Kategori: Açıklamalar

Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov və Hindistan xarici işlər naziri Subrahmanyam Jaishankar 17 noyabrda Moskvada danışıqlar aparacaqlar. Bu haqda Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova məlumat verib. “Bazar ertəsi, noyabrın 17-də Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri ilə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Hökumət Başçıları Şurasının iclasında iştirak etmək üçün ölkəsinin rəsmi nümayəndə heyətinin rəhbəri kimi Moskvada olacaq Hindistan Respublikasının Xarici İşlər Naziri arasında danışıqlar aparılacaq”, – diplomat bildirib.

Mariya Zaxarova bildirib ki, Rusiya və Hindistan xarici işlər nazirliklərinin rəhbərləri cari və qarşıda duran siyasi təmasları müzakirə edəcək, ikitərəfli münasibətlərin əsas məsələlərini həll edəcək, əsas beynəlxalq və regional problemlər, o cümlədən ŞƏT, BRİKS, BMT və İyirmilik Qrupu (G20) çərçivəsində əməkdaşlıq haqqında qeydləri müqayisə edəcəklər.

Yaponiyanın yeni baş naziri Sanae Takaiçinin Tayvan haqqında verdiyi açıqlamalar Pekinin narazılığına səbəb olub. Çin Dövlət Şurasının Tayvan işləri ofisinin rəsmi nümayəndəsi Çen Binhua bildirib ki, Pekin Yaponiyanın baş naziri Sanae Takaiçinin parlamentdə Tayvanla bağlı uyğunsuz açıqlamalarına öz kəskin narazılığını və qəti etirazını ifadə edir. O deyib ki, həmin açıqlamalar vahid Çin prinsipini ciddi şəkildə pozur və ölkənin daxili işlərinə kobud şəkildə müdaxilə təşkil edir. “Dünyada yalnız bir Çin var və Tayvan onun bir hissəsidir”, – rəsmi əlavə edib.

İkinci açıqlama Çinin Müdafiə Nazirliyindən gəlib. Nazirlirin sözçüsü Tsyan Bin bildirib ki, Yaponiya Tayvanla bağlı hərbi gücdən istifadə etmək istəyərsə məğlub olacaq. Çin Müdafiə Nazirliyinin sözçüsü Yaponiyanın tarixdən dərs alması gərəkliyini bildirib. Göründüyü kimi, Çin Müdafiə Nazirliyi Yaponiyanın baş nazirinin Tayvan haqqında açıqlamalarını Tokionun adanı qorumaq üçün hərbi müdaxiləyə hazırlığı kimi qiymətləndirib.

Çin Xarici İşlər Nazirliyi də Yaponiyanın baş nazirinin Tayvan barədə açıqlamasına kəskin reaksiya verib. Nazirin müavini Sun Veydun Yaponiyanın Pekindəki səfiri Kendzi Kanasuqini Çin Xarici İşlər Nazirliyinə dəvət edib. Səfirə Yaponiyanın baş nazirinin açıqlamalarından Pekinin narahat olduğu bildirilib. Sun Veydun Yaponiya baş nazirinin açıqlamalarını İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşan beynəlxalq nizama təhlükə kimi qiymətləndirib. Sen Veydun baş nazirin açıqlamalarını “vahid Çin” prinsipinə zidd olduğunu xatırladıb. Çinin dövlət televiziya kanallarında da Yaponiya baş naziri Sanae Takaiçinin açıqlamaları tənqid olunub. Bu açıqlamalar Çinin daxili işlərinə qarışmaq kimi qiymətləndirilib.

Pekinin xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, Yaponiya Çinin bölgədə artan hərbi gücündən və Pekinin Tayvanı güc yolu ilə ələ keçirməsin istəyindən narahatdır. Bu narahatlığı Yaponiyanın müttəfiqləri də bölüşür.

