Kategori: Açıklamalar

“Sülh formulu universaldır”

15 iyun 2024-cü il tarixində ümumilikdə beynəlxalq münasibətlər tarixində, xüsusən də dünya təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasında dönüş nöqtəsi ola bilər. Məhz bu müddətdə İsveçrənin Bürgenstok şəhərində Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin “Sülh Formulu” təşəbbüsünün praktiki həyata keçirilməsinə yönəlmiş misilsiz hadisə – Ukrayna üçün ilk Qlobal Sülh Sammiti keçiriləcək.

Sülh Formulu bəşəriyyətin müasir çağırışlara və təhdidlərə, o cümlədən hərbi xarakterli təhdidlərə necə cavab verməsi barədə aydın anlayışı təmin edən on hərtərəfli bənddən ibarətdir.

Bu on bənd təkcə Ukraynada sabit və ədalətli sülhə aid deyil. Söhbət bütün dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı güc tətbiqini mümkünsüz edən qlobal təhlükəsizlikdən gedir. İlk növbədə, Ukraynanın…

Ukrayna Prezidentinin bu təşəbbüsü bəşəriyyət üçün keçmişin səhvlərindən qaçmaq, sakit və dinc gələcəyə ümid etmək şansına çevrilə bilər.

Bu şansdan istifadə etməsək, bu bəşəriyyətin bir daha özünü aldatmağa imkan verdiyi mənasına gələcək. Qlobal nizamı pozanlara güclərini artırmağa, sonra isə yeni terror seriyalarına və qlobal sabitliyi pozmağa başlamağa imkan verərək gözləməməliyik. Məhz indi azad və sivil dünyaya qarşı dağıdıcı müharibəni dayandırmağın vaxtıdır.

Hər birimiz özümüzə sual verməliyik: “Raket və mərmilərlə örtülməyən dinc səma altında yaşamaq, mina və sursatla çirklənməmiş yer üzündə gəzmək, ölümlə deyil, həyatla dolu hava ilə nəfəs almaq üçün mən nə edə bilərəm?” Və Ukraynanın azadlıq müharibəsinin uzaq bir şey olduğunu və sizə aidiyyəti olmadığını düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Axı bu gün düşmən Ukrayna torpağını qoparır, sabah bəlkə sizin də torpaqlarınıza soxulacaq.

Məhz bunun baş verməməsi üçün Ukrayna dövlət rəhbərlərini Qlobal Sülh Sammitində iştirak etməyə, bütün dünyanı isə Prezident Volodimir Zelenskinin Sülh Formulasının həyata keçirilməsinə qoşulmağa dəvət edir. Biz ümid edirik ki, sülhün bədəlini hər kəsdən ən yaxşı bilən Azərbaycan Respublikası, eləcə də bütün strateji tərəfdaşlarımız və müttəfiqlərimiz ümumi gələcək üçün bu ən mühüm məsələdə Ukraynanı dəstəkləyəcəklər.

Radiasiya və nüvə təhlükəsizliyi. Nüvə şantajının bütün formaları dayandırılmalıdır. Bütün dövlətlər nüvə təhdidlərinin bütün formalarından çəkinməli, nüvə silahından istifadə etməməyi və nüvə obyektlərinə təhlükə yaratmamağı açıq şəkildə öhdəsinə götürməlidir. MAQATE nüvə təhlükəsizliyinin qorunmasında və mülki nüvə obyektlərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsində aparıcı rol oynamalıdır. Bu bənd MAQATE ilə birlikdə ən mühüm vəzifələrdən birinin – mina təhlükəsi ilə mübarizə sahəsində nüvə texnologiyalarından istifadə imkanlarının öyrənilməsi üzərində işləyən Azərbaycan üçün aktual ola bilər. Bundan əlavə, Azərbaycan 2024-cü ilin noyabrında COP29-a ev sahibliyi edəcək ölkə kimi iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahəsində nüvə texnologiyalarının dinc məqsədlərlə istifadəsi üçün resursların cəlb edilməsinə töhfə verərək, nüvə təhlükəsizliyi amilinə prioritet diqqət yetirəcək.

