Ay: İyun2026

Заместитель Министра иностранных дел Украины Олександр Мищенко на этой неделе совершил очередное региональное турне странами Центральной Азии, осуществив визиты в Таджикистан и Туркменистан. Ранее, в апреле текущего года, Олександр Мищенко посетил две другие центрально-азиатские страны: Казахстан и Узбекистан.

Киев делает акцент на углубление партнерств со странами Центральной Азии, исходя из значительного потенциала для расширения взаимовыгодного сотрудничества не только со странами региона, но также с другими региональными партнерами.

Следует отметить, что 16 ноября 2025 года на VII Консультативной встрече глав государств Центральной Азии Азербайджан стал полноправным участником формата Центральная Азия +, что позволило укрепить отношения между Центральной Азией и Южным Кавказом. Недавний визит Президента Туркменистана Сердара Бердымухамедова в Азербайджан еще больше способствовал сближению двух государств и укреплению взаимодействия между двумя соседними регионами.

Украина имеет колоссальный неиспользованный потенциал в отношениях со странами региона. Следует напомнить, что только лишь с одним Туркменистаном Украина имела объем двустороннего товарооборота в 2006 году около 6 миллиардов долларов США, прежде всего за счет значительных поставок туркменского газа в Украину.

Это лишь один пример из значительного количества сегментов, где имеется существенный потенциал для активизации сотрудничества.

Украина, которая за последние несколько недель перебрала стратегическую инициативу в противодействии широкомасштабной российской агрессии, продолжает наращивать взаимовыгодные отношения со странами Южного Кавказа и Центральной Азии.

На это есть несколько причин.

Во-первых, несмотря на продолжение экономического сотрудничества с Китаем и Россией, страны Центральной Азии и Южного Кавказа выражают последовательную поддержку суверенитета и территориальной целостности Украины. Киев много раз выражал искреннюю благодарность за эту позицию, а также за предоставление гуманитарной помощи, восстановление энергетики, оздоровление украинских детей и другую помощь от государств Центральной Азии и Южного Кавказа. Важной составляющей также является взаимная поддержка в рамках международных организаций, где наметились позитивные тенденции.

Во-вторых, страны региона заинтересованы в развитии новых транспортных коридоров через Украину на европейские рынки, что позволяет существенно нарастить объемы торговли, а также получить инвестиции и технологии от европейских партнеров. Именно поэтому, Олександр Мищенко детально обсудил в Душанбе и Ашхабаде возможности для более эффективного использования Транскаспийского коридора.

В-третьих, центрально-азиатские страны заинтересованы в расширении работы украинских компаний, которые много лет успешно работают в странах региона и реализовали много масштабных проектов, от строительства аэропортов, мостов, эстакад, дорог до возведения высокотехнологичных заводов. Договоренности Олександра Мищенко с таджикскими и туркменскими партнерами о возобновлении работы совместных межправительственных комиссий и деловых советов направлены на активизацию деловой активности и использование значительного потенциала в этой сфере.

В-четвертых, Азербайджан, а также страны Центральной Азии, прежде всего Казахстан и Туркменистан, обладают огромными запасами нефти и газа, что делает их естественными партнерами Украины в энергетической сфере.

В-пятых, традиционно Украина выступала основным поставщиком зерна и продуктов питания в страны Центральной Азии и Южного Кавказа, поскольку украинская продукция пользуется большим спросом в жителей региона. Очевидно, настало время возобновить и нарастить объемы поставок украинских товаров и продуктов в страны региона.

Безусловно, важным направлением развития отношений между странами является активизация политических контактов, а также культурно-гуманитарное сотрудничество.

Таким образом, региональное турне Олександра Мищенко в Таджикистан и Туркменистан создало условия для организации визитов более высокого уровня.

С уверенностью можно сказать, что активизация экономического сотрудничества, развитие транспортных коридоров, участие украинских компаний в масштабных инфраструктурных проектах, а также углубление культурных связей будет способствовать формированию новых мостов дружбы между Украиной и странами Южного Кавказа и Центральной Азии. Именно через дружбу, взаимоуважение и поддержку друг друга Украина и ее партнеры в регионе способны обеспечить долгосрочные взаимовыгодные отношения, стабильность и процветание.

