Ay: Dekabr2025

“Reuters” agentliyinin məlumatına görə, Çin Xalq Azadlıq Ordusunun şərq qoşunları Tayvan adasının ətrafında “Ədalət missiyası 2025” adlı genişmiqyaslı hərbi təlimə başlayıb. Adanın şimal, şərq, cənub, cənub-qərb və cənub-şərq hissəsində keçirilən təlimlərə quru, dəniz, hava və raket qüvvələrinin bölmələri cəlb olunub. Çin Xalq Azadlıq Ordusunun yaydığı məlumatda deyilir ki, təlimlər zamanı dənizdə və havada döyüş hazırlığının təmin edilməsi, hərtərəfli üstünlüyün birgə ələ keçirilməsi, əsas limanların və ərazilərin blokadası, eləcə də ada zənciri xaricində hərtərəfli çəkindiricilik məsələlərinə diqqət yetiriləcək.

“Tayvan adasına fərqli istiqamətlərdən gəmilərin və təyyarələrin yaxınlaşması ilə müxtəlif növ qoşun bölmələri birgə əməliyyatlar aparmaq imkanlarını yoxlamaq üçün ortaq şərti hücumlar həyata keçirirlər”, – deyə ÇXAO-nun Şərq komandanlığının sözçüsü Şi İ bildirib. O, təlimlərin “Tayvanın müstəqilliyi”ni müdafiə edən separatçı qüvvələrlə və xarici müdaxilələrə qarşı sərt bir xəbərdarlıq olduğunu deyib.

Çinin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Szyan brifinqdə bildirib ki, Çinin Xalq Azadlıq Ordusunun Tayvan sahillərində keçirdiyi təlimlər ölkənin suverenliyini qorumaq üçün zəruri tədbir və xarici qüvvələrin müdaxiləsinə birbaşa cavabdır. “Bunlar dövlətin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq üçün zəruri tədbirlərdir, həmçinin Tayvandan Çinin qarşısını almaq üçün istifadə etməyə çalışan, adanı silahlandıran və boğazdakı vəziyyəti təhlükəli müharibə həddinə çatdıran xarici qüvvələrin hərəkətlərinə qəti cavabdır”, – o vurğulayıb.

Beləliklə, Pekin ilin sonuda Tayvana və Vaşinqtona xəbərdarlıq mesajı göndərib. Çin ada ətrafında hərbi təlimlər vasitəsilə Tayvana dəniz yolu ilə hərbi texnikanın daşınmasının qarşısını almağa çalışır. Digət tərəfdən Çin Tayvana hərbi texnika satan ABŞ-ın 10 şirkətinə qarşı sanksiya tətbiq edib.

Tayvan hökuməti Çinin təzyiqinə adekvat cavab verəcəyini açıqlayıb. Tayvan Pekini bölgədə sabitliyi pozmaqda ittiham edib. Mövcud vəziyyət Tayvanla yanaşı ABŞ və bölgə ölkələrini də narahat edir.

İran İsraillə 12 günlük müharibə zamanı ağır zərbələr aldı, qonşu ölkənin həm nüvə nüvə mərkəzləri dağıldı, həm də bu sahədə çalışan alim və generalların əhəmiyyətli hissəsi öldürüldü. Buna baxmayaraq, İran əvvəlki hərbi gücünü qaytarmağa çalışır. Müxtəlif ekspertlərin rəyinə görə, ballistik raket istehsalı nüvə silahı qədər təhlükə mənbəyi sayılır. Misal üçün ABŞ Müdafiə Nazirliyinin yayımladığı son hesabata görə, Çin Monqolustan sərhədinə yaxın ərazilərdə 100-dən çox qitələrarası ballistik raket yerləşdirib. Bu Vaşinqtonu ciddi narahat edir. Təsadüfi deyil ki, İran ballistik raketlərin istehsalında Çinlə əməkdaşlıq edir. İran İsraillə müharibədən sonra hərbi gücünü bərpa etmək üçün Çindən ballistik raketlər üçün minlərlə ton komponent sifariş edib. Bu komponentlər bərk yanacaqla işləyən raketlərin istehsalı üçün istifadə olunur.