15 iyun 2024-cü il tarixində ümumilikdə beynəlxalq münasibətlər tarixində, xüsusən də dünya təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasında dönüş nöqtəsi ola bilər. Məhz bu müddətdə İsveçrənin Bürgenstok şəhərində Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin “Sülh Formulu” təşəbbüsünün praktiki həyata keçirilməsinə yönəlmiş misilsiz hadisə – Ukrayna üçün ilk Qlobal Sülh Sammiti keçiriləcək.

Sülh Formulu bəşəriyyətin müasir çağırışlara və təhdidlərə, o cümlədən hərbi xarakterli təhdidlərə necə cavab verməsi barədə aydın anlayışı təmin edən on hərtərəfli bənddən ibarətdir.

Bu on bənd təkcə Ukraynada sabit və ədalətli sülhə aid deyil. Söhbət bütün dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı güc tətbiqini mümkünsüz edən qlobal təhlükəsizlikdən gedir. İlk növbədə, Ukraynanın…

Ukrayna Prezidentinin bu təşəbbüsü bəşəriyyət üçün keçmişin səhvlərindən qaçmaq, sakit və dinc gələcəyə ümid etmək şansına çevrilə bilər.

Bu şansdan istifadə etməsək, bu bəşəriyyətin bir daha özünü aldatmağa imkan verdiyi mənasına gələcək. Qlobal nizamı pozanlara güclərini artırmağa, sonra isə yeni terror seriyalarına və qlobal sabitliyi pozmağa başlamağa imkan verərək gözləməməliyik. Məhz indi azad və sivil dünyaya qarşı dağıdıcı müharibəni dayandırmağın vaxtıdır.

Hər birimiz özümüzə sual verməliyik: “Raket və mərmilərlə örtülməyən dinc səma altında yaşamaq, mina və sursatla çirklənməmiş yer üzündə gəzmək, ölümlə deyil, həyatla dolu hava ilə nəfəs almaq üçün mən nə edə bilərəm?” Və Ukraynanın azadlıq müharibəsinin uzaq bir şey olduğunu və sizə aidiyyəti olmadığını düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Axı bu gün düşmən Ukrayna torpağını qoparır, sabah bəlkə sizin də torpaqlarınıza soxulacaq.

Məhz bunun baş verməməsi üçün Ukrayna dövlət rəhbərlərini Qlobal Sülh Sammitində iştirak etməyə, bütün dünyanı isə Prezident Volodimir Zelenskinin Sülh Formulasının həyata keçirilməsinə qoşulmağa dəvət edir. Biz ümid edirik ki, sülhün bədəlini hər kəsdən ən yaxşı bilən Azərbaycan Respublikası, eləcə də bütün strateji tərəfdaşlarımız və müttəfiqlərimiz ümumi gələcək üçün bu ən mühüm məsələdə Ukraynanı dəstəkləyəcəklər.

Radiasiya və nüvə təhlükəsizliyi. Nüvə şantajının bütün formaları dayandırılmalıdır. Bütün dövlətlər nüvə təhdidlərinin bütün formalarından çəkinməli, nüvə silahından istifadə etməməyi və nüvə obyektlərinə təhlükə yaratmamağı açıq şəkildə öhdəsinə götürməlidir. MAQATE nüvə təhlükəsizliyinin qorunmasında və mülki nüvə obyektlərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsində aparıcı rol oynamalıdır. Bu bənd MAQATE ilə birlikdə ən mühüm vəzifələrdən birinin – mina təhlükəsi ilə mübarizə sahəsində nüvə texnologiyalarından istifadə imkanlarının öyrənilməsi üzərində işləyən Azərbaycan üçün aktual ola bilər. Bundan əlavə, Azərbaycan 2024-cü ilin noyabrında COP29-a ev sahibliyi edəcək ölkə kimi iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahəsində nüvə texnologiyalarının dinc məqsədlərlə istifadəsi üçün resursların cəlb edilməsinə töhfə verərək, nüvə təhlükəsizliyi amilinə prioritet diqqət yetirəcək.

