Bloq

Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Çinə səfəri başlayıb. Kreml sahibi səfərdən bir gün əvvəl videomüraciət formasında açıqlama verərək iki ölkə arasındakı münasibətlərin görünməmiş səviyyəyə çatdığını bildirib. Putinin Pekinə səfəri ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çinə səfərindən bir neçə gün sonraya təsadüf etdiyinə görə, Rusiya Prezidenti açıqlamasında zəruri əlavəsini də unutmayıb: “Rusiya-Çin dostluq münasibətləri hər hansı bir ölkəyə qarşı yönəlməyib”. Rusiya Prezidenti, iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığı ön plana çəkərək ikitərəfli ticarət dövriyyəsinin 200 milyard dolları keçdyini və hesablaşmaların rubl və yuanla həyata keçirildiyini xatırladıb.

Vladimir Putin iki ölkə arasındakı əlaqələrin qarşılıqlı anlaşma və etimada, suverenlik və ərazi bütövlüyü də daxil olmaqla bir-birinin əsas maraqlarına dəstək üzərində qurulduğunu vurğulayıb. Putin Rusiya ilə Çin arasındakı sıx əlaqələrin strateji xarakter daşıdığı qənaətindədir. Onun fikrincə, belə bir tandem qlobal miqyasda sabitləşdirici rol oynayır.

Rusiya-Çin münasibətlərindəki real vəziyyət Putinin söylədiyi kimi deyil. Bu münasibətlər getdikcə birtərəfli xarakter alıb. Rusiya 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı işğalçı müharibəyə başladıqdan sonra Avropaya sata bilmədiyi neft və qazın böyük həcmini Çinə istiqamətləndirib. Rusiya 2024-cü ildə Çinə təxminən 129 milyard dollar dəyərində mal göndərib – bunların böyük əksəriyyəti xam neft, kömür və təbii qazdan ibarət olub. Ümumilikdə müharibə başladıqdan bu yana Çin Rusiyadan 372 milyard dollar həcmində neft və təbii qaz və digər qanacaq məhsulları alıb. Bunun qarşılığında Rusiya Çinə böyük endirimlərə getmək məcburiyyətində qalıb.

Beləliklə, Rusiya Çindən əldə etdiyi maliyyə hesabına Ukraynaya qarşı işğalçı müharibəni davam etdirmək imkanı qazanıb. Ona görə Qərb ölkələrində belə bir rəy var ki, Pekin Moskvaya təsir etsə, Rusiya Ukraynaya qarşı müharibəni dayandırmaq məcburiyyətində qalacaq. Ancaq Pekinin Rusiya hakimiyyətinin siyasətinə təsir etmək fikri yoxdur. Əksinə, Çin qonşusuna hərbi sahədə də yardımlarını əsirgəmir.

Çin Rusiyaya hazır hərbi texnikanın birbaşa ixracını dayandırsa da, qonşusuna milyardlarla dollar dəyərində ikili təyinatlı mallar – hərbi tətbiqi olan mülki məhsullar və texnologiyalar tədarük edib. Bunlar Rusiyanın müdafiə sənayesinin davamlılığına kömək edib. Rusiya həm Çin bazarından, həm də texnologiyalarından asılı vəziyyətə düşüb. Bu ona görə baş verib ki, ABŞ, Avropa Birliyi ölkələri və Böyük Britaniya yarımkeçiricilərin, mikroelektronikanın, dəqiq dəzgahların və silah istehsalı üçün vacib olan digər ikili təyinatlı malların Rusiyaya ixracını qadağan ediblər. Bu isə Rusiyada sənayesində kəskin çatışmazlıqlar yaradıb. “Bloomberg” agentliyinin məlumatına görə, Çin texnologiyası Rusiyaya raketlər, dronlar və digər silahlar istehsalını davam etdirməyə və hətta genişləndirməyə imkan verib və müharibə iqtisadiyyatını işlək vəziyyətdə saxlayıb.