Визиты заместителя министра Олександра Мишенко в страны региона отражают взгляд Киева в плане сотрудничества на текущий период, а также на послевоенный. Украина планирует расширять сотрудничество со странами Южного Кавказа и Центральной Азии, не дожидаясь окончания войны. Киев осознает роль Азербайджана как моста между Южным Кавказом и Центральной Азией. Украина заинтересована  в использовании энергетических и транспортных возможностей Азербайджана, своего главного партнера на Южном Кавказе. Это также отвечает интересам Азербайджана. Впереди еще много работы, но приложив необходимые усилия стороны смогут существенно расширить взаимовыгодные отношения и реализовать значительный потенциал и неиспользованные возможности.

Россия уже пятый год разрушает украинские города, села и деревни, убивая людей и разрушая инфраструктуру. Украина продолжая  сопротивление агресии России, в то же самое время предпринимает необходимые меры по восстановлению разрушенной инфраструктуры. 25 июня в польском городе Гданьске, состоялась Конференция по восстановлению Украины. На конференции было объявлено, что Европейский Союз в 2026-2027 годах привлечет 90 миллиардов евро для финансирования Украины. В конференции также принял участие министр иностранных дел Джейхун Байрамов. Это означает, что Азербайджан также примет участие в восстановлении разрушенных городов и инфраструктуры Украины.

Böyük dövlətlərin Mərkəzi Asiyaya marağı artdığı dönəmdə, Ukrayna da bölgə ölkələri ilə əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışır. Ukrayna xarici işlər nazirinin müavini Oleksandr Mişenkonun bir neçə gün əvvəl Türkmənistan və Tacikistana səfəri bundan xəbər verir. Türkiyə və Azərbaycanda səfir işləmiş Mişenko aprel ayında Qazaxıstan və Özbəkistana səfər etmişdi. Mişenkonun Astana və Daşkənddə müzakirə etdiyi əsas mövzular nəqliyyat xətləri, o cümlədən Ukrayna ilə ticarət əlaqələrinin inkişafı olmuşdu.

Kiyev Mərkəzi Asiya ölkələri ilə tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsinə qərar verib. Azərbaycan 16 noyabr 2025-ci ildə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 7-ci Məşvərət Görüşündə Mərkəzi Asiya formatının tamhüquqlu iştirakçısına çevrilib və bu amil Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında münasibətləri daha da gücləndirib. Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun Azərbaycana son səfəri iki dövlət arasında tərəfdaşlığat əhəmiyyətli töhfə verib və bu hal iki qonşu bölgə arasında əməkdaşlığı gücləndirib. Bu prosesi Ukraynanın siyasi dairələrində diqqətlə izləyirlər.

Ukraynanın region ölkələri ilə münasibətlərində istifadə olunmamış böyük potensialı var. Ukraynanın 2006-cı ildə təkcə Türkmənistanla təxminən 6 milyard dollar dəyərində ikitərəfli ticarəti olub ki, bu da əsasən Türkmənistan qazının Ukraynaya əhəmiyyətli dərəcədə tədarükü ilə bağlı idi. Bu, əməkdaşlığın intensivləşdirilməsi üçün əhəmiyyətli potensialın olduğu bir sıra sahələrin yalnız bir nümunəsidir. Rusiyanın genişmiqyaslı təcavüzünə qarşı strateji təşəbbüsü ələ keçirən Ukraynanın ABŞ və Avropa ilə yanaşı Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmasının bir neçə səbəbi var.

Birincisi, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələri Çin və Rusiya ilə iqtisadi əməkdaşlıqlarına baxmayaraq, Ukraynanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə ardıcıl dəstək ifadə edirlər. Kiyev bu mövqeyə, eləcə də Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz dövlətlərindən aldığı humanitar yardım, enerji avadanlıqları, ukraynalı uşaqlar üçün səhiyyə və digər yardımların göstərilməsinə görə tərəfdaşlarına minnətdardır. Ukrayna Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələri ilə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstəyin artırılmasından da məmnundur.