Enerji təhlükəsizliyi. Enerji obyektləri istənilən ölkənin kritik infrastrukturunun bir hissəsidir. Xüsusilə qış aylarında enerji obyektlərinə hücumlar, soyuqdan silah kimi istifadə olunması regional və beynəlxalq təhlükəyə çevrilib ki, bu da əsas enerji daşıyıcılarının və ümumilikdə elektrik enerjisinin qlobal qiymət vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Ukrayna belə bir terror siyasətinin yolverilməzliyini dərk edən Azərbaycanın Ukrayna dövlətinin enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində fəal iştirakını, bu məqsədlərə milyonlarla ABŞ dolları ayırmasını yüksək qiymətləndirir.

Əsirlərin və deportasiya edilmiş şəxslərin azad edilməsi. Məhbusların və deportasiya edilmiş şəxslərin əzablarının azaldılması beynəlxalq hüququn qeyd-şərtsiz prioritetidir və beynəlxalq institutların və milli hakimiyyət orqanlarının diqqət mərkəzində olmalıdır. Ukraynanın müvəqqəti işğal olunmuş ərazilərində və Rusiyada minlərlə ukraynalı əsir, o cümlədən mülki şəxslər zorla saxlanılır. Onların hamısı dərhal azad edilməlidir. Yüksək nüfuza malik olan Azərbaycan, xüsusən də Bring Kids Back UA Beynəlxalq Koalisiyasında iştirak etməklə bu prosesə qoşula bilər.

Ukraynanın ərazi bütövlüyünün bərpası. Bütün ölkələr öz beynəlxalq münasibətlərində hər hansı bir dövlətin ərazi bütövlüyünə və ya siyasi müstəqilliyinə qarşı güc tətbiq etmək hədəsindən və ya ondan istifadə etməkdən çəkinməlidirlər. Dünya nizamının bərpası və BMT Nizamnaməsinə ümumi hörmətin təmin edilməsi yalnız Ukrayna dövlətinin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyünü bərpa etməklə mümkündür. Bu, BMT Nizamnaməsinə hörməti bərpa etmək və onun məqsəd və prinsiplərini yerinə yetirmək üçün bir zəmanətdir. Bu bənd özünün müasir tarixində ən mühüm məsələni – öz suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpasını həll edə bilmiş Azərbaycan üçün xüsusilə aktualdır.

Rusiya qoşunlarının çıxarılması və hərbi əməliyyatların dayandırılması. Rusiya qoşunları Ukrayna ərazisində qaldığı müddətcə Ukraynanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa etmək mümkün deyil. Rusiya beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində Ukrayna ərazisindən bütün silahlı qüvvələrini dərhal, tamamilə və qeyd-şərtsiz çıxarmalı və hərbi əməliyyatları dayandırmalıdır.

Ədalətin bərpa olunması. Ukrayna ərazisində törədilmiş beynəlxalq hüquqa uyğun ən ağır cinayətlərə görə məsuliyyət milli və ya beynəlxalq səviyyədə düzgün, ədalətli və müstəqil araşdırma və təqib yolu ilə təmin edilməlidir. Bütün qurbanlar üçün ədalət təmin edilməlidir və gələcək cinayətlərin qarşısını almaq lazımdır. Rusiya Ukraynada və ya Ukraynaya qarşı beynəlxalq hüququn bütün pozuntularına, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsini pozan təcavüzə, habelə beynəlxalq humanitar hüququn və beynəlxalq insan hüquqlarının pozulmasına görə məsuliyyət daşımalıdır.

Ekoloji təhlükəsizlik. Ukraynaya qarşı müharibə həm Ukrayna ərazisində, həm də bütün region və dünya miqyasında görünməmiş çirklənməyə, ekosistemlərin məhvinə və bioloji növlərin fiziki məhvinə səbəb olan geniş miqyaslı ekoloji ziyana səbəb oldu. Biz Ukraynanın təbii mühitinin bərpası üçün birgə tədbirlər görməliyik, xüsusən də torpaqların meliorasiyası və minalardan təmizlənməsi, məhv edilmiş meşələrin və qoruqların bərpası, yeni milli parkların və təbiət mühafizə zonalarının yaradılması, çayların, göllərin və dəniz sularının təmizlənməsi və s. Biz minalanmış ərazilərin bütün dəhşətlərini öz təcrübəsindən bilən Azərbaycanın Ukraynaya torpaqlarının minalardan təmizlənməsində kömək etməsini yüksək qiymətləndiririk.

