Noyabrın 9-da – Rusiya ilə Ukrayna arasında ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin paytaxtı Əbu-Dabidə keçiriləcək iki günlük danışıqlardan bir gün əvvəl – Hindistanın Baş naziri Narendra Modi Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenskiyə zəng etdi. Telefon danışığından sonra Modi “X” sosial şəbəkəsində “genişmiqyaslı ikitərəfli əməkdaşlığın nəzərdən keçirildiyi” “məhsuldar telefon söhbəti” barədə paylaşım etdi. Modi həmçinin “Hindistanın sülh yolu ilə həllə mümkün olan hər cür töhfə verməyə dair qəti öhdəliyinə” dair ümumi ifadələr işlətdi.
Bir qədər sonra Zelenski də “X” platformasında paylaşım etdi. Onun şərhləri daha ətraflı məlumat verirdi. Paylaşıma əsasən, Zelenski Modini “son diplomatik inkişaflar” barədə məlumatlandırıb. O, həmçinin bildirib ki, tərəflər “Rusiyanın Qara dəniz vasitəsilə taxıl ixracını bloklaması” məsələsini müzakirə ediblər və Zelenski iddia edib ki, “Hindistan ərzaq dəhlizlərinin yaradılmasında vasitəçilik etməyə hazırdır”.
Bir neçə saat sonra Hindistanın xarici işlər naziri S. Cayşankar rusiyalı həmkarı Sergey Lavrova zəng edərək münaqişə və “davam edən diplomatik təşəbbüslər” barədə danışıb. Bu intensiv telefon danışıqları onu göstərir ki, Yeni Dehli sülh prosesi cəhdlərini yaxından izləyir. Əvvəlki mərhələlərdə olduğu kimi, noyabrın 10-da başlayan Əbu-Dabi danışıqları da heç bir nəticə vermədən başa çatdı. Hər iki ölkə üçün məsələnin əhəmiyyəti o qədər böyükdür ki, bir raund danışıqla razılığa gəlmək mümkün deyil. Müharibəyə son qoymaq üçün tərəflərin öz pozulmuş təhlükəsizlik hissləri, strateji və iqtisadi maraqları ilə bağlı nə dərəcədə güzəştə getməyə hazır olduqları isə hələlik məlum deyil. Münaqişə tərəfləri və onların qonşuları ilə yanaşı, Hindistanın da sülh yaratmaq cəhdləri üçün öz səbəbləri var. Uzun sürən müharibə qlobal iqtisadi sarsıntıların üç əsas səbəbindən biri olub; digər amillər isə Tramp administrasiyası tərəfindən tətbiq edilən gömrük rüsumları və İranla bağlı gərginlikdir. Buna görə də, müharibənin başa çatması Yeni Dehli üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Ukraynada sülhün bərqərar olması Hindistana üç birbaşa fayda verə bilər. Birincisi, bu, enerji və ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı təzyiqləri azalda bilər. Müharibə qlobal neft və qaz bazarlarında pozulmalara səbəb olub. Nəticədə, xam neft ehtiyacının böyük hissəsini idxal edən Hindistan qeyri-sabit qiymətlər və daim dəyişən sanksiya rejimləri şəraitində fəaliyyət göstərmək məcburiyyətində qalıb. Həmçinin gübrə və yeməli yağların tədarükünü azaltdı və daxili inflyasiyanı artırdı. Hindistan dünyanın ən böyük bitki yağı idxalçısıdır və tədarükünün böyük hissəsi əvvəllər Ukraynadan gəlirdi. Sentyabr ayında bu idxal dörd ildən çox müddətdə ən aşağı səviyyəyə düşdü və bu da emal zavodlarını Malayziya və İndoneziyadan palma yağı alışını ən yüksək səviyyəyə qaldırmağa sövq etdi. Modi hətta hindliləri yeməli yağ istehlakını azaltmağa çağırdı, baxmayaraq ki, çox uğur qazanmadı. Qara dəniz taxıl ixracının bloklanması qlobal ərzaq qiymətlərini yüksək səviyyədə saxladı və Hindistan da daxil olmaqla idxaldan asılı iqtisadiyyatlara zərər verdi. Davamlı bir razılaşma enerji qiymətlərini sabitləşdirəcək, proqnozlaşdırıla bilən təchizat zəncirlərini bərpa edəcək və gəmiçilik yollarını yenidən açacaq, Hindistanın idxal xərclərinə və ev təsərrüfatlarının büdcələrinə təzyiqi azaldacaq.
İkincisi, Hindistanın həm Moskva, həm də Vaşinqtonla münasibətləri gücləndirmək üçün diplomatik imkanları Rusiya ilə Qərb arasındakı gərginliyin məhdud şəkildə azalması ilə belə genişlənə bilər. İllərdir ki, Yeni Dehli Rusiya silahlarını alaraq və ABŞ ilə müdafiə, texnologiya və ticarət əlaqələrini dərinləşdirərkən çətin bir yol qət edib. Tramp administrasiyası tərəfindən tətbiq edilən tariflər də daxil olmaqla, Qərbin Hindistanın Rusiyadan alışına təzyiqi Yeni Dehlini narahat izahatlara və baha başa gələn güzəştlərə məcbur etdi. Münasibətlərin yumşaldılması bu diplomatik tapmacanın risklərini azaldacaq. Hindistan tərəf seçən kimi görünmədən strateji muxtariyyətini davam etdirə və Moskva və Vaşinqtonla müdafiə baxımından deyil, öz şərtləri ilə qarşılıqlı əlaqədə ola bilər.