İkincisi, bölgə ölkələri Ukraynadan Avropa bazarlarına yeni nəqliyyat dəhlizlərinin inkişaf etdirilməsində maraqlıdırlar ki, bu da ticarət həcmini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq və Avropa tərəfdaşlarından investisiya və texnologiya cəlb edəcək. Bu səbəbdən Aleksandr Mişenko Düşənbə və Aşqabadda Transxəzər Dəhlizindən daha səmərəli istifadə imkanlarını ətraflı müzakirə edib.

Üçüncüsü, Kiyev Mərkəzi Asiya ölkələri uzun illərdir regionda uğurla fəaliyyət göstərən və hava limanlarının, körpülərin, yol ötürücülərinin və yolların tikintisindən tutmuş yüksək texnologiyalı fabriklərin tikintisinə qədər çoxsaylı irimiqyaslı layihələr həyata keçirən Ukrayna şirkətlərinin bölgə ölkələrində çalışmalarını genişləndirmələrində maraqlıdır. Oleksandr Mişşenko Tacikistan və Türkmənistan tərəfdaşları ilə hökumətlərarası komissiyaların və biznes şuralarının bərpası ilə bağlı razılaşmaları, biznes fəaliyyətini stimullaşdırmaq və bu sahədə əhəmiyyətli potensialdan istifadə etməyi müzakirə edib.

Dördüncüsü, Azərbaycan, eləcə də Mərkəzi Asiya ölkələri, əsasən Qazaxıstan və Türkmənistan geniş neft və qaz ehtiyatlarına malikdir və bu da onları Ukrayna üçün enerji sektorunda təbii tərəfdaşlara çevirir.

Beşincisi, Ukrayna ənənəvi olaraq Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələrinə taxıl və ərzaq məhsullarının əsas təchizatçısı olub. Ukrayna mal və məhsullarının Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələrinə ixracını artırmağı planlaşdırır. Ukrayna məhsullarına yüksək tələbat var. Kiyev eyni zamanda bölgə ölkələri ilə mədəni və humanitar əməkdaşlığın intensivləşdirilməsini də əsas istiqamət kimi görür.

Beləliklə, nazir müavini Oleksandr Mişenkonun bölgə ölkələrinə səfərləri Kiyevin indiki dövrlə yanaşı post-müharibə dövrünə baxışını təcəssüm etdirir. Ukrayna müharibənin nə zaman sona çatacağı tarixi gözləmədən Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığı genişləndirməyi planlaşdırır. Kiyev Azərbaycanın Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında körpü rolunu oynadığının fərqindədir. Ukrayna Cənubi Qafqazdakı əsas tərəfdaşı olan Azərbaycanın enerji və nəqliyyat imkanlarından daha çox faydalanmaq istəyir. Bu Azərbaycanın da maraqlarına uyğundur. Qarşıda hələ çox iş var, tərəflər qarşılıqlı faydalı münasibətləri əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə və istifadə olunmamış imkanları reallaşdıra bilərlər.

Rusiya beşinci ildir ki, Ukraynanın şəhərlərinə, qəsəb və kəndlərinə dağıdıcı zərbələr endirir, nəticədə insanlar ölür və infrastruktur sıradan çıxarılır. Ukrayna Rusiyaya qarşı müqavimətini davam etdirməklə yanaşı eyni zamanda, dağıdılmış infrastrukturun bərpası üçün lazımi tədbirlər görür. Bu səbəbdən 25 iyunda Polşanın Qdansk şəhərində Ukraynanın Bərpa Konfransı keçirilib. Konfransda Avropa İttifaqının Ukraynanın 2026-2027-ci illərdə maliyyələşdirilməsinə 90 milyard avro cəlb ediləcəyi açıqlanıb. Həmin konfransda xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov da iştirak edirdi. Bu o deməkdir ki, Ukraynanın dağıdılmış şəhələrinin və infrastukturunun bərpasında Azərbaycan da iştirak edəcək.