Müharibə bitdikdən sonra Rusiyanın Çindən asılılığı azalmayacaq. Pekinin Moskva üzərindəki təsiri qarşıdakı illərdə daha da artacaq. Bu Çinin maraqlarına uyğundur. Çinin Rusiya-Ukrayna müharibəsində birincinin məğlubiyyətində maraqlı olmamasının başqa səbəbi də var və bu səbəbi Çinin xarici işlər naziri Van İ bir neçə ay əvvəl Brüsseldəki görüşlərində açıq səsləndirmişdi: “Rusiya müharibədə məğlub olarsa, ABŞ Çini hədəf götürəcək”. Yəni Van İ demək istəyib ki, nə qədər ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi davam edir, ABŞ Çinin artan gücünün qarşısını ala bilməyəcək. Pekin eyni səbəbdən İrandakı rejimin də ABŞ qarşısında məğlub olmasını istəmir.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çinə səfərinin nəticələrinin müzakirəsi səngiməyib. Bu təbiidir. Dünyanın iki böyük gücü aralarındakı oyun qaydalarını müəyyələşdirməyə çalışır. Trampla çinli həmkarı Si Cinpin arasında görüşlər və müzakirə ediləcək mövzular aylar öncə müəyyənləşdirilir və razılaşma üçün imkanlar öyrənilir. Misal üçün Trampın Çinə səfərindən əvvəl bəlliydi ki, Ağ Ev sahibi Tayvan məsələsində mövqeyini dəyişdirməyəcək, yəni ABŞ əvvəlkitək bu adanın Çinə güc yoluyla birləşdirilməsinin əleyhinədir. Bu o deməkdir ki, ABŞ-la Tayvan arasında hərbi əməkdaşlıq davam edəcək. Eyni ilə Si Cinpinin də Trampın “Pekin İran hakimiyyətinə təzyiq etsin” istəyini yerinə yetirməyəcəyi əvvəlcədən bəlli idi. Doğrudur, Pekin Vaşinqtonun “İran nüvə silahı əldə etməməlidir” və “Hörmüz boğazı açılmalıdır” tezisləriylə şifahi şəkildə razılaşıb, ancaq bu o demək deyil ki, Çin hakimiyyəti bunların yerinə yetirilməsi üçün Tehrana təzyiq edəcək. Əksinə, Pekin İrandakı rejimin ABŞ-ın təzyiqi qarşısında geri çəkilməsinin və zəifləməsinin qarşısını almağa çalışacaq. Bu o deməkdir ki, Pekin əvvəlkitək ABŞ-la bağlı kəşfiyyat məlumatlarını Tehranla bölüşəcək və imkan daxilində tərəfdaşına zəruri hərbi texnika göndərəcək.

İran və Tayvan mövzuları Pekinlə Vaşinqtonun qırmızı çizgiləridir. Vaşinqton Tayvan məsələsində Pekinin istəklərini, Çin hakimiyyəti isə Amerikanın İranla bağlı istəklərini yerinə yetirməyəcək. Halbuki, “Hörmüz boğazı”nın bağlı qalması Çinin iqtisadi maraqlarına ziddir. Buna baxmayaraq, Tehran Çin üçün nəzərdə tutulan neftlə dolu tankerlərin “Hörmüz boğazı”ndan keçidinə şərait yaradıb. Donald Tramp isə ABŞ hərbi komandanlığına taşırıq verib ki, həmin tankerlərin “Hörmüz boğazı”ndan keçidinə əngəl yaratmasınlar. Çünki, “Hörmüz boğazı”ndan Çinə istiqamətlənən tankerlərə əngəl yaradılsaydı, bu Trampın Pekində əldə etdiyi şifahi razılaşmaları heçə endirəcəkdi. Tramp isə hazırki şərtlər daxilində Si Cinpinlə münasibətlərin yenidən gərginləşdirmək istəmir. Təsadüfi deyil ki, Tramp Çinlə dialoqda insan haqları mövzularını qaldırmır. Halbuki, Trampın Çinə səfərindən bir neçə gün əvvəl ABŞ-da fəaliyyət göstərən uyğur təşkilatlar Ağ Ev sahibinə açıq məktub ünvanlamışdılar. Həmin təşkilatlar Donald Trampdan Si Cinpinlə görüşdə  Çində uyğurlara tətbiq edilən məhdudiyyətlərin ortadan qaldırılması mövzusunun müzakirəsini xahiş etmişdilər. Tramp çinli həmkarıyla bu mövzunu müzakirə etmək istəməyib. Trampın uyğur məsələsini gündəmə gətirməməsi Ağ Ev sahibinin ümumiyyətlə insan haqları mövzusuna maraq göstərməməsiylə əlaqəlidir.

