ABŞ Prezidenti Donald Trampın noyabrın 1-dən etibarən Çin mallarına əlavə 100 faizlik gömrük rüsumları tətbiq ediləcəyini elan etməsi iki ölkə arasında ticarət müharibəsinin yeni mərhələyə keçirəcək. Trampı o qəzəbləndirib ki, Çin nadir torpaq metalları ixracına sərt nəzarət tətbiq etmək qərarı verib. Tramp sosial media hesabında yazıb ki, 100 faizlik tarif mövcud rüsumdan əlavə olacaq.
ABŞ liderinin sözlərinə görə, Çin rəhbərliyi “dünya ictimaiyyətinə düşməncəsinə yazılmış məktub” göndərib və orada noyabrın 1-dən demək olar ki, bütün məhsullara ixrac nəzarətinin tətbiq olunacağı qeyd edilir. Tramp bildirib ki, bu məhdudiyyətlər bəzi hallarda “başqa ölkələrdə istehsal olunan, lakin Çin texnologiyasından istifadə edən məhsulları” da əhatə edəcək: “Bu, dünya iqtisadiyyatına açıq təhdiddir. Çin artıq sadəcə rəqib deyil – o, qlobal istehsal zəncirinə nəzarət etməyə çalışır,” – deyə Tramp vurğulayıb.
ABŞ administrasiyası eyni zamanda strateji proqram təminatı və texnoloji məhsulların ixracına nəzarəti sərtləşdirəcəyini açıqlayıb. Yeni qaydalara əsasən, süni intellekt alqoritmləri, kvant hesablama sistemləri və mikroçip dizaynı kimi məhsulların ixracı artıq xüsusi icazə ilə mümkün olacaq.
Ekspertlərə görə, bu addım Çinlə texnoloji qarşıdurmanın yeni mərhələsini açır. ABŞ-ın keçmiş Ticarət Nazirliyi müşaviri Robert Atkinson bildirib ki, Trampın qərarı “Huawei, ZTE və ByteDance kimi Çin texnoloji nəhənglərini dolayısı ilə hədəfə alır”:
“Tramp açıq şəkildə göstərir ki, ABŞ yalnız gömrük rüsumları ilə kifayətlənməyəcək. Bu, texnoloji soyuq müharibənin növbəti mərhələsidir.”
Hadisələrin fonunda Trampın Çin lideri Si Cinpinlə görüşünün taleyi də qeyri-müəyyən olaraq qalır. Görüşün oktyabrın sonunda Cənubi Koreyada keçiriləcək Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq (APEC) sammitində baş tutacağı gözlənilirdi. Lakin Tramp bir müddət əvvəl görüşün “mənasız ola biləcəyini” deyərək şübhə ilə yanaşmış, sonradan Ağ Evdəki çıxışında mövqeyini yumşaldaraq əlavə etmişdi: “Mən görüşü ləğv etməmişəm. Görüş ola bilər – baxacağıq.”
“Reuters” yazır ki, Pekin tərəfi hələlik bu görüşün planlaşdırıldığını təsdiqləməyib.
Trampın bəyanatından bir gün əvvəl Çin hökuməti nadir torpaq metalları ixracına nəzarət qaydalarını sərtləşdirdiyini açıqlamışdı. Yeni tələblərə əsasən, məhsulun dəyərinin cəmi 0,1 faizi belə nadir metalın payına düşərsə, onun üçün ayrıca ixrac lisenziyası tələb olunur. Bu metallara neodim, terbium, disprosium, lantanum və ittrium daxildir – onlar elektrik avtomobilləri, hərbi cihazlar və yüksək texnologiyalar üçün əsas xammal sayılır.
Çin həmçinin bu metallarla bağlı hasilat və əridilmə texnologiyalarının ixracını da məhdudlaşdırıb. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu qərar ABŞ və müttəfiqlərinin Çindən texnoloji asılılığı azaltmaq planlarını çətinləşdirəcək.
Xatırladaq ki, Tramp 2025-ci ilin yazında genişmiqyaslı ticarət müharibəsinə start vermiş, Çin mallarına tətbiq olunan rüsumlar 145 faizə qədər yüksəlmişdi. Pekin cavab olaraq Amerika məhsullarına 125 faizlik rüsumlar tətbiq etmişdi. Yay aylarında aparılan danışıqlardan sonra tərəflər müvəqqəti güzəşt razılaşmasına gəlmişdilər, lakin son qərarlar bu “barış dövrünün” bitdiyini göstərir.
Ekspertlərin fikrincə, ABŞ-ın bu addımı qlobal ticarət sisteminə ciddi zərbə vura bilər. Çin nadir torpaq metalları istehsalının təxminən 70 faizinə, ABŞ isə yüksək texnologiyaların 60 faizinə nəzarət edir. Yeni rüsumlar və ixrac məhdudiyyətləri elektronika, avtomobil və enerji sektorlarında qiymət artımlarına, həmçinin təchizat zəncirlərinin pozulmasına səbəb ola bilər.
Beləliklə, Vaşinqton və Pekin arasında ticarət müharibəsinin yeni mərhələsi başlayıb. Trampın 100 faizlik tarif qərarı təkcə iqtisadi deyil, həm də qlobal güc balansı üçün növbəti ciddi sınaq hesab olunur.
TR 
AZ 
EN 
RU