General niyə həbs olunub?

Qərb mətbuatında Çində generalların həbs barədə məlumatlar yayılıb. Çinin ən güclü iki hərbi lideri olan Çjan Yuşya və Liu Zhenli artıq rəsmi olaraq həbsdədirlər. Si Cinpinin müavini Çinin nüvə proqramı barədə məlumatlarını ABŞ-yə ötürməkdə ittiham olunur. Bu barədə “The Wall Street Journal” məlumat yayıb. Qəzetin yazdığına görə, Çin Xalq Respublikasının lideri Si Cinpinin Mərkəzi Hərbi Şuradakı birinci müavini Çjan Yuşya ölkənin nüvə proqramına dair məxfi məlumatları ABŞ-yə ötürməkdə ittiham olunub. Məlumata əsasən, yanvarın 24-də Çin silahlı qüvvələrinin yüksək rütbəli zabitləri üçün keçirilən qapalı brifinqdə bildirilib ki, Çjan ABŞ tərəfinə Çinin nüvə silahları ilə bağlı əsas texniki məlumatları təqdim edib. Bundan əlavə, hakimiyyət orqanları onun hərbi texnika üzrə tədqiqat, istehsal və satınalmaya cavabdeh quruma nəzarəti ilə bağlı fəaliyyətini də araşdırır.

Mənbələrin bildirdiyinə görə, Çjanın hərbi satınalma sistemində vəzifədə irəliləyiş qarşılığında rüşvət aldığı, həmçinin bir zabitin müdafiə naziri vəzifəsinə təyin olunmasına kömək etdiyi ehtimal olunur.

Çinin Vaşinqtondakı səfirliyinin nümayəndəsi Lyu Penqyunun “The Wall Street Journal”a verdiyi açıqlamada qeyd olunub ki, partiyanın Çjanla bağlı araşdırma aparması rəhbərliyin korrupsiyaya qarşı “tam dözümsüzlük və hərtərəfli mübarizə” siyasətinə sadiq olduğunu göstərir.

Çin lideri Si Cinpin ölkənin ən yüksək rütbəli generallarından birini istintaqa cəlb etməklə ordudakı güc balansını tamamilə dəyişib. Bu addım Si Cinpini hərbi iyerarxiyanın demək olar ki, yeganə qərarverici fiquruna çevirib və Pekinin Tayvanla bağlı planları da daxil olmaqla, region üçün ciddi suallar yaradıb. Bu sözlər CNN telekanalının analitiki Saymon Makkartinin yazısında yer alıb.

Müəllifin göstərdiyi kimi, Müdafiə Nazirliyinin yayımladığı 30 saniyəlik videoda Mərkəzi Hərbi Komissiyanın sədr müavini Çjan Yousya və Xalq Azadlıq Ordusunun əməliyyat rəhbəri Liu Çjenlinin istintaqa cəlb edildiyi açıqlanıb. Ardınca ordunun rəsmi nəşri olan PLA Daily bu şəxsləri Si Cinpinin iqtidarını sarsıtmaqda ittiham edib.

Mütəxəssislərə görə, bu addım son 10 ildə aparılan genişmiqyaslı “təmizləmə” kampaniyasının zirvə nöqtəsidir. 2023-cü ildən bəri 20-dən çox yüksək rütbəli hərbçi və müdafiə sektorunun rəhbəri vəzifədən uzaqlaşdırılıb. Brukinqs İnstitutunun eksperti Conatan Szin CNN-ə açıqlamasında bu prosesi Çin siyasətində “seysmik dəyişiklik” kimi qiymətləndirib. “Bu göstərir ki, sistem daxilində heç kim toxunulmaz deyil”, – deyə o qeyd edib.

Çjan Yusya uzun illər Si Cinpinin ən yaxın müttəfiqlərindən biri hesab olunurdu. Onların ailə bağları Çin Vətəndaş müharibəsi dövrünə qədər gedib çıxır. Məhz buna görə onun istintaqa cəlb edilməsi siyasi dairələrdə “şok effekti” yaradıb. “The Wall Street Journal”ın məlumatına görə, Çjan ABŞ-yə nüvə silahları ilə bağlı məxfi məlumat ötürməkdə və korrupsiyada ittiham olunur. Lakin CNN bu məlumatları hələ təsdiqləməyib. Bəzi ekspertlər hesab edir ki, bu ittihamlar daha çox partiya daxilində narahatlığı azaltmaq məqsədi daşıya bilər. Əsas məqsəd isə orduda bütün güc mərkəzlərini ləğv etməkdir.

Asiya Siyasət İnstitutunun analitiki Nil Tomas bildirib ki, rəsmi bəyanatların dili Çjanın Si Cinpin üçün təhlükəyə çevrildiyini göstərir. Si Cinpin 2012-ci ildən bəri ordunu köklü şəkildə yenidən qurur. Məqsəd yalnız modernləşmə deyil, həm də ordunun tam şəkildə partiyaya və liderə bağlı olmasını təmin etməkdir.

Sinqapurda yerləşən Müdafiə Araşdırmaları İnstitutunun eksperti Ceyms Çar CNN-ə deyib: “Si Cinpinin bu qədər yüksək rütbəli generalı kənarlaşdırması onun mövqeyinin sarsılmaz olduğunu göstərir”. Hazırda Mərkəzi Hərbi Komissiyanın əvvəlki altı üzvündən yalnız biri vəzifədə qalıb. Bu isə ordunun rəhbərliyində ciddi boşluq yaradıb. Analitiklər bildirir ki, bu vəziyyət Çin ordusunda müəyyən xaos yaratsa da, gündəlik fəaliyyət hələlik davam edir. Boş qalan vəzifələrə daha gənc və texniki baxımdan hazırlıqlı zabitlər gətirilir. Lakin bu prosesin Tayvan məsələsinə təsiri hələ də qeyri-müəyyəndir. Liu Çjenlinin istintaqa cəlb olunması xüsusilə diqqət çəkir, çünki o, ordunun əsas döyüş əməliyyatlarına nəzarət edirdi. Ekspertlərin fikrincə, Si Cinpin hazırda ABŞ-nin Tayvan məsələsinə nisbətən passiv yanaşmasından istifadə edərək orduda “təmizlik” aparmaq üçün münasib vaxt seçib. CNN-in analitiklərinə görə, Çin lideri qarşıdakı illərdə mümkün siyasi və hərbi ssenarilərə hazırlaşmaq məqsədilə orduda yalnız şəxsi sədaqətə əsaslanan yeni sistem qurur.

Kanada təzyiq altındadır

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Çinlə əməkdaşlığa görə Kanadanı 100 % tariflərlə hədələdikdən sonra iki ölkə arasında münasibətlər yenidən gərginləşib. Trampın “Truth Social” hesabında bunları yazıb: “Əgər qubernator Karni (Kanadanın Baş naziri Mark Karnini nəzərdə tutub) düşünürsə ki, o, Kanadanı Çinin mal və məhsullarını Birləşmiş Ştatlara göndərmək üçün “transfer limanı”na çevirəcək, o, dərindən yanılır. Çin Kanadanı “diri-diri yeyəcək”, biznesləri, sosial strukturu və ümumi həyat tərzinin dağılması da daxil olmaqla, onları tam “udacaq”. Əgər Kanada Çinlə sövdələşmə bağlasa, Kanadanın ABŞ-yə daxil olan bütün mal və məhsullarına dərhal 100 % rüsum tətbiq ediləcək”.