Qırğızıstan paytaxtı Bişkəkdə mayın 14-də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlərin (Rusiya, Çin, Hindistan, Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Pakistan, Özbəkistan, Tacikistan və İran) təhlükəsizlik şuralarının rəhbərlərinin görüşü keçirilib. Bu görüş 25 il bundan əvvəl təsis olunan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının avqustun 31-də Qırızıstanda keçiriləcək sammitinə hazırlıq məqsədi daşıyıb.

Toplantıda çıxış edən Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu ölkəsinin mövqeyini əks etdirən fikirlər söyləyib. Maraqlıdır ki, ölkəsində Şoyqunun ətrafında halqa getdikcə daralır. O müdafiə naziri olduğu dönəmdə müavinlərinin əksəriyyəti korrupsiya ittihamı ilə həbs edilib. Korrupsiya əməllərində Şoyqunun da adı hallanır. Buna baxmayaraq, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin köhnə dostuyla bağlı qərar verməyə hələ tələsmir və Şoyqu ölkəsini müxtəlif təbdirlərdə təmsil etməyə davam edir.

Birincisi, Şoyqu Bişkəkdəki çıxışında ABŞ-ın siyasətini sərt tənqid edərək, bu ölkənin beynəlxalq aləmin nizamını pozduğunu vurğulayıb. Halbuki, Ukraynaya qarşı işğalçı müharibəni davam etdirən ölkə Rusiyadır. Şoyqu Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatını müxtəlif böhranlara qarşı mübarizədə üzv ölkələrin həmrəyliyini gücləndirməyə çağırıb.

İkincisi, Şoyqu Rusiyanın Ukraynada hədəfinə çatana qədər müharibəni davam etdirəcəyini bildirib. Bu zaman o Qərb ölkələrini “ikili standartlar” tətbiq etməkdə ittiham edib. Şoyqunun sözlərinə görə, Rusiya Ukrayna ilə müharibədə strateji təşəbbüsə malikdir. Cəbhə bölgəsində isə real vəziyyət fərqlidir, Rusiya işğal ərazisini genişləndirə bilmir, itkilərinin sayı artıb. Şoyqu Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına minnətdarlığını bildirərək, üzv ölkələrin BMT Baş Assambleyasında səsvermələr zamanı Rusiya əleyhinə sənədə dəstək vermədiklərini xatırladıb. Şoyqu ABŞ və İsrailin İrana qarşı müharibəsi əleyhinə də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının həmrəylik nümayiş etdiyini söyləyib. Halbuki, təşkilat üzvlərindən Hindistan İsrail əleyhinə qətnamənin qəbulunun qarşısını alıb. Hindistanın İranla əməkdaşlığına baxmayaraq, Yeni Dehlinin İsraillə də sıx tərəfdaşlığı mövcuddur, misal üçün iki ölkə birgə hərbi texnika istehsal edir. Hindistanın baş naziri Narendra Modi bu ilin fevral ayının son günlərində İsrailə səfər edib, bu ölkənin baş naziri Benyamin Netanyahu ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsiylə bağlı danışıqlar aparıb. Buna görə də, Bişkəkdəki toplantıda çıxış edən İran təmsilçisi Əli Baqeri Kani təşkilata deyil, ölkəsinin xüsusi olaraq Rusiyaya minnətdar olduğunu söyləyib: “Rusiya BMT-də İran əleyhinə bütün qətnamələrin qəbulunun qarşısını alıb”.

Üçüncüsü, Sergey Şoyqu Əfqanıstandakı vəziyyətdən də danışıb. Onun sözlərinə görə, Taliban rejimi Əfqanıstanda İŞİD və digər terrorçu təşkilatlara qarşı mübarizə aparır. Şoyqu Taliban rejiminin narkotik maddələrin yetişdirilməsinə və ticarətinə qarşı da mübarizə apardığını bildirib. Şoyqu bu açıqlamalarla Kremlin Taliban rejiminin fəaliyyətinə müsbət yanaşdığına işarə edib. Bu yanaşma Talibanla əks-mövqedə olan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvü olan Pakistanın xoşuna gəlməyəcək.