Yaponiyanın Osaka şəhərində fəaliyyət göstərən Çin baş konsulu Xue Jian, sosial mediada paylaşdığı hədələyici mesaj səbəbilə iki ölkə arasında gərginliyə səbəb olub. Jian Yaponiyanın yeni baş naziri Sanae Takaiçini Tayvanla bağlı açıqlamalarına görə “boynunu kəsməklə” hədələyib. Çinli diplomat “X” hesabında Baş nazir Takaiçinin “Çin Tayvana hücum edərsə, Yaponiyanın reaksiyası necə olacaq?” mövzusunda olan bir məqaləni sitat gətirərək belə yazıb:

“Bizə tərəddüd etmədən hücum edən o çirkli boynu kəsməkdən başqa çarəmiz yoxdur”. Jian paylaşımına “Hazırsınızmı?” ifadəsini də əlavə edib. Bu sözlər Baş nazir Takaiçiyə qarşı açıq təhdid kimi dəyərləndirilib. Reaksiyalardan sonra paylaşım tez bir zamanda silinsə də, mesajın ekran görüntüləri sosial mediada sürətlə yayılıb. Hadisədən sonra Yaponiya hökuməti Çinə diplomatik nota təqdim edib. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü paylaşımı “son dərəcə yolverilməz” adlandıraraq Çinli diplomatdan izahat tələb olunduğunu bildirib.

Yaponiyanın Pekindəki səfirliyi və Xarici İşlər Nazirliyi Çin hökumətindən paylaşımın rəsmi şəkildə geri çəkilməsini istəyib. Çin Xarici İşlər Nazirliyi hadisə ilə bağlı birbaşa açıqlama verməyib, lakin diplomatik dairələrdə Jianın bu ifadələrinin Pekin rəhbərliyi ilə razılaşdırılıb-razılaşdırılmadığı müzakirə mövzusuna çevrilib.

Müzakirələrə ABŞ-nin Yaponiyadakı səfiri Corc Glass da qoşulub. Glass, Jianın sözlərini sərt şəkildə tənqid edərək belə deyib: “Bu, sadəcə bir təhdid deyil, maskanın bir daha düşdüyünü göstərir”.

Ağ Evin çərşənbə axşamı verdiyi məlumata görə, Tramp administrasiyası Nvidia şirkətinə hazırda ən qabaqcıl süni intellekt çipi olan Blackwell-i Çinə satmaq üçün yeni səhifə açmağa icazə verməyi planlaşdırmır.

Ağ Evin sözçüsü Karolin Livitt Ağ Evdə keçirilən mətbuat konfransında bildirib ki, “Ən qabaqcıl çiplərə, yəni Blackwell çipinə gəldikdə isə, bu, hazırda Çinə satmaqda maraqlı olduğumuz bir şey deyil”.

Bu açıqlamalar bazar günü Prezident Donald Trampın dünyanın ən dəyərli şirkətinin istehsal etdiyi ən qabaqcıl çiplərin ABŞ şirkətləri üçün saxlanılacağını və Çindən və digər ölkələrdən uzaq tutulacağını bildirdiyi açıqlamasını təkrarladı.

Trampın avqust ayından bəri Blackwell çipinin kiçildilmiş versiyasının Çinə göndərilməsinə icazə verib-verməyəcəyi ilə bağlı suallar dolaşırdı. O vaxtdan bəri o, bu cür satışlara icazə verə biləcəyini bildirib.

Tramp ötən həftə Cənubi Koreyada keçirilən sammitdə Çin prezidenti Si Cinpinlə çipləri müzakirə edə biləcəyinə işarə etmişdi, lakin sonda bu mövzunun gündəmə gəlmədiyini bildirdi.

Fələstinin xarici işlər naziri Varsen Şahin Hindistanın Qəzzada sülh üçün “potensial körpü qurucusu” olduğunu deyib. O Hindistanın NDTV kanalına verdiyi müsahibədə Dehlinin balanslı diplomatiya və mənəvi liderlik tarixinin iki dövlətli həllin dirçəldilməsində həlledici ola biləcəyini söyləyib. O Yeni Dehlini İsrail ilə Fələstin arasında “etibarlı dost və sülh üçün potensial körpü qurucusu” adlandırıb.

Hindistanın Fələstinə uzun müddətdir verdiyi dəstəyi xatırladan Şahin qeyd etdi ki, Yeni Dehli 1970-ci illərdə Fələstin Azadlıq Təşkilatını (FAT) tanıyıb və 1947-ci il Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) bölünmə planına qarşı səs verib. “Hindistanla münasibətlərimiz onilliklər əvvələ gedib çıxır. Biz Hindistanın BMT-də və humanitar yardım vasitəsilə Fələstinin yanında olduğunu gördük, bu, yalnız sözlə deyil, həm də mənalı inkişaf yoludur”, – deyə o bildirib. Şahin, Hindistanın qadınların səlahiyyətləndirilməsi, təhsil və səhiyyə sahələrində davam edən layihələrini praktik öhdəliyinin sübutu kimi göstərdi.