Donald Trampın tonundan narazı qalan Mark Karni “X” sosial şəbəkəsində paylaşdığı videomüraciətdə xaricdən gələn təhdidlər fonunda kanadalıların seçimlərini etiklədini vurğulayıb. Baş nazir ABŞ-a işarə edərək başqa ölkələrin diktəsini qəbul etməyəcəyini bildirib. Kanada baş naziri çıxış yolunu belə izah edib: “Kanada məhsul alın, Kanada malları istehsal edin. Birlikdə güclü Kanada quracağıq”. Baş nazir bununla işarə edib ki, Tramp Kanadaya qarşı elan etdiyi gömrük rüsumları tətbiq edərsə, kanadalılar ancaq öz imkanlarına arxalanmalıdırlar.

ABŞ-Kanada münasibətlərinin gərginləşməsi Çinin maraqlarına xidmət edir. Pekin fürsətdən istifadə edərək Trampın Kanadaya təzyiqi forunda Ottava ilə tərəfdaşlığı gücləndirmək istəyir. Çinin Kanadakı səfirliyi Trampın təzyiqləri ilə bağlı açıqlama yayıb. Açıqlamada Çin ilə Kanada arasında sağlam və sabit münasibətlərin möhkəmlənməsinin hər iki ölkənin ümumi maraqlarına cavab verdiyi yazılıb.

Kanadanın baş naziri Trampın hədələrini nəzərə almayaraq bu ayın ortalarında Çinə səfər etmiş və bu ölkənin lideri Si Cinpinlə görüşmüşdü. Bu Kanadada hökumətə başçılıq edən şəxsin 2017-ci ildən sonra Çinə ilk rəsmi səfəri idi. Pekindəki müzakirələrdə iki ölkənin iqtisadi əməkdaşlıq perspektivləri ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb. İki ölkə kənd təsərrüfatı, enerji və maliyyə sektorlarında əməkdaşlıq imkanlarını nəzərdən keçiriblər. Bu səfərdən və müzakirlərdən məmnun qalan Si Cinpin iki ölkə arasında əməkdaşlığı daha gücləndirməyə qərar verib.

Buna baxmayaraq, Çin Kanada iqtisadiyyatını ABŞ-ın təzyiqlərindən xilas edə bilməyəcək. Kanada ilə ABŞ iqtisadiyyatları arasında ciddi asılılıq var. İki ölkə arasında müxtəlif məhsulların idxal-ixrac əməliyyatları strateji əhəmiyyətə malikdir. ABŞ Kanada məhsulları üçün əhəmiyyətli bazardır. Kanada gömrük rüsumlarının artırılması nəticəsində bu bazardan məhrum olarsa, gəlirləri azalacaq.

Azad ticarət sazişi imzalanacaq

Hindistan 27 yanvar 2026-cı ildə 77-ci Respublika Günü qeyd etməyə və 16-cı Hindistan-AB Zirvə Görüşü zamanı Avropa Birliyinin ali rəhbərliyinə ev sahibliyi etməyə hazırlaşarkən, qlobal iqtisadi diplomatiyada əlamətdar zəmin yaranır. Uzun müddətdir gözlənilən Hindistan-AB Azad Ticarət Sazişi (FTA), rəsmi olaraq Geniş Əsaslı Ticarət və İnvestisiya Sazişi (BTIA) kimi tanınır və onilliyin ən əhəmiyyətli ticarət irəliləyişlərindən biri olmağa hazırlaşır. Bağlandıqdan sonra, bu, Hindistanın ən böyük və ən əhatəli ticarət paktı olacaq və artan proteksionizm və geosiyasi qeyri-müəyyənlik şəraitində qlobal ticarət tərəfdaşlığının necə yenidən formalaşdığının müəyyənedici siqnalı olacaq.

Dünyanın ən böyük iki demokratiyası olan Hindistan və Avropa Birliyi birlikdə təxminən 2 milyard insanı təmsil edir və qlobal ÜDM-in təxminən 22%-ni təşkil edir. FTA ticarət, investisiya, texnologiya və xidmətlərdə güclü bir-birini tamamlayan amillərdən istifadə etməklə qlobal ticarət trayektoriyasını yenidən müəyyənləşdirmək üçün ortaq bir ambisiyanı əks etdirəcək. Geosiyasi gərginliyin artması, müttəfiqliklərin dəyişməsi və siyasət rejimlərinin dəyişməsi ilə xarakterizə olunan bir dünyada Hindistan-AB FTA-nın böyük iqtisadiyyatların inhisarçı meyllərini azaltması, təchizat zəncirlərini şaxələndirməsi və resurs əsaslı tamamlayıcılığı optimallaşdırması gözlənilir.

AB-nin ÜDM-i təxminən 22,5 trilyon ABŞ dolları (BVF tərəfindən 2026-cı il üçün proqnozlaşdırılır) və Hindistanın təxminən 4,5 trilyon ABŞ dolları ÜDM-i ilə dünyanın ən sürətlə böyüyən böyük iqtisadiyyatı kimi ortaya çıxması (BVF tərəfindən 2026-cı il üçün proqnozlaşdırılır) ilə FTA ticarət genişlənməsindən kənarda da əhəmiyyət kəsb edir. O, qlobal təchizat zəncirlərinin strateji yenidən balanslaşdırılmasını, daha dərin texnologiya tərəfdaşlıqlarını və hər iki tərəfdaş üçün daha davamlı və davamlı inkişaf yollarını vəd edir.

Hindistan və AB arasında FTA danışıqları 2007-ci ildə mal və xidmət ticarəti, investisiya, intellektual mülkiyyət və davamlı inkişafı əhatə edən geniş bir çərçivə yaratmaq məqsədi ilə başladı. Lakin tariflər, tənzimləyici standartlar, peşəkar mobillik və ətraf mühit normaları ilə bağlı fikir ayrılıqları 2013-cü ildə danışıqların dayandırılmasına səbəb oldu. 2022-ci ilin iyun ayında danışıqların canlanması sürətlə dəyişən qlobal nizamda iki tərəf arasında strateji yaxınlaşmanın yenilənməsini qeyd etdi. O vaxtdan bəri, böyük və mürəkkəb ticarət müqavilələrinin standartlarına görə irəliləyiş nisbətən sürətli olmuşdur.

Hindistan-AB FTA bazar ölçüsü, əhali əhatə dairəsi və iqtisadi güc baxımından dünyanın ən böyük ticarət müqavilələri arasında yer alacaq. Güclü bir-birini tamamlamasına baxmayaraq, ikitərəfli ticarət potensialdan aşağı olaraq qalıb. Sazişin, xüsusən də qlobal ticarətin gərgin olduğu bir vaxtda əhəmiyyətli dərəcədə yeni bir təkan açacağı gözlənilir. Hindistan ixracatçıları tekstil, geyim, dəri məmulatları, əczaçılıq, mühəndislik məhsulları və emal olunmuş qidalar da daxil olmaqla bir neçə əmək tutumlu sektorda faydalanacaqlar. AB bazarına güzəştli çıxış Hindistanın rəqabət qabiliyyətini artıracaq. AB üçün Hindistanın geniş istehlak bazarına daha yaxşı çıxış avtomobillər, yüksək səviyyəli istehsal, yaşıl texnologiyalar, şərab və spirtli içkilər və peşəkar xidmətlər sahəsində imkanlar təklif edir.

