Gün: 26 Ocak 2026

Kanada təzyiq altındadır

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Çinlə əməkdaşlığa görə Kanadanı 100 % tariflərlə hədələdikdən sonra iki ölkə arasında münasibətlər yenidən gərginləşib. Trampın “Truth Social” hesabında bunları yazıb: “Əgər qubernator Karni (Kanadanın Baş naziri Mark Karnini nəzərdə tutub) düşünürsə ki, o, Kanadanı Çinin mal və məhsullarını Birləşmiş Ştatlara göndərmək üçün “transfer limanı”na çevirəcək, o, dərindən yanılır. Çin Kanadanı “diri-diri yeyəcək”, biznesləri, sosial strukturu və ümumi həyat tərzinin dağılması da daxil olmaqla, onları tam “udacaq”. Əgər Kanada Çinlə sövdələşmə bağlasa, Kanadanın ABŞ-yə daxil olan bütün mal və məhsullarına dərhal 100 % rüsum tətbiq ediləcək”.

Donald Trampın tonundan narazı qalan Mark Karni “X” sosial şəbəkəsində paylaşdığı videomüraciətdə xaricdən gələn təhdidlər fonunda kanadalıların seçimlərini etiklədini vurğulayıb. Baş nazir ABŞ-a işarə edərək başqa ölkələrin diktəsini qəbul etməyəcəyini bildirib. Kanada baş naziri çıxış yolunu belə izah edib: “Kanada məhsul alın, Kanada malları istehsal edin. Birlikdə güclü Kanada quracağıq”. Baş nazir bununla işarə edib ki, Tramp Kanadaya qarşı elan etdiyi gömrük rüsumları tətbiq edərsə, kanadalılar ancaq öz imkanlarına arxalanmalıdırlar.

ABŞ-Kanada münasibətlərinin gərginləşməsi Çinin maraqlarına xidmət edir. Pekin fürsətdən istifadə edərək Trampın Kanadaya təzyiqi forunda Ottava ilə tərəfdaşlığı gücləndirmək istəyir. Çinin Kanadakı səfirliyi Trampın təzyiqləri ilə bağlı açıqlama yayıb. Açıqlamada Çin ilə Kanada arasında sağlam və sabit münasibətlərin möhkəmlənməsinin hər iki ölkənin ümumi maraqlarına cavab verdiyi yazılıb.

Kanadanın baş naziri Trampın hədələrini nəzərə almayaraq bu ayın ortalarında Çinə səfər etmiş və bu ölkənin lideri Si Cinpinlə görüşmüşdü. Bu Kanadada hökumətə başçılıq edən şəxsin 2017-ci ildən sonra Çinə ilk rəsmi səfəri idi. Pekindəki müzakirələrdə iki ölkənin iqtisadi əməkdaşlıq perspektivləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. İki ölkə kənd təsərrüfatı, enerji və maliyyə sektorlarında əməkdaşlıq imkanlarını nəzərdən keçiriblər. Bu səfərdən və müzakirlərdən məmnun qalan Si Cinpin iki ölkə arasında əməkdaşlığı daha gücləndirməyə qərar verib.

Buna baxmayaraq, Çin Kanada iqtisadiyyatını ABŞ-ın təzyiqlərindən xilas edə bilməyəcək. Kanada ilə ABŞ iqtisadiyyatları arasında ciddi asılılıq var. İki ölkə arasında müxtəlif məhsulların idxal-ixrac əməliyyatları strateji əhəmiyyətə malikdir. ABŞ Kanada məhsulları üçün əhəmiyyətli bazardır. Kanada gömrük rüsumlarının artırılması nəticəsində bu bazardan məhrum olarsa, gəlirləri azalacaq.

Azad ticarət sazişi imzalanacaq

Hindistan 27 yanvar 2026-cı ildə 77-ci Respublika Günü qeyd etməyə və 16-cı Hindistan-AB Zirvə Görüşü zamanı Avropa Birliyinin ali rəhbərliyinə ev sahibliyi etməyə hazırlaşarkən, qlobal iqtisadi diplomatiyada əlamətdar zəmin yaranır. Uzun müddətdir gözlənilən Hindistan-AB Azad Ticarət Sazişi (FTA), rəsmi olaraq Geniş Əsaslı Ticarət və İnvestisiya Sazişi (BTIA) kimi tanınır və onilliyin ən əhəmiyyətli ticarət irəliləyişlərindən biri olmağa hazırlaşır. Bağlandıqdan sonra, bu, Hindistanın ən böyük və ən əhatəli ticarət paktı olacaq və artan proteksionizm və geosiyasi qeyri-müəyyənlik şəraitində qlobal ticarət tərəfdaşlığının necə yenidən formalaşdığının müəyyənedici siqnalı olacaq.