“Ramallahda gəzərkən Hindistanın izini hər yerdə – məktəblərdə, klinikalarda və texnologiya mərkəzlərində görürəm”, – deyə o bildirib. “Hindistanın dəstəyi Fələstin xalqına dostluğun mövsümi olmadığını; tarixi olduğunu göstərir”, – deyə Fələstin xarici işlər naziri əlavə edib. Aylarla davam edən müharibədən sonra Qəzzanın xarabalığa çevrildiyini nəzərə alaraq, Şahin Hindistanın yenidənqurma və sabitləşdirmə səylərində əsas rol oynayacağına ümid etdiyini bildirib. O, Hindistanın texnoloji və inkişaf təcrübəsinin mühüm rol oynaya biləcəyi Qəzzanın yenidənqurulması üçün qarşıdan gələn beynəlxalq çərçivəyə istinad edib. “Hindistan Qəzzanın yenidənqurulmasına – mənzil, enerji, rəqəmsal infrastruktur və səhiyyə sahələrində töhfə verə bilər”, – deyə o bildirib. “Məhz burada Hindistanın inkişaf tərəfdaşı kimi qlobal mövqeyi Fələstin həyatına birbaşa təsir edə bilər.”

O, Hindistanın dialoq yolu ilə sülhə çağırışını dəstəkləyərək, Baş nazir Narendra Modinin 2022-ci ildə Balidə keçirilən G20 sammitində “bu, müharibə dövrü deyil” ifadəsini təkrarladı. Şahin dedi: “Bu hiss tam olaraq ehtiyac duyduğumuzu əks etdirir. Müharibələrə başlamaq asandır, amma əsl cəsarət sülh yaratmaqdadır. Ümid edirik ki, Hindistan bütün tərəfləri danışıqlar masasına geri itələmək üçün öz təsirindən istifadə edəcək”, – deyə o əlavə etdi.

Hindistanın İsrail ilə artan əlaqələrinə toxunan Şahin praqmatik bir tonda çıxış etdi. “Hindistanın hər iki ölkə ilə müstəqil münasibətlərini başa düşürük”, – dedi o. “Lakin biz həm də inanırıq ki, Hindistanın diplomatiyası beynəlxalq hüquqa və insan hüquqlarına hörmətlə idarə olunur”, – dedi. Şahin əlavə etdi ki, Hindistanın hər iki tərəflə əlaqə qurmaq qabiliyyəti onu “etibarlı vasitəçi” edə bilər. Nazir qeyd etdi: “Biz Hindistanın İsrail ilə münasibətlərini təhdid kimi görmürük. Əksinə, biz bunu Hindistanın İsrailə sülhə doğru təsir göstərməsi üçün bir fürsət kimi görürük”.

O, Qəzzada asayişi bərpa etmək və Fələstin Muxtariyyətinin effektiv idarə etməsinə imkan vermək üçün müvəqqəti tədbir olaraq BMT-nin mandatı altında sabitləşdirmə qüvvələrinin yerləşdirilməsinə çağırdı. O, uzunmüddətli perspektivdə yalnız azad seçkilər və Qərb Sahili ilə Qəzza arasında siyasi birliyin legitimliyi və sabitliyi bərpa edə biləcəyini təkid etdi: “Hindistan demokratik dəyərləri və dinc diplomatiyasına görə qlobal miqyasda hörmətlə qarşılanır. Biz inanırıq ki, Hindistan sabahın sülhünü – tərəfləri seçməklə deyil, ədaləti seçməklə – formalaşdırmağa kömək edə bilər.”

ABŞ prezidenti Donald Tramp Çinin vəzifədə olduğu müddətdə Tayvana qarşı hərbi əməliyyat keçirməyəcəyini bildirib. O, Çin prezidenti Si Cinpinin ABŞ-ın bu baş verərsə necə reaksiya verəcəyini “çox yaxşı” başa düşdüyünü söyləyir. Tramp ötən cümə axşamı Cənubi Koreyada Si ilə görüşüb. ABŞ prezidenti daha sonra danışıqlar zamanı Tayvanın müzakirə olunmadığını bildirib.