Hindistan və AB arasında ikitərəfli mal ticarəti son beş ildə əhəmiyyətli dərəcədə genişlənərək 2020-21-ci illərdəki 81,1 milyard ABŞ dollarından 2024-25-ci illərdə 136,5 milyard ABŞ dollarına yüksələrək 41% artım göstərib. Eyni dövrdə Hindistanın AB ilə ikitərəfli ticarəti ABŞ ilə genişlənməsini üstələyib. Hindistanın ABŞ ilə ticarəti 2020-21-ci illərdəki 80,5 milyard ABŞ dollarından 2024-25-ci illərdə 132,1 milyard ABŞ dollarına 39% artıb, Hindistanın Çin ilə ticarəti isə eyni dövrdə 32% artaraq 2020-21-ci illərdəki 86,4 milyard ABŞ dollarından 2024-25-ci illərdə 127,7 milyard ABŞ dollarına çatıb. FTA-nın bağlanması ilə Hindistanın ikitərəfli mal ticarətinin 2030-cu ilə qədər 300 milyard ABŞ dollarını keçəcəyi gözlənilir.

 

Ursula fon der Lyayen Hindistana səfər edəcək

Hindistan və Avropa Birliyi, bu ayın sonunda blokun yüksək vəzifəli liderlərini qəbul etməyə hazırlaşarkən, azad ticarət sazişi üçün uzun müddətdir təxirə salınan səyləri artırır. Hər iki tərəf ABŞ tariflərinin artan təzyiqi və dəyişən qlobal nizam fonunda təcili tədbirlər görəcəyini bildirib. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen çərşənbə axşamı Dünya İqtisadi Forumundakı çıxışında konfransdan sonra Hindistana səfər edəcəyini bildirib və əlavə edib ki, iki tərəf “bütün sövdələşmələrin anası” ola biləcək “tarixi ticarət sazişinin astanasındadır”.

Həm fon der Leyen, həm də Avropa Şurasının prezidenti Antonio Kosta 26 yanvarda Hindistanın Respublika Günü şənliklərində iştirak edəcək, ardınca isə ertəsi gün Hindistanın Baş naziri Narendra Modi, xarici işlər naziri Subrahmanyam Cayşankar və digər yüksək vəzifəli şəxslərlə danışıqlar aparacaqları Aİ-Hindistan sammiti keçiriləcək. Dehlidə yerləşən “Indic Researchers” beyin mərkəzinin strateji əlaqələr və tərəfdaşlıqlar üzrə direktoru Srinivaasan Balakrishnan bildirib ki, “hər iki tərəfdən siyasi siqnallar qeyri-adi dərəcədə güclü olub, liderlər bunu açıq şəkildə “tarixi” adlandırıblar və maksimum təsir üçün zirvə görüşünü Respublika Günü ilə əlaqələndiriblər”. O əlavə edib ki, ABŞ-ın ticarət qeyri-müəyyənliyindən qaynaqlanan geosiyasi təzyiq, eləcə də AB təchizat zəncirlərinin yenidən qurulması hər iki tərəfdə təcili vəziyyət yaradıb.

İki tərəf arasında danışıqlar 2007-ci ildən bəri bazara çıxış və işçilərin mobilliyi kimi məsələlərdəki fikir ayrılıqları səbəbindən uzansa da, qlobal mühitin gərginliyində təcili vəziyyət yaranıb. Avropa liderləri bu həftə ABŞ prezidenti Donald Trampın Qrenlandiyaya nəzarəti ələ keçirməsi fonunda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda daha böyük iqtisadi müstəqilliyə nail olmağın və ABŞ-dan asılılığın azaldılmasının vacibliyini vurğulayıblar.

Kanadanın Baş naziri Mark Karni Davosdakı çıxışında dünyanın orta güclərini təcavüzkar supergüclərin təzyiqinə qarşı durmaq üçün bir araya gəlməyə çağırıb və son hadisələrin Trampın adını çəkmədən “qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizamın” faktiki olaraq öldüyünü göstərdiyini bildirib. “Orta güclər birlikdə hərəkət etməlidirlər, çünki masada deyilsinizsə, menyuda sizsiniz”, – deyə o bildirib. Analitiklər qeyd edirlər ki, Hindistan və Aİ arasında ticarət müqaviləsi dünya nizamının çoxqütblü olmağa doğru necə yenidən qurulduğunu təmsil edəcək.

Fon der Leyen və Modi 2025-ci ildə danışıqları sürətləndirmək barədə razılığa gəldikdən sonra həm Hindistan, həm də Aİ geniş ticarət sazişi bağlamağa çalışırlar. Vaşinqtonun ötən il 50 faiz idxal tarifləri tətbiq etməsindən sonra Dehli ticarət tərəfdaşlıqlarını şaxələndirməyə çalışır ki, bu da istənilən ölkəyə tətbiq edilən ən yüksək rüsumlardan biridir. Əvvəllər Avropada xidmət etmiş Hindistanın keçmiş hərbi diplomatı Sanjay Iyer bildirib ki, Aİ ilə ticarət müqaviləsi Hindistanın tekstil, ayaqqabı və əczaçılıq kimi sənaye sahələrinə əhəmiyyətli dərəcədə fayda verəcək və Aİ-nin 12-16 faiz arasında idxal tariflərini aradan qaldıracaq və Banqladeş və Vyetnama qarşı rəqabət bərabərliyi təmin edəcək. “Əsasən, Tramp administrasiyası dövründə ABŞ tarifləri artdıqca alternativ bazar təklif edir”, – deyə o bildirib.

Brüssel Meksika və İndoneziya ilə müqavilələr imzalayıb və Hindistanla danışıqları gücləndirib, Dehli isə Birləşmiş Krallıq, Oman və Yeni Zelandiya ilə müqavilələr imzalayıb. Yeni Dehlidə yaşayan siyasi və təhlükəsizlik analitiki Uday Çandra bildirib ki, Trampın Qrenlandiya ilə bağlı təhdidləri Avropanın Hindistanla ticarət müqaviləsi imzalamaq addımına təcililik qatıb, lakin iki tərəf arasında danışıqların uğuru hər iki tərəfin sektor güzəştlərinə getməsindən asılı olacaq. Onun sözlərinə görə, 27 yanvar tarixində keçirilən Aİ-Hindistan sammiti müqavilə bağlamaq üçün “son tarix effekti” yaradıb. Çandra bildirib ki, “Liderlər, hətta azad ticarət müqaviləsinin imzalanması bir az daha uzun çəksə belə, ən azı bir başlıq çatdırılması və ya prinsipial razılaşma istəyəcəklər”. “Hər iki tərəf, bəzi texniki problemlər qalsa belə, qalan boşluqları tez bir zamanda aradan qaldırmağa çalışdıqlarını bildirirlər.”