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlərin təhlükəsizlik şuraları rəhbərlərinin görüşü ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çinə səfər gününə təsadüf edib. Təşkilat üzvlərindən İran və Rusiya ABŞ-la Çin arasında dialoqun genişlənməsindən narahatdırlar. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv dövlətlər arasında fərqli maraqlar olduğuna görə, Rusiya və İran bu təşkilatı anti-Amerika və anti-NATO blokuna çevirə bilməyəcəklər. Pekində isə Donald Trampla Çin lideri Si Cinpin arasında şifahi razılaşmalar əldə olunub. Birincisi, iki ölkə iqtisadi və ticarət əlaqələrini təmzimləməyə çalışacaqlar. İkincisi, iki ölkə “Hörmüz boğazı”nda gəmilərin azad hərəkətinə tərəfdar olduqlarını bəyan ediblər. Üçüncüsü, Pekin İranı silahlandırmayacağını Vaşinqtona vəd edib. Pekinin bu vədini necə yerinə yetirəcəyini zaman göstərəcək. Hər halda Çin nüvə silahı istehsalında İrana kömək etməyəcəyinə boyun olub. Razılaşdırılmayan məqam isə ABŞ-ın Tayvanla hərbi əməkdaşlıqdan imtina etməməsidir. Vaşinqton Çinin xeyrinə Tayvanla hərtərəfli, o cümlədən hərbi əməkdaşlıqdan imtina etməyəcək.

Pakistanın xarici işlər naziri Məhəmməd İshaq Dar bir neçə gün əvvəl bildirib ki, ABŞ-la İran arasında münaqişənin sona çatması üçün diplomatik təşəbbüslər aktiv şəkildə davam edir. O, İslamabadda aparılan məsləhətləşmələrin sülh yolu ilə nəticə verəcəyinə ümid etdiyini söyləyib. Dar həmçinin prosesin bir neçə ölkə tərəfindən dəstəkləndiyini və diplomatik kanalların açıq qaldığını vurğulayıb.

Buna baxmayaraq, ABŞ-la İran arasında danışıqlarda irəliləyiş yoxdur. Əksinə, ABŞ və İran bir-birlərinə göndərdikləri təklifləri rədd edirlər. İslamabad tərəfləri görüşdürməyə və heç olmazsa ikisi arasında yazışmaların davamına çalışsa da, ortada real nəticə yoxdur. Vaşinqton və Tehran Pakistanın vasitəçilik təşəbbüslərinə “yox” demirlər, ancaq tərəflər arasında İslamabadda birinci görüşdən sonra ikinci görüş baş tutmayıb. Pakistanın vasitəçiliyi Çinin işinə yarayır. İkisi arasında strateji tərəfdaşlıq münasibətləri mövcuddur. Pekin İslamabadın vasitəçiliyinin müsbət nəticə verəcəyinə ümidlidir. ABŞ Prezidenti Donald Trampın Pekində Çin lideri Si Cinpinlə görüşündə bir daha aydın oldu ki, Çin qısa müddətdə “Hörmüz boğazı” probleminin həllini istəyir. Vaşinqton da boğazda tankerlərin azad hərəkətinin bərpasında maraqlıdır. Ancaq bunun üçün Vaşinqtonla Tehran arasında razılaşmanın əldə olunması vacibdir. Bu isə hələ ki, mümkün deyil. Pekin isə “Hörmüz boğazı”nın açılması məqsədilə Tehrana təzyiq etmək fikrindən uzaqdır. Bu baxımdan Donald Tramp Si Cinpinlə görüşün nəticələrindən son dərəcə məmnun qaldığını söyləsə də, tərəflərin İran məsələsində mövqeləri fərqlidir.