Bazar günü yayımlanan CBS Televiziyasına verdiyi müsahibədə Trampdan Çin hərbi əməliyyat keçirərsə, ABŞ qüvvələrinə Tayvanı müdafiə etmək əmri verib-verməyəcəyi soruşulub. Tramp cavab verib: “Bunun baş verəcəyini görəcəksiniz”. Lakin o, ABŞ-ın cavabının nə ola biləcəyini açıq şəkildə açıqlamaqdan imtina edib və sirlərini aça bilməyəcəyini söyləyib. O, Si-nin “bu sualın cavabını başa düşdüyünü” vurğulayıb və Çin liderinin sammitdə bu mövzunu qaldırmadığını əlavə edib. Tramp Si-yə istinad edərək deyib: “O, açıq şəkildə deyib və onun xalqı görüşlərdə açıq şəkildə deyib: “Prezident Tramp prezident olduğu müddətdə biz heç vaxt heç nə etməyəcəyik”, çünki onlar nəticələrini bilirlər”.

ABŞ administrasiyaları ənənəvi olaraq Çinin Tayvana qarşı hərbi əməliyyatlarına cavablarında strateji qeyri-müəyyənlik siyasətini davam etdiriblər. Trampın məsələ ilə bağlı mövqeyi diqqəti cəlb edir, çünki onun sələfi Co Bayden ABŞ-ın Tayvanı müdafiə etmək üçün hərbi müdaxiləsinə işarə etmişdi.

Çinin gəmisi ötən həftə Cənubi Çin dənizində birgə təlimlər keçirən Avstraliya, Filippin, ABŞ və Yeni Zelandiya dəniz qüvvələrini izləyib və Pekin yenidən Manilanı “regional sülhü” pozmaq niyyətində olan “problem yaradan” adlandırıb.

Bu arada, müdafiə naziri Riçard Marles ötən ay Çin qırıcı təyyarəsi ilə Avstraliya müşahidə təyyarəsi arasında baş verən daha bir potensial təhlükəli toqquşmadan sonra Çinli həmkarı ilə həftəsonu görüşündə Avstraliyanın bölgədəki Çin ordusu ilə bağlı narahatlıqlarını yenidən dilə gətirib. Ötən həftənin sonlarında Avstraliyanın HMAS Ballarat hərbi gəmisi Müdafiə Nazirliyinin Cənubi Çin dənizinin şərqində “çoxtərəfli dəniz əməkdaşlıq fəaliyyəti” adlandırdığı tədbir üçün Filippin freqatına, Yeni Zelandiya yanacaqdoldurma məntəqəsinə, ABŞ esminesi və ABŞ P-8 müşahidə təyyarəsinə qoşulub.

Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, təlimlər bütün ölkələrin bölgədə “naviqasiya və uçuş azadlığı hüququnu qorumaq”, eyni zamanda “dinc, sabit və çiçəklənən Hind-Sakit okean regionunu dəstəkləmək üçün qarşılıqlı fəaliyyəti gücləndirmək” əzmində olduqlarını göstərib. Fəaliyyət Filippin Eksklüziv İqtisadi Zonasında baş verib və Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, Avstraliya Çinin bölgədəki mübahisəli dəniz obyektlərinə dair iddialarının əksəriyyətini rədd edən 2016-cı il tarixli “son və hüquqi cəhətdən məcburi” beynəlxalq hüquqi qərarı “təkrar təsdiqləyir”.

Mübahisə olunan obyektlər yaxınlığında Çin və Filippin arasında toqquşmalar baş verib və ABŞ, Yaponiya, Avstraliya, Kanada və Yeni Zelandiya da daxil olmaqla, getdikcə daha çox demokratik ölkə Filippin dəniz qüvvələri ilə Manilaya dəstəklərini nümayiş etdirmək üçün birgə təlimlər keçirir. Çin ordusu son müdafiə fəaliyyətlərini kəskin şəkildə tənqid edib və Çin Xalq Azadlıq Ordusunun (XXO) Cənub Teatr Komandanlığının sözçüsü Tian Junli “regional olmayan ölkələrdən” gələn “sözdə birgə patrulların” “regional sülhü və sabitliyi ciddi şəkildə pozduğunu” bildirib. Cənab Tian deyib: “Son hadisələr Filippinin Cənubi Çin dənizi məsələsində problem yaradan və regional sabitliyi pozan kimi çıxış etdiyini bir daha təsdiqləyir”. O, həmçinin XXO Cənub Teatr Komandanlığının “fəaliyyətləri yaxından izləmək və izləmək üçün qüvvələr səfərbər etdiyini” bildirib.