Müharibənin eskalasiyası və təcavüzün təkrarlanmasının qarşısının alınması. Müstəqil, suveren, demokratik və güclü Ukrayna və onun təhlükəsizliyi dünyanın sabitliyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Nüvə, ərzaq, ekoloji təhlükəsizlik, eləcə də sabit qlobal iqtisadi əlaqələr Ukraynanın təhlükəsizliyindən asılıdır. Müharibənin eskalasiyası və ya təcavüzün təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün Ukraynaya aydın, müsbət, mütləq öhdəliklər və təhlükəsizlik zəmanətləri verilməlidir.

Müharibənin başa çatmasının təsdiqi. Bu, qitəsindən, ölçüsündən, sayından və hərbi gücündən asılı olmayaraq heç bir potensial təcavüzkarın öz iradəsini zorla başqa bir dövlətə tətbiq edə bilməyəcəyinə açıq siqnal olardı. Çoxtərəflilik və ədalətli təmsilçilik əsasında beynəlxalq hüququn prinsip və normalarına əməl olunmasını səmərəli şəkildə təmin edən yeni mexanizmlər yaratmaq lazımdır.

Bu gün bəşəriyyət dilemma qarşısındadır: ya bütün səylərini səfərbər edib işğalçıya qarşı mübarizə aparmaq, ya da göz yumaraq, ayrı-ayrı ölkələrə İkinci Dünya Müharibəsindən sonra formalaşmış qlobal dünya düzənini onlarla milyon insan həyatı və yüz milyonlarla məhv edilmiş talelər bahasına talamaq imkanı vermək. Seçim vaxtı gəldi.

Ukraynada müharibə başlayandan sonra dünyada qlobal təhlükəsizlik çağırışları daha da kəskinləşir və əgər bəşəriyyət təkcə Ukraynada deyil, bütün dünyada sülhün bərpasına ciddi yanaşırsa, susmaq yox, hərəkətə keçmək lazımdır. Hər bir dövlətin səsi bu gün son dərəcə vacibdir. Ukrayna İsveçrə Sülh Sammitində öz xalqları və bütövlükdə dünya üçün parlaq gələcək arzulayan bir çox dövlət liderlərinin öz sözünü deyəcəyinə ümid edir.

Biz bu Sammitin sülhə konkret və real yol təqdim edəcək bəşəriyyət üçün tarixi bir işarəyə çevrilməsi üçün əlimizdən gələni etməliyik.

Ukraynanın Azərbaycan Respublikasına yeni təyin olunmuş Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri Yuriy Husyev

Pekin və Moskva Baydenin təklifini qəbul etməyəcəklər

ABŞ prezidenti Co Bayden deyib ki bəşəriyyətə son 50 ildə mövcud olanı əvəz etmək üçün “yeni dünya nizamı” lazımdır. Bayden qeyd edib ki, yaxın gələcəkdə baş verəcək hadisələrdən çox şey asılı olacaq: “Biz tarixin dönüş nöqtəsindəyik və bu o deməkdir ki, qarşıdakı 4-5 il ərzində verəcəyimiz qərarlar irəlidəki 4-5 onilliyin necə görünəcəyini müəyyən edəcək”.
Yeni dünya nizamı necə formalaşsın ki, Rusiyanın Ukraynaya qarşı işğalçı müharibəsini, Yaxın Şərqdəki toqquşmaları durdurmaq mümkün deyil. Vaşinqton da heç nə edə bilmir. Rusiya və Çin “yeni dünya nizamını” belə başa düşürlər: 1.Qərb daxili işlərimizə qarışmasın; 2.Birqütblü dünya çoxqütblü dünya ilə əvəz olunmalıdır; 3. NATO genişlənməməli və bu təşkilata yeni üzvlər qəbul edilməməlidirlər. Vaşinqton və Brüssel isə bunun tərsini deyir və edirlər. Belə olan halda qulağa xoş gələn “yeni dünya nizamı”nın formalaşması perspektivi yoxdur. BMT kimi əsas beynəlxalq təşkilat “dünya nizamı” formalaşdıra bilmirsə, hərə bildiyi kimi hərəkət edirsə, bir və ya bir neçə dövlətin “yeni dünya nizamı” formalaşdırmaq istəyi müsbət nəticə verərmi? Təəssüf ki, bəşəriyyət pis ssenarilərə hazırlaşmaq məcburiyyətindədir.

