşacaq. İkinci, Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin müəyyənləşməsi uzanacaq ki, bu da əslində Avropa İttifaqının maraqlarına cavab verməməlidir.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov yanvarın 18-də Moskvada keçirdiyi mətbuat konfransında dedi ki, bir neçə gün əvvəl Rusiya kontingentinin komandirinin iştirakı ilə Azərbaycan təmsilçisi və separatçıların nümayəndələri arasında görüş keçirilib. Görüş Laçın yolundakı vəziyyətlə bağlı olub. Lavrov yaxın vaxtlarda məsələnin öz həllini tapacağını düşündüyünü bildirib. Yəni Lavrovun fikrincə, bu görüşdən sonra Laçın dəhlizindəki vəziyyət dəyişməlidir. Ancaq vəziyyət belə deyil. Lavrov Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla telefonla danışıb. Ceyhun Bayramov Azərbaycanın tələblərini bir daha Lavrova bildirib. Əsas tələb Qarabağda separatçıların nəzarətində olan mis və qızıl yataqlarında monitorinqin keçirilməsidir. Çünki həmin yataqlar işlər Azərbaycan qanunlarına ziddidir. Yataqların istismarından Azərbaycan faydalana bilmir. Bundan başqa ekoloji məsələlər də var.

Erməni saytları xəbər yaydılar ki, rəsmi Bakı tələblərini Qarabağdakı erməni separatçılarına göndərib. Erməni separatçılarının lideri Araik Arutunyan rəsmi Bakının tələblərini tərəfdarlarına izah edib: 1. Ruben Vardanyan Qarabağı tərk etməlidir; 2. Separatçılar mədənlərindəki işi dayandırılmalıdırlar; 3. Laçın dəhlizinin Rusiya sərhəd-keçid məntəqəsində rentgen skaner cihazları quraşdırılmalı və yüklərə nəzarət edənlər arasında Azərbaycan nümayəndəsi olmalıdır; 4. Separatçılara məxsus ağır hərbi texnika bölgədən çıxarılmalıdır.

Araik Arutunyan və onun separatçı ətrafı rəsmi Bakının bu tələblərini yerinə yetirməyəcəklər. Erməni mənbələrinə görə, Arutyunyanın rəsmi Bakının tələblərinə reaksiyası belə olub: “Rəsmi Bakının tələblərini yerinə yetirsək belə dəhlizin açılacağına və ya açılandan 1-2 həftə sonra yenidən bağlanmayacağına zəmanət yoxdur. Buna cavab olaraq Azərbaycan dünən qazın verilişini bir neçə saatlıq dayandırıb. Ümumiyyətlə, çətin günlər qarşıdadır”.

Həqiqətən, erməni separatçılar üçün bundan da çətin günlər olacaq. Rəsmi Bakının iddia edildiyi kimi Rusiya hərbi kontingenti vasitəsilə separatçılara göndərdiyi tələblər prosesin başlanğıcıdır. Bundan sonra başqa tələblər irəli sürüləcək.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve beraberindekiler, Kırım'ın ilhakını ve Ukrayna'ya karşı saldırganlık savaşının başlamasını bu şekilde açıklayan "Rus dünyasının savunması" hakkında çok konuşuyorlar. Yani Putin, Ukrayna'daki Rusları Kiev'deki "faşist rejim"den kurtarmak için iddiaya göre savaş başlattığını söylüyor. Bu bir bahane. Rus dünyasını düşünen biri Ukrayna şehirlerini bombalayıp sivilleri öldürmez. Rusya'nın işgalci ordusu geri çekilen bölgelerde katliamlar yaptı, Buça'da katlettikleri halk arasında ulusal Rusların olmadığını kim garanti edebilir? Ya da Rusya dün gece Ukrayna'nın Dinyeper kentine roket attı, büyük bir bina çöktü ve enkazdan onlarca ceset çıkarıldı. Kalıntılar arasında ölenler arasında Rus asıllı Ukrayna vatandaşı olmadığını kim garanti edebilir? Öte yandan Kremlin'in sahibi gençlerini savaşa ölüme gönderiyor, sayı 100 bini geçti. Putin ölüme gönderdiği gençleri düşünmüyor bile. Rus muhalefetinin liderlerinden Grirogy Yavlinsky, son röportajında Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırı savaşının, SSCB'nin Almanya'ya karşı savaşına benzemediğini söyledi. Almanya SSCB'ye saldırdı, SSCB işgalcilere karşı savaşıyordu ve şimdi tam tersine Rusya işgalci, Ukrayna işgale karşı savaşıyor. İstilacılar er ya da geç yenilir.

Karabağ ayrılıkçıları çeşitli ülke ve kuruluşlara "Karabağ Ermenilerinin durumu vahim, yardım edin" diye bağırırken, ayrılıkçıların "meclis başkanı" Artur Tovmasyan Karabağ'da olağanüstü "cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri" yapılmasını önerdi. . Artur Tovmasyan bunu bölgedeki krize bağladı. Ayrılıkçıların liderlerinin ortaya çıkan krizi farklı gördükleri ortaya çıktı. Ararik Harutunyan ve Ruben Vardanyan uluslararası dünyanın Azerbaycan'a baskı yapmasını isterken, içlerinden biri "seçim yapalım" önerisinde bulunarak aslında sorunun kendi aralarında olduğunu ima etti. Çünkü iktidardan memnuniyetsizlik olunca erken seçim talep ediyorlar. Ayrılıkçıların "meclis başkanı", yerini talep eden Araik Harutunyan ve Ruben Vardanyan'dan memnun değil gibi görünüyor. Robert Koçaryan ile geçmişte yakın ilişkisi bulunan Artur Tovmasyan, ayrılıkçıların 'Güvenlik Konseyi Sekreteri' Vitaliy Balasanya'nın istifasından da memnun değil. Acaba Artur Tovmasyan ile Nikol Paşinyan, Araik Harutunyan veya Ruben Vardanyan arasındaki fark nedir ki "parlamento başkanı" çaresiz durumlarını ayrılıkçılar lehine değiştireceğini düşünüyor? Dar görüşlü bir Karabağ Ermenisi, bugün Araik Arutunyan'ın ya da Ruben Vardanyan'ın yerinde olmak istemezdi. Düşünce kalmadı.