Pentaqon Hind-Sakit Okean Komandanlığının adını Sakit Okean Komandanlığı  olaraq dəyişdirib. Bu haqda ABŞ Müharibə Nazirliyi açıqlama verib. Bununla Pentaqon 2018-ci ildə Komandanlığı Hind-Sakit Okean adlandırması qərarından imtina edib. Halbuki, Pentaqon rəhbərliyi 8 il əvvəl Komandanlığın adına “Hind” ifadəsinin əlavə olunmasını iki böyük okean arasında sıx bağlantı ilə izah etmişdi. Adın dəyişdirilməsində digər amil ABŞ-ın Hindistanla hərbi sahədə əməkdaşlığı genişləndirməsi istəyi ilə əlaqəli idi. Hind Okeanında 3 dövlətin – ABŞ, Çin və Hindistanın strateji maraqları mövcuddur. Dünyada konteyner daşımasının təxminən yarısına qədəri bu ərazidən həyata keçirilir. Bundan əlavə, bölgə karbohidrogen xammalının dəniz nəqliyyatı ilə daşınmasının təxminən 70%-ni təşkil edir. Çin və Hindistan iqtisadiyyatları sabit artım nəzərə alındıqda bu rəqəmlər getdikcə artacaq.

1947-ci ildə ABŞ-ın o zamankı Prezidenti Harri Trumenin fərmanıyla qurulan Sakit Okean Komandanlığı ABŞ-ın Qərb sahilindən Hindistanın qərb sahilinə qədər uzanır. İkinci Dünya müharibəsindən sonra qurulan Sakit Okean Komandanlığı ABŞ-ın Koreya və Vyetnam müharibələrində başlıca rol oynayıb.

Komandanlığın adın “Hind” sözünün çıxarılması Yeni Dehlidə narazılıqla qarşılanıb. Hindistanın siyasi dairələrində hesab edirlər ki, Pentaqonun bir neçə il əvvəl Sakit Okean konsepsiyasına “Hind” sözünün daxil edilməsi sadəcə coğrafi adla bağlı olmayıb. Bu, Hindistanın Asiya və Hind okeanının gələcək strateji arxitekturasında əvəzolunmaz rolu ilə əlaqələndirilirdi. Vaşinqton bununla Sakit okean və Hind okeanlarının bir-biri ilə əlaqəli strateji məkana çevrildiyini və Hindistanın onun daxilində tarazlığı qorumaqda mərkəzi rol oynadığını qəbul edirdi. Buna görə də Komandanlıq adından “Hind” sözündən çıxarılması Yeni Dehlidə Hindistanın Amerika strategiyasındakı rolunun bir növ ikinci dərəcəyə keçdiyinin işarə kimi qiymətləndirilib.

Çin Hind və Sakit okeanda hərbi gücünü artırmaqdadır. Çin limanlardan və logistika qurğularından tutmuş dəniz infrastrukturuna qədər dəniz yollarını nəzarətini gücləndirməyə çalışır. Bu gedişat Vaşinqtonu narahat edir. ABŞ belə vəziyyətdə bölgədə daha çox tərəfdaş lazımdır. Yeni Dehlidə hesab edirlər ki, ABŞ bu çərçivədə Hindistanla da strateji tərəfdaşlığı gücləndirməlidir. Ancaq Donald Tramp ikinci müddətə Prezident seçildikdən sonra Vaşinqtonun Yeni Dehli ilə münasibətlərdə müəyyən suallar yarandı. Tramp Hindistan məhsullarına qarşı gömrük rüsumlarını artıracağını bəyan etdi, ticarət anlaşmasının imzalanması uzandı. Görünür, Hind-Sakit Okean Komandanlığının adından “Hind” ifadəsinin çıxarılması da ikitərəfli əlaqələrin bugünkü vəziyyəti ilə bağlıdır. Trampdan sonrakı dövrdə ABŞ-Hindistan əlaqələrinin yenidən strateji səviyyəyə qalxması mümkündür. Bu zaman Komandanlığın adı yenidən dəyişə bilər.