AB, Hindistanın avtomobillərə tətbiq etdiyi yüksək idxal rüsumlarının əhəmiyyətli dərəcədə azaldılmasını istəyir, bu rüsumlar tam yığılmış avtomobillər üçün 100%-i keçə bilər. AB lüks avtomobil istehsalçıları üçün daha yaxşı bazara çıxış üçün çalışsa da, Hindistan tərəddüd edir, çünki Avropa idxalının artması yerli sənayeyə zərər verə bilər. Hindistan sənayesi həmçinin Avropanın Karbon Sərhəd Tənzimləmə mexanizmindən – polad və sement kimi karbon intensiv idxal üçün rüsumdan – narahatdır ki, bu mexanizm AB-nin ətraf mühit standartlarını Avropa sənayesi ilə uyğunlaşdırmaq üçün lazım olduğunu deyir. Çandranın sözlərinə görə, Hindistanın kənd təsərrüfatı və süd məhsulları kimi sektorlarda idxal məhdudiyyətlərini yumşaltması da ehtimalı azdır. Bu sektorlar, ümumiyyətlə, Dehli üçün ən böyük ticarət tərəfdaşı olan ABŞ da daxil olmaqla, bütün ölkələrlə qırmızı xətt təşkil edir. “Siyasi iqtisadiyyat sadədir: Hindistan milyonlarla kiçik istehsalçının dolanışığını riskə ata bilməz və AB-nin öz kənd təsərrüfatı siyasəti də eyni dərəcədə çətindir”, – deyə o bildirib. Çandranın sözlərinə görə, sənaye malları və xidmətlərinin ticarətinin asanlaşdırılması iki tərəf arasında razılaşmaya üstünlük təşkil edəcək. O əlavə edib ki, bu, iki tərəf arasında birgə təhlükəsizlik koordinasiyası, müdafiə təchizat zəncirləri və sənaye əməkdaşlığını əhatə edən daha geniş paket üçün əsas ola bilər. Aİ-Hindistan tərəfdaşlığı ticarət baxımından dəyərli olsa da, müdafiə əməkdaşlığı daha niş xarakterli olacaq, deyə Ayer bildirib və qeyd edib ki, Avropada ayrı-ayrı dövlətlərin silahlı qüvvələrin suverenliyini qoruduğu vahid hərbi komandanlıq yoxdur.

Ayrı-ayrı dövlətlərin silahlı qüvvələrin suverenliyini qoruduğunu qeyd edən Ayer, Fransa və Almaniya da daxil olmaqla Avropa ölkələri Hindistanla müvafiq olaraq Rafale qırıcı təyyarələri və sualtı qayıqlar kimi proqramlar üzrə əməkdaşlığı davam etdirəcəklər, lakin xroniki koordinasiya problemləri Aİ-nin əsaslı sənaye tərəfdaşlığı təmin etmək qabiliyyətinə şübhə yaradır, deyə Ayer qeyd edib. O əlavə edib ki, Aİ sanksiyalarına baxmayaraq Hindistanın Rusiyadan xam neft və silah alması həssas texnologiya tərəfdaşlığına olan etimadı da sarsıdıb. Hind-Sakit okean regionunda strateji maraqlara nəzarət məsələsinə gəldikdə, İyer bildirib ki, Aİ-Hindistan tərəfdaşlığı ABŞ, Avstraliya, Yaponiya və Hindistandan ibarət Quad kimi qrupları tamamlayacaq, lakin əvəz etməyəcək.

Hind-Sakit Okean bölgəsi diqqət mərkəzindədir

Soyuq Müharibə dövründən bəri ABŞ Şərqi Asiya da daxil olmaqla, dünya üzrə müttəfiqlərinin əsas təhlükəsizlik töhfəçisi olub. Lakin, Tramp administrasiyası dövründə ABŞ Çinin təzyiqinə qarşı çıxmamaqla Hind-Sakit okean bölgəsindəki təhlükəsizlik rolunu azaldır. Bu, ABŞ-ın Hind-Sakit okean bölgəsindəki çəkindirmə qüvvələrinin zəifləməsinə səbəb olub və Çinin təzyiqini daha da gücləndirib.

Bunu ən yaxşı şəkildə Çin və Yaponiya arasında son diplomatik mübahisə və sonrakı Çinin Yaponiyaya qarşı təzyiqi ilə göstərmək olar. 7 noyabrda keçirilən Parlament iclasında Yaponiyanın Baş naziri Sanae Takaiçi iddia etdi ki, Çin ordusu Tayvanı işğal etsə, Yaponiya üçün “yaşamaq üçün təhlükə yaradan vəziyyət” yaranacaq və bu, onun özünümüdafiəsi üçün hüquqi əsaslandırmaya bərabər olacaq. Takaiçinin açıqlamasından sonra Çin Takaiçidən Tayvanla bağlı fikirlərini geri götürməsini tələb etdi. Həmçinin Yaponiyanı hərbi cəhətdən məcbur etdi. “Liaoning” təyyarə gəmisindən buraxılan Çin təyyarələri Okinava adası yaxınlığındakı Yapon təyyarələrinə qarşı ara-sıra radarlarına ilişib qalıb və bu da təsadüfən eskalasiya ehtimalını artırıb. Təyyarə adətən hücum zamanı atəş idarəetmə radarını işıqlandırır. Bundan əlavə, Çin “güc nümayişi” məqsədilə Yaponiya yaxınlığında Rusiya bombardmançıları ilə birgə təlim keçirib. Beləliklə, Çinin Yaponiyaya təzyiqi, ABŞ-ın Hind-Sakit okean regionunda çəkindirmə qabiliyyətinin zəiflədiyini göstərir.

Müttəfiqini dəstəkləmək əvəzinə, ABŞ-ın liderlik səviyyəsində cavabı Çin-Yaponiya qarşıdurmasında əsasən susdurulub. Məlumata görə, Tramp Takaiçiyə Çinlə mübahisəni qızışdırmamağa çağırıb, çünki Tramp gələn il ticarət danışıqları üçün Çinə səfərinə hazırlaşır.

ABŞ həmçinin Hind-Sakit okean regionunda Çinə qarşı mübarizə aparmaq üçün yaradılan regional mini-tərəfli əməkdaşlıqda əməkdaşlığı ləngidib. Dördlük (Avstraliya, Hindistan, Yaponiya və ABŞ-dan ibarət) Hindistan və ABŞ arasındakı gərginlik səbəbindən 2025-ci ildə Hindistanda keçirilməsi planlaşdırılan liderlik səviyyəli görüşünü keçirməyib. Yaponiya-Cənubi Koreya-ABŞ, Avstraliya-Yaponiya-ABŞ və Avstraliya, Yaponiya, Filippin və ABŞ-dan ibarət Komanda kimi digər regional mini-tərəfli əməkdaşlıqlar da Trampın prezidentliyi dövründə impulsun itirilməsi səbəbindən dayanıb. Sadə dillə desək, Tramp administrasiyası Çini Hind-Sakit okeanında düşmən kimi qəbul etmir və bu da regional ölkələrin əks-səda doğuracaq səylər göstərməsini tələb edir. Bu, Trampın Milli Təhlükəsizlik Strategiyası (MTS) ilə uyğundur, bu strategiya Çini ABŞ təhlükəsizliyinə ən böyük təhlükə kimi təqdim etməkdən çəkinirdi – bu, əvvəlki MTS sənədlərindən kəskin şəkildə fərqlənir.

Buna görə də, Tramp administrasiyası dövründə ABŞ-ın Hind-Sakit okeanında Çinə qarşı durmaq niyyəti yoxdur. Çəkindirmə imkanların və niyyətlərin məhsulu olduğundan, ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi çəkindirmə Hint-Sakit okeanında zəifləyir. Buna görə də, ABŞ-ın Hind-Sakit okeanı boyunca paytaxtlarda siyasi etibarlılığı ilə bağlı şübhələr yaranıb.

ABŞ-ın Hind-Sakit Okean bölgəsindəki etibarlılığının azalmasını nəzərə alaraq, regional ölkələr Çinə qarşı çəkindirmə yaratmaq üçün əməkdaşlığı gücləndirməlidirlər. Hindistan-Avstraliya-Yaponiya (IAJ) üçtərəfli təşkilatı buna nail olmaq üçün ən yaxşı yanaşmanı təmsil edir.