Bu arada, Donald Trampdan fərqli olaraq Konqresdə Pakistanın vasitəçiliyindən narazılıq edənlər var. ABŞ-ın respublikaçı senatoru Lindsi Qrem Pakistanın vasitəçi roluna şübhə ilə yanaşdığını bildirib. Senator Pakistanın İrana yaxın davranmaqda ittiham edib. Qrem bildirib ki, əgər İranın hərbi obyektlərini qorumaq üçün İran təyyarələri həqiqətən Pakistan bazalarında yerləşdirilibsə, o zaman Vaşinqton başqa vasitəçi axtarmalıdır. “Pakistana mümkün olan qədər etibar etmirəm. Belədirsə, başqa vasitəçi tapmalıyıq. Təəccüblü deyil ki, bu təşəbbüs nəticə vermədi”, – deyə senator vurğulayıb. Belə bir məlumat da yayılıb ki, İran tərəfinin Pakistana ötürdüyü tələblər ABŞ-a yumşaldılaraq göndərilib. Bu isə bir müddət əvvəl Vaşinqtonda belə bir görüntü yaradıb ki, Tehran Ağ Evin tələblərini qəbul etməyə hazırdır, gerçəkdə isə İrandakı rejim tələblərindən vaz keçməyib.

İran rejimi ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çinə səfərindən narahatdır. İranda hesab edirlər ki, Pekinin Vaşinqtonla mümkün razılaşması İranın maraqlarına zidd ola bilər. Təsadüfi deyil ki, İranın Çindəki səfiri Rəhmani Fəzli qabaqdangəlmişlik edərək Pekinin təkcə iqtisadi tərəfdaş deyil, həm də Tehranın xarici təhdidlərə qarşı siyasi balanslaşdırma strategiyasının bir hissəsi olması barədə açıqlama verib. İranlı diplomatın sözlərinə görə, İran xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin Çinə səfəri Tehranın ABŞ və İsraillə son münaqişədən sonra diplomatik mövqelərini yenidən nəzərdən keçirməyə çalışdığı bir vaxta təsadüf edib: “İran müharibədən sonrakı dövrü idarə edərkən sadəcə müvəqqəti cavablara güvənmir, əksinə strateji tərəfdaşlarla qarşılıqlı əlaqə yolu ilə diplomatik uyğunluğunu yenidən müəyyənləşdirməyə çalışır”. Fəzli əlavə edib ki, Çin böhrana İrana təzyiq göstərmək deyil, müharibənin qarşısını almaq və regional təhlükəsizliyin çökməsinin qarşısını almaq baxımından yanaşır.

Çinin İrandakı teokratik rejimi silah və texnologiya ilə təmin etməsi sirr deyil. Ancaq Pekin eyni zamanda İranın raket zərbələri endirdiyi Körfəz ölkələri ilə sıx əməkdaşlıq edir. Digər tərəfdən Çin lideri Si Cinpin Pekində Donald Trampla müsbət nəticələr əldə ediləcəyinə ümidlidir. Əlbəttə, Pekin Tehranla sıx əməkdaşlıqdan imtina etməyəcək. Ancaq Çin İranla hərbi əməkdaşlığı indikindən daha üst səviyyəyə qaldırmaya da bilər. Tramp Pekindəki müzakirələrdə Si Cinpini Çinin İrana hərbi dəstəyini dayandırmasını istəyəcək. Çinin üzləşdiyi iqtisadi yavaşlamanı nəzərə alaraq, Pekin ABŞ ilə başqa bir tarif müharibəsi istəmir. Pekin üçün ABŞ bazarına çıxış əldə etmək daha vacibdir.

Çin İrana nüvə silahı istehsalında kömək etməklə qırmızı xətti keçməməyə diqqət yetirib. Bundan başqa Pekin İrana qarşı artan sanksiyalardan da ehtiyat edir. Çin İran neftini almaqda davam etmək istəyir. Ancaq Çin texnologiyalarını İranla paylaşmaqdan çəkinir. Məsələ burasındadır ki, ikili istifadə üçün nəzərdə tutulmuş texnologiyaların köçürmələri Tehranın ballistik raket və kosmik buraxılış vasitələrinin imkanlarını artırmasına kömək edir.