Dünyanın ən böyük iki demokratiyası olan Hindistan və Avropa Birliyi birlikdə təxminən 2 milyard insanı təmsil edir və qlobal ÜDM-in təxminən 22%-ni təşkil edir. FTA ticarət, investisiya, texnologiya və xidmətlərdə güclü bir-birini tamamlayan amillərdən istifadə etməklə qlobal ticarət trayektoriyasını yenidən müəyyənləşdirmək üçün ortaq bir ambisiyanı əks etdirəcək. Geosiyasi gərginliyin artması, müttəfiqliklərin dəyişməsi və siyasət rejimlərinin dəyişməsi ilə xarakterizə olunan bir dünyada Hindistan-AB FTA-nın böyük iqtisadiyyatların inhisarçı meyllərini azaltması, təchizat zəncirlərini şaxələndirməsi və resurs əsaslı tamamlayıcılığı optimallaşdırması gözlənilir.

AB-nin ÜDM-i təxminən 22,5 trilyon ABŞ dolları (BVF tərəfindən 2026-cı il üçün proqnozlaşdırılır) və Hindistanın təxminən 4,5 trilyon ABŞ dolları ÜDM-i ilə dünyanın ən sürətlə böyüyən böyük iqtisadiyyatı kimi ortaya çıxması (BVF tərəfindən 2026-cı il üçün proqnozlaşdırılır) ilə FTA ticarət genişlənməsindən kənarda da əhəmiyyət kəsb edir. O, qlobal təchizat zəncirlərinin strateji yenidən balanslaşdırılmasını, daha dərin texnologiya tərəfdaşlıqlarını və hər iki tərəfdaş üçün daha davamlı və davamlı inkişaf yollarını vəd edir.

Hindistan və AB arasında FTA danışıqları 2007-ci ildə mal və xidmət ticarəti, investisiya, intellektual mülkiyyət və davamlı inkişafı əhatə edən geniş bir çərçivə yaratmaq məqsədi ilə başladı. Lakin tariflər, tənzimləyici standartlar, peşəkar mobillik və ətraf mühit normaları ilə bağlı fikir ayrılıqları 2013-cü ildə danışıqların dayandırılmasına səbəb oldu. 2022-ci ilin iyun ayında danışıqların canlanması sürətlə dəyişən qlobal nizamda iki tərəf arasında strateji yaxınlaşmanın yenilənməsini qeyd etdi. O vaxtdan bəri, böyük və mürəkkəb ticarət müqavilələrinin standartlarına görə irəliləyiş nisbətən sürətli olmuşdur.

Hindistan-AB FTA bazar ölçüsü, əhali əhatə dairəsi və iqtisadi güc baxımından dünyanın ən böyük ticarət müqavilələri arasında yer alacaq. Güclü bir-birini tamamlamasına baxmayaraq, ikitərəfli ticarət potensialdan aşağı olaraq qalıb. Sazişin, xüsusən də qlobal ticarətin gərgin olduğu bir vaxtda əhəmiyyətli dərəcədə yeni bir təkan açacağı gözlənilir. Hindistan ixracatçıları tekstil, geyim, dəri məmulatları, əczaçılıq, mühəndislik məhsulları və emal olunmuş qidalar da daxil olmaqla bir neçə əmək tutumlu sektorda faydalanacaqlar. AB bazarına güzəştli çıxış Hindistanın rəqabət qabiliyyətini artıracaq. AB üçün Hindistanın geniş istehlak bazarına daha yaxşı çıxış avtomobillər, yüksək səviyyəli istehsal, yaşıl texnologiyalar, şərab və spirtli içkilər və peşəkar xidmətlər sahəsində imkanlar təklif edir.

Hindistan və AB arasında ikitərəfli mal ticarəti son beş ildə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənərək 2020-21-ci illərdəki 81,1 milyard ABŞ dollarından 2024-25-ci illərdə 136,5 milyard ABŞ dollarına yüksələrək 41% artım göstərib. Eyni dövrdə Hindistanın AB ilə ikitərəfli ticarəti ABŞ ilə genişlənməsini üstələyib. Hindistanın ABŞ ilə ticarəti 2020-21-ci illərdəki 80,5 milyard ABŞ dollarından 2024-25-ci illərdə 132,1 milyard ABŞ dollarına 39% artıb, Hindistanın Çin ilə ticarəti isə eyni dövrdə 32% artaraq 2020-21-ci illərdəki 86,4 milyard ABŞ dollarından 2024-25-ci illərdə 127,7 milyard ABŞ dollarına çatıb. FTA-nın bağlanması ilə Hindistanın ikitərəfli mal ticarətinin 2030-cu ilə qədər 300 milyard ABŞ dollarını keçəcəyi gözlənilir.

 

Hakkımızda

"Atlas" Araştırma Merkezi, 2003 yılında bir grup siyasi uzman tarafından Bakü'de kuruldu. Merkezin başkanı siyasi analist Elkhan Şahinoğlu.

Tezgah

Giriş yapmak
Bugün
Umumi 1400594
tr_TRTR