Polşa hərbi gücünü artırır

İkinci Dünya müharibəsi 1939-cu ilin sentyabrın 1-də Almaniyanın Polşaya hücumuyla başlayıb. Polşada bu tarixlə yanaşı 17 sentyabr tarixini də xatırlayırlar. Almaniyanın Polşaya hücumundan 16 gün sonra, yəni 17 sentyabr 1939-cu ildə  SSRİ qoşunları Polşanın şərqinə hücum etdi. Polşanın ikitərəfli işğalı iki diktator – Hitlerlə Stalinin xarici işlər nazirləri vasitəsilə gizli razılaşmasının nəticəsi idi. Hər ikisi Polşanı parçalamaqla bu ölkəni xəritədən silmək istəyirdi. Ancaq Stalinlə razılaşma Hitlerin hiyləsi idi, o Avstriya, Çexiya, Polşa və Fransa ilə işi bitirdikdən sonra SSRİ-yə hücum barədə düşünür və bu məqsədlə generallarına plan hazırlamağı tapşırmışdı. Halbuki, Stalin düşünürdü ki, Hitlerin ambisiyaları SSRİ sərhədinə qədərdir.

Almaniya Polşanı viran qoydu, bu ölkədə kütləvi qətliamlar təşkil etdi, ölüm düşərgələrində milyonlarla insan öldürdü, qazla zəhərlədi, SSRİ komandanlığı da “geri qalmadı”, əsir götürdüyü minlərlə polşalı hərbçini sovet meşələrində qətlə yetirdi. Polşa ağır faciələrə rəğmən, tab gətirdi, müharibədən sonra torpaqlarını geri qaytarmağa müvəffəq oldu, paytaxt Varşava olmaqla şəhərlərini yenidən qurdu, ölkə bir müddət kommunist sistemində yaşadı, 1980-ci illərdə isə avtoritar rejimlə sağollaşan ilk Şərqi Avropa ölkəsi oldu. Almaniya kansleri müharibədən sonra bir neçə dəfə Polşaya ziyarət etdilər və qətliamlara görə polşalılardan üzr istədilər. Ancaq Rusiyadakı rejim bu gün də Polşanı hədəf götürüb. Rusiyanın televiziya kanallarında yayımlanan siyasi proqramlarda Ukrayna ilə yanaşı Polşa adlı dövlətin də süni şəkildə yaradıldığı iddia edilir, Rusiya imperiyasına aid olduğu bildirilir. Avropanın Ukraynaya dəstəyi həm də ona görə artırmalıdır ki, bu ölkə məğlub olarsa Rusiyanın növbəti hədəf Polşa və Baltik ölkələri olacaq. Buna görə də Polşa indidən ordusunu gücləndirir və hərbi büdcəsini artırır.

 

Nazirlər nə danışdılar?

Fransanın xarici işlər naziri Ketrin Kolonnayın çinli həmkarı Vanq Yi arasında telefon danışığı zamanı Ukrayna və Nigerdəki vəziyyətlə yanaşı Qarabağı da müzakirə etdiyi xəbəri yayılıb. Nazirlər Qarabağla bağlı nəyi müzakirə edə bilərdilər? Böyük ehtimalla Fransa xarici işlər naziri “Laçın dəhlizinin açılması” məsələsini qaldırıb. Fransa BMT Təhlükəsizlik Şurasında Azərbaycana qarşı həmlə həyata keçirə bilmədi, indi də keçib başqaları vasitəsilə bizə təzyiq etməyə.
Çini “Laçın yolu” mövzusu çoxmu maraqlandırır? Əlbəttə, Pekin son illərdə Cənubi Qafqazda fəallaşıb, Gürcüstanda böyük yatırımları var, Azərbaycanla dialoqu mövcuddur, Ermənistanla hərbi əməkdaşlığa maraq göstərir. Bütün hallarda Pekin Qarabağ məsələsindən uzaq durmalıdır, çünki ərazi bütövlüyü məsələsi Çin üçün də həssas mövzudur. Paris Pekini öz tərəfinə çəkməyə çalışsa da, Çin Azərbaycanın daxili məsələsinə qarışmamalıdır.
Bütün reaksiyalar:

Agil Godjaev və başqa 5 nəfər

Ərdoğan taxıl anlaşmasının ömrünü uzada biləcəkmi?

Türkiyə və BMT-nin vasitəçiliyi ilə Rusiya və Ukrayna arasında imzalanan taxıl anlaşmasının müddəti bu ayın 17-də bitir. Rusiya anlaşmanın yerinə yetirilməsi mexanizmindən narazıdır. Kreml iddia edir ki, anlaşmanın ziddinə olaraq taxılın cüzi hissəsi Afrikanın kasıb ölkələrinə çatdırılıb, əsas hissəsi varlı Avropa ölkələrinə satılıb. Kremlin bir başqa iddiası isə odur ki, verilən vədlərin əksinə olaraq Rusiyanın kənd təssərrüfatı məhsullarının Qara dəniz üzərindən satışına əngəllər ortadan qaldırılmayıb. Əslində Kreml əvvəlki aylarda taxın anlaşmasından çıxmaq istəyirdi. Ancaq Kreml sahibi Vladimir Putin Türkiyədə prezident seçkisi kampaniyasında rəqibləri ilə mübarizə aparan Rəcəb Təyyub Ərdoğana əlavə problem yaratmaq istəmədi. Seçki arxada qalıb və Kreml birmənalı şəkildə bəyan edib ki, taxıl anlaşmasını uzatmağı planlaşdırmır.
Kremlin anlaşmadan çıxması Ukraynaya problem yaradacaq. Çünki bu anlaşma sayəsində Ukrayna öz taxılını müxtəlif ölkələrə satmaq imkanına malikdir, bu az da olsa büdcəyə əlavə gəlir mənbəyidir. Rusiya anlaşmadan çıxarsa Ukrayna gəmilərinə Qara dəniz üzərindən taxıl daşımağa mane olacaq və həmin gəmiləri hədəf götürəcək. Məhz bu məsələni müzakirə etmək üçün Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski Türkiyədə səfər edib Cumhurbaşqanı Rəcəb Təyyub Ərdoğanla görüşüb. Ərdoğan Zelenskidən sonra Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə də müzakirə aparacaq. Ərdoğan Putini inandırmağa çalışacaq ki, Rusiya taxıl anlaşmasından çıxmasın. Taxıl anlaşması Ərdoğanın son illərdə xarici siyasətdə qazandığı əhəmiyyətli uğuru sayılırdı. Ərdoğan gələn ilin martında keçiriləcək bələdiyyə seçkilərində mövqelərinin zəifləməsini istəmir.

Sınırdaki provokasyonlar kimin çıkarına?

Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan 2 gündən sonra Brüsseldə görüşməli ikən sərhəddəki təxribat kimin maraqlarına cavab verir? Paşinyan son açıqlamalarının birində Avropa İttifaqının rəhbəri Şarl Mişelin vasitəçiliyindən narazılığını bildirmişdi. Paşinyan Mişeldən ona görə narazıdır ki, Avropa İttifaqının rəhbəri Azərbaycanla Ermənistan arasında qısa zaman kəsiyindən sülh sazişinin imzalanmasını istəyir və bu zaman Qarabağ məsələsinə toxunmur. Paşinyan Mişelin “gəlin Brüsseldə yenidən üçtərəfli görüş keçirək” təklifinə birbaşa “yox” deyə də bilmir, ancaq danışıqlarda nəticə əldə edilməməsi üçün müzakirələrdən bir neçə gün əvvəl sərhəddə təxribata yaşıl işıq yandıra bilərdi. Başqa bir versiya da var.