Beləliklə, raket istehsalı sahəsində Çinlə əməkdaşlıq edən İrannın hərbi dairələri İsraillə 12 günlük müharibədən sonra ballistik raket istehsalını müharibədən əvvlki səviyyəyə çatdırmağa çalışırlar. Əgər İsrailin İrana qarşı müharibəsi bu ölkənin uranın zənginləşdirməsinə mane olmaq məqsədi daşıyırdısa, bu dəfə hədəf ballistik raket istehsalına mane olmaqdır. İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu İranın ballstik raket istehsalını ABŞ-a növbəti səfəri zamanı Ağ Ev sahibi Donald Trampla müzakirə edəcək. Netanyahu Trampı yenidən İrana zərbələr endirməyə inandırmağa çalışacaq. Tramp fərqli fikirdədir. O hesab edir ki, ABŞ-ın zərbələrindən sonra İranın yaxın illərdə uranı zəginləşdirmək potensialı yoxdur. Tramp administrasiyasını İranın ballistik raket proqramı narahat etmir. Buna görə də, İsrail İrana qarşı növbəti həmlə planı hazırlayarsa, bunu təkbaşına reallaşdırmalı olacaq.

Çin əsas texnoloji sahələrdə hətta ABŞ-la rəqabət apara biləcək yüksək texnologiyalı supergücə çevrilib. Bununla belə, Qərb mətbuatı Çinin yüksəlişinin əsas səbəbi kimi Amerika və Avropanın klonlaşdırma texnologiyaları və imkanları üzərində qurulduğunu göstərib. Hətta bu gün belə, daxili innovasiya və istehsalın artmasına baxmayaraq, Çin bəzən Qərbdən texnologiyaları və platformaları kopyalamaq istəyir.

Görünür, Pekin bu yaxınlarda Almaniyanın Boxer çoxməqsədli zirehli maşını ilə məhz bunu edib. Çinlilər Alman Boxer-ə bənzəyən – V-gövdə dizaynı, modul quruluşu və zirehli sürücü kabinəsi ilə təchiz olunmuş zirehli personal daşıyıcısı (APC) hazırlayıblar. Bu, Çinin Baotou Sənaye Bölgəsində sınaqdan keçirilən maşının görüntülərinə əsasən təsdiqlənib.

Bu Alman nüsxəsinin uğurla sınaqdan keçirildikdən sonra Çinin böyüyən (və getdikcə rəqabətli olan) silah ixracı sənayesi üçün ixrac modeli kimi istifadə ediləcəyi ehtimal edilir. Sənaye nəşri olan Defence-Blog iddia edir ki, “platforma beynəlxalq müştərilər tərəfindən idarə olunan Boxer variantları ilə uyğun qüllə və silah sistemləri üçün modul sınaq meydançası kimi xidmət edə bilər”.

Beləliklə, Çinin daha bahalı Qərb rəqiblərindən – bu dəfə Alman silah istehsalçılarından – geri qaldığını və bazarı Alman sisteminə ucuz nüsxələrlə çökdürməyə çalışdığının klassik bir nümunəsi budur. (Çin versiyasının Alman orijinalı qədər yaxşı olması ehtimalı azdır; Alman mühəndisliyi hələ də ən yaxşısıdır).

Lakin bu sistemi və onun komponentlərini Alman sistemi ilə eyniləşdirməklə, Pekinin silah sənayeçiləri oxşar məhsulu daha ucuz qiymətə təklif etməklə Yaxın Şərqdə eksklüziv bazar payı uğrunda mübarizə aparmağa ümid edirlər.

Yuxarıda qeyd olunan V-gövdə dizaynı da daxil olmaqla, nəqliyyat vasitəsinin xarici dizaynı Alman sisteminin güzgü görüntüsüdür. Lakin adsız Çin APC ilə German Boxer arasındakı bu səthi oxşarlıqlardan başqa, Çin platformasının daxili hiylələri haqqında az şey məlumdur. Məsələn, Çin sistemində işarələrin və ya korporativ loqotiplərin nəzərəçarpacaq dərəcədə çatışmazlığı var idi – yəni nəqliyyat vasitəsi hələ də çox eksperimentaldır və hələ də kütləvi istehsal mərhələsinə çata bilməz.