2015-ci ildə yaradıldıqdan sonra IAJ üçtərəfli təşkilatı 2017-ci ildə Tramp administrasiyası tərəfindən yenidən gücləndirilmiş Dördlüyün kölgəsi altında yoxa çıxdı. Dördlüyə ABŞ da daxil olduğundan, o, Hind-Sakit Okean bölgəsində Çinə qarşı mübarizə aparmaq üçün əsas qruplaşmaya çevrildi. İndi isə Tramp ikinci müddətində Dördlüyü arxa plana keçirdiyindən, qrupun qalan üç ölkəsi IAJ üçtərəfli təşkilatı çərçivəsində Çinə qarşı mübarizə aparmaqda əməkdaşlıq edə bilər.

IAJ üçtərəfli təşkilatı Çinin hərbi imkanlarına qarşı mübarizədə (ABŞ-ın olmadığı təqdirdə) uğursuzluğa düçar olsa da, çəkindirmə qavrayış amillərini də əhatə edir. Buna görə də, Hind-Sakit Okeanın ən vacib üç demokratiyasını təmsil edən canlanmış IAJ üçtərəfli təşkilatı Çinin Hind-Sakit Okean bölgəsində dəniz məcburiyyətinə qarşı mübarizədə ən vacib vasitə ola bilər.

Dəniz təhlükəsizliyi üç ölkə arasında əməkdaşlığın ən təbii sahəsidir. 2017-ci ildə keçirilən 4-cü IAJ üçtərəfli dialoqu zamanı qruplaşma dəniz təhlükəsizliyi və dəniz sahəsi haqqında məlumatlılıq (MDA) sahəsində daha çox əməkdaşlığa ehtiyac olduğunu vurğuladı. Çinin Hind-Sakit okeanda genişlənən dəniz iştirakı işığında dəniz təhlükəsizliyi daha da vacib hala gəlir və üç ölkə bunun müxtəlif rəqabət meydançalarında nəticələri ilə üzləşir. Məsələn, Hindistan Hind Okeanı Bölgəsində artan Çin iştirakı ilə üzləşir, Avstraliya isə Qərbi Sakit okeanda, Yaponiya isə Şərqi Çin dənizində və Cənubi Çin dənizindədir. Buna görə də, hər üç ölkə Hind-Sakit okeandakı müvafiq rəqabət meydançalarında Çinə qarşı mübarizə aparmaq üçün səylərini birləşdirə bilər. Bu, Hind-Sakit okeanda Çinin məcburiyyətinə qarşı çəkindirməni gücləndirəcək.

Birgə hərbi təlimlər və patrullar Çinin məcburi hərəkətlərinə qarşı qətiyyət nümayiş etdirmək üçün möhtəşəm bir yol təqdim edir. Bundan əlavə, bu cür təlimlər və patrullar, Çinin dəniz ekspansiyasına qarşı dayanıqlılıq yaratmaq üçün Filippin, Vyetnam və İndoneziya kimi Çinin dəniz məcburiyyətinə məruz qalan ölkələri də əhatə edə bilər. Canlandırılmış IAJ üçtərəfli proqramı da simvolik əhəmiyyət daşıyacaq. Hind-Sakit okean ölkələrinin əksəriyyətinin ABŞ və Çin arasında mühafizə etdiyi bir vaxtda IAJ üçtərəfli proqramı, təhlükəsizlik əməkdaşlığının praktik sahələrini formalaşdırmaqla ABŞ-Çin rəqabətində naviqasiyanın muxtar yanaşmasını təmsil edir.

Beləliklə, Çinin Hind-Sakit okeandakı məcburiyyəti, Tramp administrasiyası dövründə ABŞ-ın Hind-Sakit okeanda Çinə qarşı çıxmaqda maraqlı olmadığı kimi göründüyü üçün regional ölkələrin əks-səda səylərini zəruri edir. Nəticə etibarilə, IAJ üçtərəfli proqramı ilə təmsil olunan ABŞ-ın Hind-Sakit okeanı xaricində olması, Hind-Sakit okeanda Çin məcburiyyətinin qarşısını almaq üçün ən təsirli yanaşma ola bilər.

Ukrayna və Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlıq üst səviyyədədir

Yanvarın 22-də Ukrayna Birlik Gününü qeyd edir — bu gün Ukrayna torpaqlarının tarixi birliyinin, dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsinin, suverenliyin və ərazi bütövlüyünün rəmzidir. 1919-cu ildə Ukrayna Xalq Respublikası ilə Qərbi Ukrayna Xalq Respublikasının Birləşmə Aktı Ukrayna dövlətçiliyinin tarixində mühüm mərhələ olmuş və Ukrayna xalqının birlik, azadlıq və müstəqillik uğrunda iradəsini təsdiqləmişdir.

Bu gün Ukraynaya qarşı davam edən Rusiya silahlı təcavüzü şəraitində Birlik Günü xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün beynəlxalq ictimaiyyətin və cəmiyyətin beynəlxalq hüququn əsas və fundamental prinsiplərinin, ölkələrin suverenliyi və ərazi bütövlüyünün qorunması, birlik və birgə müdafiə ilə bağlı məsuliyyətini xatırladır.

Ukrayna qarşılıqlı hörmət, etimad və beynəlxalq hüququn fundamental normalarına ortaq sədaqət prinsiplərinə əsaslanan Azərbaycan Respublikası ilə strateji tərəfdaşlığı yüksək qiymətləndirir. Azərbaycan ardıcıl şəkildə Ukraynanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir və mühüm humanitar yardım göstərir. Bu həftə Prezident İlham Əliyevin tapşırığı ilə Ukraynaya növbəti humanitar yardım partiyası göndərilmişdir. Bu yardıma güclü generatorlar, transformatorlar, elektrik kabelləri və aşağı gərginlikli panellər daxil olmuşdur. Biz Azərbaycan rəhbərliyinə və xalqına Ukraynaya çətin dövrdə göstərilən həmrəyliyə və bu əhəmiyyətli dəstəyə, habelə zərər çəkmiş regionlardan olan ukraynalı uşaqlar üçün sağlamlaşdırma və reabilitasiya proqramına, İrpin şəhərində sosial obyektlərin bərpasına, dərman vasitələrinin, ərzaq məhsullarının, yanacağın və Ukraynanın kritik enerji infrastrukturunun bərpası üçün zəruri avadanlıqların tədarükünə görə səmimi minnətdarlığımızı bildiririk.

Ukrayna da öz növbəsində hər zaman Azərbaycanı, onun suverenliyini və ərazi bütövlüyünü dəstəkləmiş və dəstəkləməkdə davam edir. Bakının mərkəzində yerləşən Şəhidlər Xiyabanında Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Şuşa şəhəri yaxınlığında həlak olmuş ukraynalı helikopter pilotu Viktor Seryogin dəfn olunmuşdur; o, ölümündən sonra Azərbaycan Respublikasının Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Dövlətlərimizin milli maraqların müdafiəsi, sərhədlərə hörmət və beynəlxalq hüququn pozulmasına yol verilməməsi məsələlərində qarşılıqlı dəstəyi Qara dəniz–Xəzər regionunda və bütövlükdə dünyada sabitliyin və təhlükəsizliyin mühüm elementidir.