Nikol Paşinyan çıxışlarının birində özü etiraf etmişdi ki, Ermənistan ordusunda “beşinci kolon” mövcuddur. Paşinyan “beşinci kolon” dedikdə Rusiya kəşfiyyatıyla bağlı olan yüksək rütbəli erməni hərbçilərinə işarə edib. Əgər Paşinyan ordusuna nəzarət edə bilmirsə, demək Rusiya kəşfiyyatına bağlı hansısa erməni generalın əmri ilə də Azərbaycan mövqeləri atəşə tutula bilərdi. Bu halda “Azərbaycan mövqelərinə atəş açın” əmri Brüsselin və Vaşinqtonun vasitəçiliyini pozmaq istəyən Kremldən gəlib. Demək Azərbaycan ordusu həm İrəvandan idarə olunan Ermənistan ordusuna qarşı, həm də Kremldən təlimat alan erməni generallarına qarşı savaşmaq məcburiyyətindədir.

Washington'dan sonra Brüksel...

Washington bayrağı Brüksel'e devretti Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Avrupa Birliği Başkanı Charles Michel'in arabuluculuğunda bu hafta sonunda Belçika'nın başkentinde Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile görüşecek. Aslında bu görüşmenin geçen yılın Aralık ayında yapılması gerekiyordu ama Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron yarıda kesti. Macron toplantıya katılmak istedi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı, Macron'un Ermeni yanlısı açıklamaları nedeniyle dörtlü görüşmeyi reddetti.
Brüksel'in ardından İlham Aliyev ve Nikol Paşinyan, Avrupa Birliği toplantısı çerçevesinde 1 Haziran'da Kişinev'de bir araya gelecek. Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Armen Grigoryan'ın Ermenistan basınına yaptığı açıklamaya göre, Kişinev'deki görüşmeye Emmanuel Macron ve Almanya Başbakanı Olaf Scholtz da katılacak. Resmi Bakü bu haberi henüz doğrulamadı. Haber doğruysa Almanya şansölyesinin toplantıya katılımı Bakü'nün resmi önerisine benziyor. Fransa cumhurbaşkanı toplantıya katılmakta ısrar ederse ve Avrupa Birliği Başkanı Charles Michel buna itiraz edemezse, konularda nispeten tarafsız bir tutum sergileyen Almanya'nın katılımı alternatif seçeneklerden biri. Elbette Azerbaycan'ın Avrupa'da Polonya ve Macaristan gibi stratejik ortakları var, bu ülkelerden birinin liderinin Macron'un yanına oturması bizim için daha faydalı olur. Ama Almanya, Avrupa Birliği'nin lokomotiflerinden biri ve masada Macron varsa Olaf Scholtz da yanına oturmalı. Ancak beşli formatta yapılacak toplantıdan İlham Aliyev, Nikol Pashinyan, Charles Michel, Emmanuel Macron ve Olaf Scholtz'dan bir sonuç beklemeye değmez. En iyi şey, taraflar arasında Nikol Pashinyan'ın kaçındığı doğrudan bir diyalogdur.

Putin neden Batı'dan korkuyor?

Kreml sahibi Vladimir Putinin təbirincə desək, “Qərb ölkələri ümumbəşəri dəyərləri məhv edir”sə başda elə Rusiya prezidenti olmaqla bu ölkənin rəsmilərinin övladları niyə “lənətə gəlmiş” Qərb ölkələrində yaşayır, işləyir və övladlarını böyüdürlər? Çünki rəsmilərin övladları Rusiyanın gələcəyinə inanmadıqları üçün ABŞ və Avropa ölkələrinə üz tutublar. Putinin 9 may paradında səsləndirdiyi “vətənə məhəbbətdən güclü heç nə yoxdur” sözlərinin onun və əsabələrinin övladlarına aidiyyatı yoxdur. Kreml sahibi yenə də deyib ki, Qərb Rusiyaya qarşı müharibəyə başlayıb. Rusiya Ukraynaya qarşı içğalçı müharibəyə başlamasaydı, Qərb niyə Rusiya ilə müharibəyə başlamalıydı ki? Qərb Rusiya ilə savaşmır, sadəcə işğala yol vermək istəməyərək Ukraynanın məğlubiyyətinin qarşısını almağa çalışır. Putin sonrakı cümləsində deyib ki, Qərb öz qaydalarını diqtə etmək üçün münaqişələri qızışdırmağa çalışır. Rusiya “öz qaydalarını” diqtə etməsəydi, bu gün Qarabağda münaqişə ocağı qalmayacaq, separatizmə son qoyulacaq və Xankəndidə Azərbaycan bayrağı dalğalanacaqdı. Həmin gün onsuz da gələcək. Qərb mələk deyil, ancaq Rusiyanı idarə edənlər onlardan betərdir.