İsrail hökuməti və cəmiyyəti ABŞ-İran razılaşmasından narahatlığını bildirərkən, Tel-Əvivin Avropa İttifaqı ilə münasibətlərində də gərginlik yaşanır. İsrailin xarici işlər naziri Gideon Saar Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasla bütün əlaqələri kəsməsini bildirməsi buna sübutdur. İsrailin xarici işlər naziri Kaya Kallasın Meksikaya səfəri zamanı İsraili Cənubi Afrikada mövcud olmuş irqçi aparteid rejimi ilə müqayisəsi narazı salıb.

Bundan iki ay əvvəl isə İsrail Müdafiə Nazirliyi Fransanın öz hava məkanını İsrail təyyarələri üçün açmaqdan imtina etməsinə cavab olaraq bu ölkədən bütün hərbi satınalmaları dayandırdığını açıqlayıb. Həmin təyyarələr İran əleyhinə əməliyyat üçün nəzərdə tutulan silahların daşınmasında istifadə olunmalı idi. Buna görə də İsrail Müdafiə Nazirliyinin baş direktoru, general-mayor Amir Baram Fransadan müdafiə sahəsində alışları tamamilə sıfıra endirdiyini bildirib. İsrailli general bildirib ki, ölkəsi tərəfdaş hesab etdiyi dövlətlərlə hərbi əməkdaşlığı genişləndirəcək. Həmin Amir Baram iyunun 22-də Hindistana səfər edib.

İsrail Hindistanla ikitərəfli müdafiə və sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsini planlaşdırır.  İsrail Müdafiə Nazirliyinin baş direktoru Yeni Dehlidə hindli həmkarlarıyla geniş fikir mübadiləsi aparıb. Hindistanda aparılan danışıqlar İsrailin müdafiə ixracını genişləndirmək və müdafiə sənayesini dəstəkləmək məqsədi daşıyıb. Baram Yeni Dehlidə bildirib ki, səfər İsrail və Hindistan arasında artan ittifaqı əks etdirir. O Hindistanı İsrailin əsas strateji tərəfdaşı adlandırıb.

İsraillə Hindistan arasında son illər hərbi əməkdaşlıq üst səviyyəyə qalxıb. İki ölkə arasında hərbi texnikanın birgə istehsalı həyata keçirilir. Hindistan hərbi sənayesi İsrail lisenziyaları əsasında müxtəlif növ raketlər və dronlar istehsal edir. İsrail Hindistanla yanaşı Kipr Respublikası, Yunanıstan, o cümlədən Körfəz ölkələrindən Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreynlə hərbi əməkdaşlığı genişləndirib. İsrail bu ölkələrlə hərbi əməkdaşlığı genişləndirməklə Aralıq dənizi ilə Hind Okeanı arasında dəhlizin təhlükəsizliyinə rol oynamağa çalışır. İsrail dəhliz boyu ölkələrlə əməkdaşlığı genişləndirməklə Hindistan-Yaxın Şərq-Avropa İqtisadi Dəhlizi (IMEC) layihəsinin təhlükəsizliyinə diqqəti artırmış olur. Bu layihə 2023-cü ildə “böyük iyirmiliy”in Yeni Dehlidə keçirilən sammitində müzakirə edilib. Yeni Dehlidə imzalanan memoranduma görə, Hindistan da daxil olmaqla Cənubi Asiyanı Yaxın Şərq üzərindən Avropa ilə birləşdirən yeni nəqliyyat dəhlizi inşa edilməli idi. Ancaq Yaxın Şərq son gərginlik fonunda layihə bir qədər arxa plana keçib. Buna baxmayaraq, İsrail və Hindistan layihənin gerçəkləşməsi istiqamətində səylərini davam etdirirlər.