Buna baxmayaraq, İran dronlarında sensorlar və yarımkeçiricilər də daxil olmaqla Çin komponentləri aşkar edilib. Tramp Çinpindən Tehrana bu yardımın dayandırılmasını da tələb edəcək. ABŞ kəşfiyyatının məlumatına görə, Çin yaxın bir neçə həftə ərzində İrana yeni hava hücumundan müdafiə sistemləri çatdırmağa hazırlaşır. Vaşinqtonda hesab edirlər ki, İran mövcud atəşkəsdən əsas xarici tərəfdaşlarının köməyi ilə müəyyən silah sistemlərini yeniləmək üçün bir fürsət kimi istifadə edə bilər. Pekin geri çəkilərsə, İranda dayaqları zəifləyəcək. Tramp Pekinə səfərdən öncə “əgər Çin İranı raketlərlə təmin edərsə, Çinin böyük problemləri olacaq”, – deyə açıqlama verib. Çinin İran siyasətində dəyişikliklərin olub-olmayacağı Trampın Pekinə səfərindən sonra müəyyənləşəcək.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Çinə səfər hazırlaşarkən, Vaşinqton Çinin iki şirkətinə qarşı sanskiya tətbiq edib. Həmin şirkətlər İrana peyk görüntülərinin ötürülməsində ittiham olunublar. Həmin görüntülərdə ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki hərbi bazalarının koordinatları göstərilib. Vaşinqtonda hesab edirlər ki, SEPAH məhz həmin görüntülərdən istifadə edərək ABŞ-ın bölgədəki hərbi bazalarına zərbələr endirib. Eyni zamanda ABŞ Maliyyə Nazirliyi İran ordusuna silah və texnologiya tədarükündə kömək edən Çin şirkətlərinə qarşı sanksiya tətbiq edib. Həmin şirkətlər İranın Şahed pilotsuz uçuş aparatlarının və ballistik raket proqramında istifadə olunan xammalın təmin edilməsində ittiham olunublar. ABŞ-ın Çin şitkərlərinə qarşı tətbiq etdiyi yeni sanksiyalar Donald Trampın Pekinə səfərinin gərgin keçəcəyindən xəbər verir.

Bu arada, ABŞ-dakı uyğur təşkilatlar Donald Trampın Çindəki görüşlərində uyğurların problemilərinə toxunmasını istəyiblər. Trampdan Çində həbsdə olan uyğur ziyalıların azad olunması mövzusunun müzakirəsi istənilib. Uyğur təşkilatlar hesab edirlər ki, Donald Tramp bu mövzunu Pekində müzakirə etməsə Çin hakimiyyəti bunu Ağ Ev sahibinin praqmatizmi kimi deyil, zəifliyi kimi qiymətləndirəcək.

Tramp Pekində bir çox mövzunu müzakirə edəcək, ancaq onların içərisində uyğur mövzusunun olduğunu söyləmək çətindir. Halbuki, Tramp birinci prezidentlik müddətində uyğurların hüquqlarının pozulmasına görə Konqresin qəbul etdiyi Çin hökumətinə qarşı sanksiyalar paketini təsdiq etmişdi. Konqresin qəbul etdiyi qanunda uyğurlara təzyiq göstərilməsinə görə məsuliyyət daşıyan şəxslərə və təşkilatlara qarşı sanksiyalar tətbiq edilirdi. Qanun iki növ məhdudiyyətləri nəzərdə tuturdu – aktivlərin dondurulması və viza məhdudiyyətləri. Qanunun qəbulunu sürətləndirən amillərdən biri ABŞ kəşfiyyat strukturlarının Çin hökumətinin Sinçzyan bölgəsindəki siyasəti və Çində yaşayan müsəlman azlıqların məcburi əməyə cəlb edilməsi barədə məlumatları idi. Digər tərəfdən həmin ərəfədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatıın qiymətləndirməsində də Çində təxminən 1 milyona yaxın uyğurun hüquqları pozulduğu bildirilmişdi. Pekin sanksiyalara cavab olaraq “Sinçzyanda belə bir problemin olmadığını” bildirsə də, ABŞ Çinin uyğurları və müsəlman azlıqların digər nümayəndələrini sıxışdırmasına görə 28 şirkətə qarşı sanksiyalar tətbiq etmişdi. Məhdudiyyətlər ixrac və reixrac sahələrini əhatə edirdi.