İkitərəfli gündəlikdə energetika sahəsində əməkdaşlıq xüsusi yer tutur. 2025-ci ildə “Naftoqaz Ukrayna” Milli Səhmdar Cəmiyyəti ilə SOCAR şirkəti arasında Türkiyə, Bolqarıstan və Rumıniya ərazisindən keçməklə Ukraynaya Azərbaycan təbii qazının pilot partiyasının tədarükünə dair müqavilənin imzalanması Ukrayna üçün enerji təchizatı mənbələrinin şaxələndirilməsi və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi məsələsində əsl irəliləyiş olmuşdur. Ukrayna energetika, logistika, enerji resurslarının nəqli, bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı və infrastrukturun modernləşdirilməsi sahələrində Azərbaycanla qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsində maraqlıdır.

Ukrayna və Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlıq Qara dəniz–Xəzər regionunda təhlükəsizliyin, sabitliyin və inkişafın təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Dövlətlərimizin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində fəal qarşılıqlı fəaliyyəti və bir-birinə göstərdiyi dəstək Ukrayna–Azərbaycan münasibətlərinin strateji xarakterini və onların beynəlxalq hüququn ümumtanınmış prinsiplərinin müdafiəsinə yönəldiyini təsdiqləyir.

Ukrayna–Azərbaycan münasibətləri dərin tarixi köklərə malikdir. Ukrayna Xalq Respublikası ilə Azərbaycan Demokratik Respublikası arasında diplomatik münasibətlərin əsası hələ 1918-ci ildə qoyulmuşdur ki, bu da xalqlarımız arasında qarşılıqlı dəstəyin, əməkdaşlığın və həmrəyliyin mühüm tarixi nümunəsidir. Bu tarixi irs bu gün müasir strateji tərəfdaşlığın gələcək inkişafı üçün möhkəm əsas olmuşdur.

2026-cı ildə Ukrayna Azərbaycan Respublikası ilə hərtərəfli əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsinə, energetika sektorunda, nəqliyyat və logistika sahələrində, investisiyaların cəlb olunması, səhiyyə, təhsil və mədəniyyət istiqamətlərində birgə layihələrin həyata keçirilməsinə sadiqdir. Biz əminik ki, Ukrayna–Azərbaycan strateji tərəfdaşlığının inkişafı regional təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə, iqtisadi artıma və suverenlik, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslanan ədalətli sülhün bərqərar olmasına bundan sonra da töhfə verəcəkdir.

Ukraynanın Azərbaycan Respublikasındakı Səfiri Yuriy Husyev

 

Pekin Moskvadan niyə narazı qalıb?

ABŞ Prezidenti Donald Trampın təlimatıyla Venesuela Prezidenti Nikolas Maduronun oğurlanmasına Kremlin səszi qalması Pekini narahat edib. “The Times” qəzeti Kremlin Maduronun oğurlanmasına seyrçi qalması barədə məqalə yayımlayıb. Həmin məqalədə Pekinin Moskva ilə tərəfdaşlıq perspektivlərini nəzərdən keçirəcəyi yazılıb. Pekində hesab edirlər ki, Kreml Maduronun oğurlanmasına görə ABŞ-a qarşı heç bir addım atmadı.

Rusiya hakimiyyəti Venesueladakı vəziyyətlə bağlı qiymətləndirmələrini və dekabrın sonlarında diplomatlarını və onların ailələrini Karakasdan təxliyə etmək qərarlarını Çinlə bölüşməyib. Nəticədə, Çin, gözləmədiyi halda, ABŞ xüsusi təyinatlılarının Maduronu həbs edib aparması ilə bağlı pis vəziyyətdə qalıb. Həbsindən bir neçə saat əvvəl Maduro Karakasda ABŞ-nin Latın Amerikası üzrə xüsusi elçisi ilə görüşüb. Bundan bir az əvvəl isə Çin Xarici İşlər naziri venesuelalı həmkarı ilə telefonla danışıb və ona ölkənin “suverenliyini və sabitliyini qorumaqda möhkəm dəstək” vəd edib. Lakin bundan az sonra Maduronun oğurlanması Çini biabırçı vəziyyətdə qoyub.

“The Times” qəzetinin yazdığına görə, bütün bunlar Pekini qıcıqlandırıb, Çin və Rusiya arasındakı münasibətlər barədə qızğın müzakirələrə və hətta bəzi dairələrdə ABŞ-nin əməliyyatı zamanı Venesuelada Rusiya hava hücumundan müdafiə sistemlərinin “susması”nın təsadüf deyil, Moskva ilə Vaşinqton arasında əməkdaşlığın sübutu olduğu barədə fərziyyələrə səbəb olub.

Qəzet yazır ki, ABŞ-nin Maduro əməliyyatı Pekinin real imkanlarının məhdudluğunu nümayiş etdirdi. Çində isə Rusiya ilə əməkdaşlığın faydadan daha çox zərər gətirdiyi barədə getdikcə daha çox səslənən arqumentlər var. Çünki Rusiya ilə sıx əməkdaşlıq Çinin beynəlxalq imicini sarsıdır və xeyirdən çox zərər gətirir. Ukraynadakı müharibəyə görə Rusiyanın təcrid olunması Çinə iqtisadi fayda gətirsə də, iki ölkə arasında yaxınlaşmanın zərərləri də aydındır. Bunu Pekin Universitetinin Beynəlxalq Araşdırmalar Məktəbinin dekanı və Çinin ən nüfuzlu strateqlərindən biri olan professor Jia Qingguo Maduronun tutulmasından qısa müddət əvvəl verdiyi müsahibədə qeyd etmişdi. Bu zərərlər arasında o, Çinin Rusiyaya görə Avropa ilə mövcud və gələcək münasibətlərinin pisləşməsini də qeyd edib və əlavə edib ki, Ukraynadakı münaqişənin həlli Çin üçün faydalı olardı.

Maduronun devrilməsi Çinin ciddi iqtisadi itkilərə məruz qalması ilə nəticələnir. Çin Venesuelaya milyardlarla dollar kredit verib. Venesuela isə borcunu pulla ödəyə bilmədiyi üçün onu qismən neftlə bağlamağa başlayıb. Lakin, “The Wall Street Journal”-ın verdiyi məlumata görə, Maduronun 3 yanvarda tutulmasından bəri Venesueladan Çinə bir dənə də olsun tanker getməyib. Vaşinqton bu ölkənin neft ixracına nəzarət edəcəyini bəyan edib və Venesuela neftini daşıyan tankerlər hazırda yalnız ABŞ-yə göndərilir.

Çin 2025-ci ilin ikinci yarısında gündə təxminən 440.000 barrel Venesuela nefti alırdı. Bu, onun idxalının təxminən 4%-ni təşkil edir. Pekin Maduro rejiminə o qədər arxayın idi ki, Çində ağır Venesuela xam neftini emal etmək üçün nəzərdə tutulmuş neft-kimya kompleksinin tikintisinə təxminən 9 milyard dollar sərmayə qoyub.

Nəhayət, qəzet yazır ki, Pekində Moskvanın Çindən yayınaraq Vaşinqtondakı mövcud administrasiya ilə bir növ Venesuela-Ukrayna mübadiləsi və ya daha dəqiq desək, təsir dairələrinin bölünməsi barədə razılığa gələ biləcəyinə dair şübhələr var.