Üçüncüsü, Ukraynada sülh istiqamətində əldə ediləcək irəliləyiş Hindistanın Avropa ilə genişlənən iqtisadi və strateji tərəfdaşlığına yeni təkan verə bilər. Avropa Yeni Dehli üçün əsas tərəfdaşa çevrilib; belə ki, uzun müddətdir müzakirə olunan Hindistan-Aİ azad ticarət sazişi, müdafiə sahəsində əməkdaşlıq və texnoloji əlaqələr getdikcə daha da fəallaşır. Noyabrın ilk həftəsində Hindistan və Aİ, uzunmüddətli institusional tədqiqat əməkdaşlığına doğru potensial bir addım kimi, Hindistanın Aİ-nin əsas tədqiqat və innovasiya proqramı olan “Horizon Europe”a qoşulması ilə bağlı danışıqları yekunlaşdırdılar. Lakin Avropanın şərq cinahındakı müharibə qitənin siyasi diqqətini, büdcə vəsaitlərini və təhlükəsizlik planlaşdırmasını öz üzərinə çəkib, eyni zamanda Hindistanın Rusiya ilə əlaqələri səbəbindən bu ölkə ilə əməkdaşlığı mürəkkəbləşdirib. Münaqişənin həlli Brüssel və Avropa paytaxtlarına diqqətlərini ticarət, investisiya, təmiz enerji və təchizat zənciri tərəfdaşlıqlarına yönəltməyə imkan verərdi. Bu, həmçinin Hindistanın Moskva ilə əlaqələrinə görə Avropada yaranan narahatlığı azalda və daha gələcəyə yönəlik münasibətlərin qurulmasına şərait yarada bilər.
Bu nailiyyətləri təmin etmək məqsədilə, müharibəyə qarışmaqdan əvvəlcə çəkinən Hindistan, son vaxtlar məhdud, lakin səmərəli nəticələr əldə etmək üçün vasitəçi qismində çıxış etməyə çalışır. Sentyabrın 3-də Cayşankar Ukraynaya səfər edərək Zelenski ilə görüşdü və Ukraynanın xarici işlər naziri Andrii Sibixa ilə ikitərəfli məsləhətləşmələr apardı. Bu, Hindistan xarici işlər nazirinin Ukraynaya həyata keçirdiyi ilk müstəqil ikitərəfli səfər oldu. Oktyabr ayında Hindistan üç hissədən ibarət bir atəşkəs təklifi irəli sürdü; bu təklif enerji obyektlərinə və digər infrastruktura hücumların dayandırılmasını, Qara dəniz vasitəsilə taxıl və enerji daşınmasının davam etdirilməsini, həmçinin ticarət gəmilərinə zərbələrin sona çatdırılmasını nəzərdə tuturdu.
Bununla belə, Hindistanın uğur qazanacağına zəmanət yoxdur. Yeni Dehlinin Moskva ilə əlaqələri güclüdür və bu əlaqələr ortaq tarixə, eləcə də davam edən hərbi və enerji sahəsindəki əməliyyatlara əsaslanır. Lakin Ukrayna müharibəsinə gəldikdə, Yeni Dehlinin Kremlin qərarlarına təsir imkanları olduqca məhduddur. Modinin tez-tez səsləndirdiyi “bu, müharibə vaxtı deyil” fikri Putin tərəfindən eşidilsə də, nəzərə alınmadı. Yeni Dehli isə hələ də dərk etməkdə gecikir ki, Moskva üçün strateji bazar olmaqdan kənarda, Hindistanın prioritetlər siyahısındakı yeri olduqca aşağıdır. Əslində, Rusiyanın Ukraynaya qarşı ən ağır hücumlarından bəziləri məhz Cayşankarın sentyabr ayında Kiyevə etdiyi səfərdən sonra baş verib. Buna baxmayaraq, risklər o qədər yüksəkdir ki, Yeni Dehlinin geri çəkilmə ehtimalı azdır. Moskva üzərində məhdud təsir gücünə malik Hindistanın real rolu sülhməramlıdan daha çox vasitəçi rolunu oynaya bilər. O, həm Moskvaya, həm də Kiyevə çıxışından istifadə edərək kanalları açıq saxlamaq və Qara dəniz ərzaq dəhlizi kimi humanitar və iqtisadi tənzimləmələri təşviq etmək üçün istifadə edir. BMT Təhlükəsizlik Şurasında yer almaq da daxil olmaqla qlobal ambisiyaları olan yüksələn bir güc olan Hindistanın etibarlı bir sülhməramlı kimi ortaya çıxması üçün daha güclü diplomatik və institusional təsirlər və münaqişələrin həlli sahəsində uzunmüddətli həllərə sadiqlik inkişaf etdirməsi lazımdır.
RU 
AZ 
EN 
TR