Doqquz ABŞ qanunvericisindən ibarət qrup bu həftə ABŞ Müdafiə Naziri Pit Heqsetə məktub göndərərək Pentaqonu Çin ordusuna kömək etdiyi iddia edilən qurumların siyahısına bir sıra Çin texnologiya şirkətlərini əlavə etməyə çağırdı.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın 1 trilyon dollarlıq hərbi xərclər qanun layihəsini qanuna çevirməsindən sonra cümə axşamı günü göndərilən məktubda Heqsedən süni intellekt şirkəti DeepSeek, smartfon istehsalçısı Xiaomi və elektron displey istehsalçısı BOE Technology Group-u 1260H Bölməsi kimi tanınan siyahıya daxil etməsi xahiş olunur.

Həmin siyahıya artıq Çinin ən böyük texnologiya şirkətlərindən biri olan Tencent Holdings və elektrikli nəqliyyat vasitələri sənayesində əsas batareya istehsalçısı olan CATL kimi böyük Çin şirkətləri daxildir.

1260H siyahısı Çin şirkətlərini rəsmi olaraq sanksiyalaşdırmasa da, təchizatçılara Hərbi Nazirliyinə və digər ABŞ hökumət qurumlarına ABŞ ordusunun şirkətlər haqqında rəyi barədə mesaj göndərir, bəziləri isə ABŞ-ı daxil etmələri ilə bağlı məhkəməyə verib.

Tramp Müdafiə Nazirliyinə özünü Hərbi Nazirliyi adlandırmağı əmr edib ki, bu dəyişiklik Konqres tərəfindən tədbir görülməsini tələb edəcək.

Reuters iyun ayında yüksək vəzifəli bir ABŞ rəsmisinin DeepSeek-in Çin ordusuna kömək etdiyini və ABŞ ixrac nəzarətindən yayındığını bildirdiyini bildirmişdi. iPhone istehsalçısı Apple-ın təchizatçısı olan BOE, ABŞ qanunvericilərinin Pentaqondan 2030-cu ilə qədər təchizat zəncirindən çıxarmasını istədiyi bir sıra Çin displey şirkətləri arasında idi.

Qanunvericilər – hamısı Respublikaçılar və bir neçə əsas Konqres komitəsinin rəhbərləri – WuXi AppTec, GenScript Group, RoboSense, Livox, Unitree Robotics, CloudMinds, Hua Hong Semiconductor, Shennan Circuit Co və Kingsemi Co.-nun da əlavə edilməsini tövsiyə etdilər.

Məktubu imzalayan qanunvericilər Miçiqandan olan nümayəndə Con Mulenar, Floridadan senator Rik Skott, Arkanzasdan nümayəndə Rik Krouford, Nyu-Yorkdan nümayəndə Endryu Qarbarino, Virciniyadan nümayəndə Rob Vittman, Miçiqandan nümayəndə Bill Huizenqa, Cənubi Dakotadan nümayəndə Dasti Conson, İllinoysdan nümayəndə Darin LaHood və Tennessidən nümayəndə Endi Ogles idi.

Hindistan, artan qlobal ticarət qeyri-müəyyənlikləri zamanı ABŞ-ın kəskin idxal tariflərinin təsirini kompensasiya etmək və ixrac istiqamətlərini genişləndirmək üçün növbəti bir neçə ay ərzində bir neçə sərbəst ticarət müqaviləsini yekunlaşdırmaq üçün səylərini sürətləndirib.

Təfərrüatlar hələ açıqlanmadığı üçün anonimlik şərti ilə danışan Hindistan rəsmilərinin sözlərinə görə, Yeni Dehli Avropa Birliyi, Yeni Zelandiya və Çili ilə qabaqcıl danışıqlar aparır və bu həftə Omanla yenilənmiş səylər çərçivəsində ilk müqaviləsini imzalamağa hazırlaşır. Rəsmilər bildiriblər ki, cümə axşamı Hindistan-Oman azad ticarət müqaviləsi və ya FTA imzalanarkən Baş nazir Narendra Modinin Omanın paytaxtı Maskatda olması gözlənilir. Rəsmilər bildiriblər ki, müqavilə ikitərəfli ticarəti artırmağı və Hindistanın mühəndislik malları, tekstil, əczaçılıq və kənd təsərrüfatı məhsulları ixracını təşviq etməyi hədəfləyir.