Yaponiya təhlükəsizlik tədbirlərini artırıb

Yanvarın 14-də Yaponiya və Filippin Çinin bölgədəki artan hərbi gücünün qarşısını almaq və fəlakətlərə hazırlığı artırmaq üçün birgə hərbi təlimlər zamanı sursat, yanacaq, ərzaq və digər zəruri malların rüsumsuz tədarükünü təmin edən müdafiə müqaviləsi imzaladılar.

Yaponiya Çinlə artan siyasi, ticarət və təhlükəsizlik gərginliyi ilə üzləşib və bu, baş nazir Sanae Takaiçinin Çinin Tayvana qarşı mümkün hərəkətlərinin Yaponiyanın müdaxiləsinə səbəb ola biləcəyi barədə açıqlamasından qəzəblənib. Yaponiya və Filippinin həmçinin Şərqi Çin dənizində və Cənubi Çin dənizində Pekinlə ayrıca ərazi mübahisələri var ki, bu mübahisələr daha da şiddətlənir və iki Asiya ölkəsinin müqavilə müttəfiqi olan ABŞ-ı cəlb etməklə hədələyir.

Yaponiya xarici işlər naziri Toşimitsu Motegi Manilada Filippin xarici işlər naziri Tereza Lazaro ilə Satınalma və Birgə Xidmətlər Sazişini imzaladı. Mərasim zamanı Yaponiya həmçinin Filippinə yeni təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf yardımı, o cümlədən qayıq sığınacaqlarının maliyyələşdirilməsi və bir vaxtlar müsəlman azlığın separatçı üsyanı nəticəsində viran edilmiş Filippinin yoxsul cənub əyalətlərində internetə çıxışın genişləndirilməsi barədə məlumat verdi. Lazaro müqavilə imzalandıqdan sonra bildirib ki, “Hər ikimiz, xüsusən də Cənubi Çin dənizində naviqasiya və uçuş azadlığı da daxil olmaqla, qanunun aliliyinin gücləndirilməsinin vacibliyini qəbul edirik”.

Motegi bildirib ki, o və Lazaro “Şərqi və Cənubi Çin dənizlərində status-kvonu güc və ya məcburiyyət yolu ilə dəyişdirmək üçün birtərəfli cəhdlərə qarşı çıxmağa davam etməyin vacibliyi barədə razılığa gəliblər”. Bu, getdikcə daha iddialı hala gələn, lakin Çindən bəhs etməyən Pekinə qarşı açıq bir tənqid idi. Qüvvəyə minməzdən əvvəl Yaponiya qanunvericiləri tərəfindən təsdiqlənməli olan Hərbi Lojistik Sazişi, Yaponiya və Filippin arasında təhlükəsizlik ittifaqını gücləndirmək üçün son əsas müdafiə paktıdır.

Yaponiya və Filippin rəsmilərinin fikrincə, bu, yalnız birgə hərbi təlimləri asanlaşdırmayacaq, həm də Yaponiya və Filippinin qarşılıqlı narahatlıq doğuran təbii fəlakətlərə birgə reaksiya verməsinə və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının sülhməramlı əməliyyatlarında iştirak etməsinə kömək edəcək. 2024-cü ilin ortalarında iki ölkə qarşılıqlı giriş müqaviləsi imzalayıblar ki, bu da hər iki ölkənin silahlı qüvvələrinin döyüş atəşi təlimləri də daxil olmaqla, birgə, daha genişmiqyaslı döyüş təlimləri üçün digər ölkənin ərazisində yerləşdirilməsinə imkan verir. Saziş sentyabr ayında qüvvəyə minib. Yaponiya və Filippin rəsmiləri hələ də iki ölkə arasında yüksək həssas müdafiə və hərbi məlumatların mübadiləsində təhlükəsizliyin artırılmasına yönəlmiş başqa bir razılaşma üzrə danışıqlar aparırlar. Ötən ilin aprel ayında Filippin prezidenti Ferdinand Markos və o vaxtkı Yaponiyanın Baş naziri Şigeru İşiba Manilada Satınalma və Birgə Xidmətlər Sazişi üzrə danışıqların başlandığını birgə elan etdilər.

İşiba həmçinin Çinin adını çəkmədən Pekinin aqressiv hərəkətlərini tənqid etdi. “Ümid edirəm ki, ölkələrimiz qanunun aliliyinə əsaslanan azad və açıq Hind-Sakit Okean bölgəsi qurmaq üçün sıx əməkdaşlıq etməyə davam edəcəklər”, – İşiba o zaman dedi. 2022-ci ildə vəzifəyə başlayan Markosun rəhbərliyi altında Çin və Filippin sahil mühafizə gəmiləri Cənubi Çin dənizində getdikcə daha çox toqquşur. Onun sələfi Rodriqo Duterte Çin prezidenti Si Cinpin və Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə sıx əlaqələrini qoruyub saxlayıb.

Pekin sahil mühafizəsi və dəniz qüvvələrinin mövcudluğunu gücləndirdiyi və iddialarını gücləndirmək üçün süni ada bazaları tikdiyi demək olar ki, bütün su yoluna iddia edir. Malayziya, Vyetnam, Bruney və Tayvan da uzun müddətdir davam edən ərazi qarşıdurmasında iştirak edir. Şərqi Çin dənizində Çin müntəzəm olaraq həm Tokio, həm də Pekinin iddia etdiyi adaların ətrafındakı sulara və hava məkanına sahil mühafizəsi gəmiləri və təyyarələri yerləşdirir ki, Yaponiya gəmilərinin hərəkətinə mane olsun. Buna cavab olaraq Yaponiya bəzən qırıcı təyyarələrini havaya qaldırır. ABŞ dəfələrlə Çini mübahisəli sularda Vaşinqtonun Asiyadakı ən sadiq müttəfiqləri arasında olan Yaponiya və Filippinə qarşı artan təcavüzü barədə xəbərdar edib.

Səfirlik binası ətrafında gərginlik azalmır

Çinin Londonda inşa etməyi planlaşdırdığı “super səfirlik” binası ilə bağlı ortaya çıxan sənədlər Böyük Britaniyada ciddi təhlükəsizlik narahatlığı yaradıb. İngilis mətbuatının yaydığı məlumatlara görə, layihədə ölkənin kritik maliyyə və kommunikasiya infrastrukturuna birbaşa yaxın yerləşən gizli məkanlar yer alır. Səfirlik binası ətrafında gərginlik azalmır. Londonun mərkəzində Çinin səfirlik binasının inşası əvvəl də Böyük Britaniyanın siyasi dairələrində narahatlıq yaradıb.

Daily Mail və The Telegraph qəzetlərinin yazdığına əsasən, səfirlik binasının altında 208 gizli otaqdan ibarət yeraltı şəbəkə nəzərdə tutulub. Sənədlərdə bu məkanlardan birinin Londonun maliyyə mərkəzinə məlumat ötürən fiber-optik kabellərə bir neçə metr məsafədə yerləşdiyi qeyd olunur.

Mütəxəssislər həmin ərazidə havalandırma və istilik sistemlərinin olması səbəbindən yüksək gücə malik texniki avadanlıqların quraşdırıla biləcəyindən narahatdır. Bu isə məlumatların izlənməsi və həssas dövlət, eləcə də maliyyə informasiyalarına çıxış riski yarada bilər.

İngiltərə milli təhlükəsizlik naziri Alisia Kerns layihənin təsdiqlənməsini sərt tənqid edərək, bunun Çinə ölkənin “kritik infrastrukturunun mərkəzində iqtisadi və kiber təhlükə platforması” yaradacağına şərait verəcəyini bildirib.