Hangi ülke Kremlin'i vurdu?

Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskovun iddiasına əsasən Kremlə dronlarla hücum etmək qərarı ABŞ-da verilibsə demək Rusiya üçün durum vahimdir. İkinci Dünya müharibəsi zamanı heç Hitlerin ordusu Moskvaya xeyli yaxınlaşmasına rəğmən, Kremlə zərbə endirə bilməmişdi, Moskvanın hava məkanı ciddi qorunurdu. Şübhəsiz Vaşinqton Rusiyanın Ukraynaya qarşı işğalçı müharibədən zəif düşməsi üçün var gücüylə çalışır, Kremli cəzalandırmağın planları qurulur. Halbuki, “ABŞ Kremlə PUA hücumunda iştirak etmir” deyən Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəsmi nümayəndəsi Con Kirbi Vaşinqtonun bu məsələdə əli olmadığını vurğulayıb. Bütün hallarda Kremlin təpəsini vuranların iki məqsədi olub. Birinci məqsəd müharibənin Rusiya ərazisinə keçdiyinə eyham vurulub. İkinci məqsəd zərbəyə cavab olaraq Rusiyanın reaksiya gücünü öyrənmək istəyiblər. Ukraynada işğalçı müharibə davam etdikcə Rusiya daha çox naməlum gələcəyə doğru irəliləyəcək.

Pekin, Kırım'ı Rus toprağı olarak mı görüyor?

Çinin Fransadakı səfiri Lou Şayeтшт Fransanın televiziya kanallarından birinə verdiyi müsahibə geniş ək-səda doğurub. Aparıcı səfirə “Krım kimindir” sualıyla müraciət edib. Çinli diplomat Krımı “tarixi rus ərazisi” adlandırıb. Çin səfiri müsahibəsində “irəli gedərək” ümumiyyətlə müstəqilliyini qazanan keçmiş sovet ölkələrinin “beynəlxalq hüquqda effektiv statusunun olmadıqlarını” bildirib. Çinli diplomatın sözlərinə  görə, müstəqilliyini qazanan dövlətlərin “suveren ölkə statusunu reallaşdıracaq heç bir beynəlxalq müqavilə yoxdur”.

Çinli səfirin “məntiqinə” görə Ukrayna, Gürcüstan, Azərbaycan və SSRİ-nin tərkibindəki keçmiş respublikaların müstəqillikləri nominal xarakter daşıyır. Ukraynanın Fransadakı səfiri Vadim Omelçenko çinli diplomatın açıqlamalarına sərt reaksiya verib. Ukraynalı diplomat deyib ki, çinli həmkarının coğrafiya ilə bağlı problemləri var. Ukrayna səfiri çinli diplomatın Pekinin Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanımasıyla bağlı siyasətinə ziddiyyət təşkil etdiyini bildirib. Beynəlxalq aləm Pekinin Krımla bağlı məsələyə aydınlaşdırmasını istəyir. Çinli səfirin sözlərinə Baltik ölkələrinin Fransadakı səfirləri də sərt reaksiya veriblər. Belə çıxır ki, Kreml bir gün Rusiya imperiyasının keçmişdə istila etdiyi hansısa ərazisini güc yolu ilə geri qaytarmaq istədikdə Pekin buna da haqq qazandıracaq.

Hakkımızda

"Atlas" Araştırma Merkezi, 2003 yılında bir grup siyasi uzman tarafından Bakü'de kuruldu. Merkezin başkanı siyasi analist Elkhan Şahinoğlu.

Tezgah

Giriş yapmak
Bugün
Umumi 1413799
tr_TRTR