FTA müqavilələri qlobal təchizat zəncirlərinə daha dərin inteqrasiya, daha güclü ixrac artımı və davamlı iş yerlərinin yaradılması axtardığı üçün Hindistanın iqtisadi strategiyasının mərkəzi sütunudur. Tarifləri aşağı salmaqla və proqnozlaşdırıla bilən ticarət qaydalarını müəyyən etməklə, müqavilələr Hindistan bizneslərinin rəqabət qabiliyyətini qorumağa və yeni bazarlara çıxışı genişləndirməyə kömək edəcək.

Qlobal ticarətin getdikcə tarif mübahisələri və geosiyasi gərginliklər tərəfindən formalaşdığı bir vaxtda Hindistan daha geniş ticarət müqavilələri şəbəkəsinin xarici şokları yumşaltmağa və ixrac ambisiyalarını möhkəmləndirməyə kömək edəcəyinə bahis edir.

Tayvanın silahlı qüvvələri Çinin “istənilən gözlənilməz hücumuna” tez bir zamanda cavab verə biləcək, çünki bütün bölmələr yuxarıdan əmr gözləmədən mərkəzləşdirilməmiş komanda rejimində fəaliyyət göstərə bilir. “Reuters” agentliyinin məlumatına görə, bu barədə Müdafiə Nazirliyinin ada parlamentinə təqdim etdiyi hesabatda deyilir.

Tayvan administrasiyası dəfələrlə Çinin müntəzəm təlimlərini qəfildən aktiv döyüş rejiminə keçirməyə cəhd edə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlarını bildirib. Agentliyin məlumatına görə, Çin qoşunları “demək olar ki, hər gün Tayvan ətrafında fəaliyyət göstərir”.

Tayvan təlimləri faktiki döyüşə səbəb olmayan, lakin adanın silahlı qüvvələrini yormağa yönəlmiş “boz zona təqibi və təzyiq kampaniyasının” bir hissəsi kimi qiymətləndirir. Onların daim hazırlıqlı olmağa məcbur olduqları deyilir. Tayvanın müdafiə naziri Vellinqton Ku çərşənbə günü hesabatla bağlı qanunvericilərin suallarını cavablandıracaq.

15 dekabrda Çin Müdafiə Nazirliyi Tayvanın baş naziri Lay Cinqdenin “Çinin yaratdığı təhlükəni şişirdir” və “hərbi qorxuları alovlandırdığını” bildirib. Bəyanatda ümid ifadə olunur ki, “Tayvanlı həmvətənlərimizin geniş kütlələri Tayvan hakimiyyətinin “müstəqillik müharibəsi” üçün qızğın hazırlıqlarının ifrat təhlükəsini və zərərliliyini aydın şəkildə başa düşürlər”.

Bu arada, Çin Xarici İşlər Nazirliyi Yaponiya Özünümüdafiə Qüvvələrinin Birgə Qərargah Rəislərinin keçmiş rəisi Şigeru İvasakiyə qarşı sanksiyalar elan etdi. “Bloomberg” agentliyinin məlumatına görə, sanksiyalar onun “Tayvanın müstəqilliyini müdafiə edən separatçı qüvvələr”lə əlaqələrinə görə tətbiq edilib.

Sanksiyalara Çində daşınan və daşınmaz əmlakın dondurulması, hüquqi və fiziki şəxslərin İvasaki ilə əməliyyatlar aparmasının qadağan edilməsi və onların Çinə girişinin qadağan edilməsi daxildir.

Şigeru İvasaki 2012-ci ildən 2014-cü ilə qədər Yaponiya Özünümüdafiə Qüvvələrinin Qərargah rəisi vəzifəsində çalışıb. Daha sonra o, Tayvan administrasiyasına müşavir təyin edilib.

Sanksiyalar Yaponiyanın Baş naziri Sanae Takaiçinin Tayvanda hərbi böhran baş verərsə, “mövcudluq təhlükəsi” barədə açıqlamasından sonra Pekin və Tokio arasında münasibətlərin pisləşməsi ilə bağlıdır. O, daha sonra Yaponiyanın “kollektiv özünümüdafiə” hüququnu elan etdi.