Qeyd olunur ki, səfirlik binası Londondakı 22 min kvadratmetrlik tarixi Royal Mint ərazisində yerləşəcək və Avropanın ən böyük Çin diplomatik missiyası olacaq. Layihə ilk gündən etibarən MI5 və MI6 daxil olmaqla təhlükəsizlik qurumlarının etirazı ilə qarşılanıb.

Buna baxmayaraq, Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmerin Çin səfəri ərəfəsində layihəyə rəsmi icazə veriləcəyi iddia olunur. Hökumət isə açıqlamasında milli təhlükəsizliyin əsas prioritet olduğunu və bütün prosesin təhlükəsizlik mütəxəssislərinin nəzarətində aparıldığını bildirib.

Çinin Londradakı səfirliyi yayılan iddialara münasibət bildirməyib. Qeyd edək ki, britaniyalılar Çinin “super səfirlik” tikmək planına etiraz etmək üçün küçələrə axışıblar.

ABŞ narkotik daşımaçılığı ilə mübarizə aparır

Kaliforniyalı 41 yaşlı Yan Lin bu gün Sinsinnatidə narkotik qaçaqmalçılığından əldə edilən on milyonlarla dollarlıq gəlirin yuyulması üçün sui-qəsd ittihamı ilə ilk dəfə məhkəməyə verilib.

Açıqlanan ittihamnaməyə görə, 2022-ci ilin martından 2024-cü ilin oktyabrına qədər Meksikada yaşayan narkotik tacirləri Lini ABŞ-ın müxtəlif şəhərlərində fentanil, kokain və metamfetamin satışından əldə edilən on milyonlarla dollarlıq mənfəəti Meksikaya qaytarmaq üçün işə götürüblər. Lin, Honkonq, Çin və digər yerlərdəki sui-qəsdçilərə göndərilən elektronika alan digərlərinə toplu pul çatdırmaq üçün sui-qəsdçilərinin təşkil etdiyi pulların alınması təsdiqləndikdən sonra Meksikada yaşayan narkotik tacirləri ödənişlərini komissiya çıxılmaqla Meksikada “güzgü əməliyyatı” vasitəsilə alacaqdılar. Linin 2024-cü ildəki pul müqavilələrinin yalnız bir hissəsini qeyd edən bir kitabda ABŞ-a çatdırılan toplu pul təxminən 27,4 milyon dollar təşkil edib.

“İttihamnamədə iddia edildiyi kimi, təqsirləndirilən şəxs ABŞ-dan Çin vasitəsilə on milyonlarla dollarlıq narkotik gəlirini yuyub və bu da Meksikadan ölkəmizə təhlükəli narkotiklərin davamlı axınına imkan yaradıb”, – deyə Ədliyyə Nazirliyinin Cinayət Bölməsinin köməkçisi A. Taysen Duva bildirib. “Narkotik ticarəti təşkilatlarını dəstəkləyən Çin çirkli pulların yuyulması şəbəkələrinin dağıdılması kartellərin və transmilli cinayətkar təşkilatların tamamilə aradan qaldırılması üçün vacibdir. Cinayət Bölməsi bu təhlükəli təşkilatları dolandıran və mənfəət əldə edən qanunsuz maliyyə şəbəkələrini amansızcasına təqib edəcək.”

“Çirkli pulların yuyulması olmadan, narkotik kartelləri istifadə edə bilməyəcəkləri çirkli pullarla ilişib qalıb”, – deyə Ohayo ştatının Cənub Dairəsi üzrə ABŞ prokuroru Dominik S. Cerase II bildirib. “Bu mənfəətpərəstlər ölümcül narkotiklərin icmalarımıza yayılmasını asanlaşdırmağa kömək edir və sanki narkotikləri özləri satmış kimi məsuliyyət daşıyacaqlar.”

“Qanunsuz gəlirlərin hərəkətini asanlaşdıranları hədəf almaqla, biz narkotik ticarəti əməliyyatlarının can damarına hücum edirik və amerikalıları qoruyuruq”, – deyə Detroyt Sahə Ofisinin İmmiqrasiya və Gömrük Mühafizəsi Daxili Təhlükəsizlik Təhqiqatları (HSI) üzrə məsul xüsusi agent vəzifəsini icra edən Metyu Stentz bildirib. “HSI, qanunsuz olaraq ölkəmizin maliyyə infrastrukturundan istifadə edərək cəmiyyətlərimizə narkotik maddələri ötürən cinayətkar şəbəkələri dağıtmaq və dağıtmaq üçün hüquq-mühafizə orqanları tərəfdaşlarımızla işləməyə sadiqdir.”

Detroyt Sahə Ofisinin IRS Cinayət Təhqiqatı (IRS-CI) üzrə məsul xüsusi agenti Karen Vingerd bildirib ki, “Qanunsuz narkotik mənfəətinin yuyulması narkotik kartelləri üçün onların qanunsuz narkotiklərinin paylanması qədər vacib və vacibdir. Bu ittiham aktı göstərir ki, pul axınını dayandırsaq, qaçaqmalçılar təşkilatlarını maliyyələşdirə bilməzlər. Ölkənin ən qabaqcıl maliyyə araşdırmaçıları olaraq, transmilli narkotik təşkilatlarını dağıtmaq və dağıtmaq üçün hüquq-mühafizə orqanları tərəfdaşlarımızla birlikdə çalışarkən təcrübəmizi təqdim etməkdən qürur duyuruq.”

FTB Sinsinnati Sahə Ofisinin xüsusi agenti Ceyson Kromarti bildirib ki, “Narkotik ticarətindən əldə edilən pulların yuyulması, amerikalıların təhlükəli narkotiklərindən zərər gördüyü bir vaxtda kartellərə böyük qazanc əldə etməyə kömək edir”. “Çirkli pulların yuyulması FTB və tərəfdaşlarımızın narkotik axınının qarşısını almaq və təhlükəli kartelləri dağıtmaq üçün çalışdığımız müddətdə araşdırmalarını davam etdirəcəyi ciddi bir cinayətdir.

Yan Lin çirkli pulların yuyulması və çirkli pulların yuyulmasını gizlətmək üçün sui-qəsddə ittiham olunur. Əgər təqsirli bilinərsə, Lin maksimum 20 il həbs cəzası ilə üzləşir. Bu iş HSI Sinsinnati Ofisi, IRS-CI, Nyu-York, Filadelfiya, Çarlston, Tulsa və Atlanta ofisləri, FTB Sinsinnati və Hamilton Şəhər Şerif Ofisinin Regional Narkotiklərlə Mübarizə Bölməsi daxil olmaqla Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsi tərəfindən araşdırılır. DEA-nın Xüsusi Əməliyyatlar Bölməsi də istintaqa kömək edib.

İşin icraçı direktor müavininin müavini Minqda Hanq və Cinayət Bölməsinin Çirkli Pulların Yuyulması, Narkotik və Müsadirə Bölməsinin məhkəmə prokuroru Elizabeth Rabe və Ohayo Cənub Dairəsi üzrə ABŞ prokurorunun köməkçisi David Dornette tərəfindən araşdırılır.

О нас

Исследовательский центр «Атлас» был основан в Баку в 2003 году группой политологов. Возглавляет центр политолог Эльхан Сахиноглу.

Прилавок

Авторизоваться
Сегодня
Umumi 1405844
ru_RURU