Filippin hərbi sözçüsü təlimlər zamanı yaxınlıqda beş Çin dəniz gəmisinin müşahidə olunduğunu bildirib. Onlayn analitiklər bu gəmilərdən ən azı birini kəşfiyyat məlumatı toplamaq üçün güclü radar və antenalardan istifadə edən 815 Tip Dongdiao sinifli müşahidə gəmisi kimi müəyyən ediblər.

Avstraliya Strateji Siyasət İnstitutundan (ASPI) Euan Graham, Çinin bölgədə “mövcudluğunu artırmağa” davam etməsinin “təəccüblü olmadığını” söylədi. “Yaxınlıqdakı süni adaları ilə bunu etmək üçün vasitələri var və bu, Çinin Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə işləmə tərzinə uyğundur: onlar tədricən onları sıxışdırmağa çalışırlar”, – deyə o bildirib. Dr. Graham Filippinlərin Cənubi Çin dənizində Pekinin “strateji maraqlarının kəsişməsində olduğunu” hiss etdiyini və Markos administrasiyasının Çinin aqressiv davranışı ilə bağlı narahatlıqlarını bölüşən ölkələrdən daha çox dəstək axtardığını söylədi. “Bu fəaliyyətlər daha mürəkkəbləşib və daha çox xarici oyunçu cəlb edir”, – deyə o bildirib. “Düşünürəm ki, bu tezlik də artıb… bu, toplanan koalisiyadır. Bu, Filippinin həm diplomatik, həm də hərbi cəhətdən dəstəyinə malik olduğunu göstərir.”

Son mübahisə cənab Marlesin həftəsonu Malayziyada keçirilən ASEAN Müdafiə Nazirləri Görüşü Plus çərçivəsində bir sıra həmkarları ilə, o cümlədən Çinin Milli Müdafiə Naziri Admiral Donq Cun və ABŞ-ın Hərbi Katibi Pit Heqsetlə görüşməsi ilə bağlı yaranıb. ABC-yə bildirilib ki, cənab Marlesin Admiral Donqla görüşü Avstraliyanın Cənubi Çin dənizi üzərində iki ayrı qarşılaşma ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə etmək üçün istifadə edib – biri ötən ay, digəri isə fevral ayında – Çin qırıcı təyyarələri Avstraliya müşahidə təyyarələrinə təhlükəli dərəcədə yaxın məsafədən atəş açıb. O, həmçinin Avstraliyanın Çinin bu ilin əvvəlində Tasman dənizində yüksək güclü Çin xüsusi təyinatlı qrupunun canlı atəş təlimləri keçirməzdən əvvəl lazımi xəbərdarlıq etməməsi ilə bağlı etirazlarını bir daha dilə gətirdi. Cənab Marles həmçinin ABŞ, Yaponiya, Filippin və Avstraliyanı bir araya gətirən sözdə “Dəstə”dən olan həmkarları ilə görüşdü – dörd ölkənin hamısı Cənubi Çin dənizində müdafiə əməkdaşlığını və birgə təlimləri gücləndirmək üçün hərəkətə keçdi. Bazar ertəsi günü dərc olunan ayrı bir hesabatda ASPI-dən Dr. Graham həmçinin iddia etdi ki, Avstraliya və Filippin “[Prezident] Markosun rəhbərliyi altında siyasi pəncərə geniş açıq olduğu müddətdə ikitərəfli müdafiə əməkdaşlığını mümkün qədər tez bir zamanda institusionallaşdırmalıdırlar”.

“Filippinlər Cənub-Şərqi Asiyanın dəniz sahillərində unikal əhəmiyyət kəsb edir, çünki həm Cənubi Çin dənizinin mübahisəli hissələrinə, həm də Tayvana yaxındır. Bu, ona çəkindirmə baxımından unikal daşınmaz əmlak dəyəri verir”, – deyə o, ABC-yə bildirib. “Bu, həm də böyük bir demokratiyadır… beynəlxalq hüquq məsələsində ikiqat üstünlüyə malikdir və bu da onu Avstraliya ilə çox güclü şəkildə uyğunlaşdırır. “Bunu həyata keçirmək bizim müstəqil maraqlarımıza uyğundur, təkcə ABŞ-ın müttəfiqi olduğu üçün deyil, həm də Avstraliyanın Çinin Qərbi Sakit Okeanın bu hissəsinə hakim olmasının qarşısını almaq kimi eyni əsas maraqları bölüşdüyü üçün.”

Tbilisidə 2 kiloqram uranın qanunsuz əldə olunmasına cəhd edən üç nəfər Çin vətəndaşı saxlanılıb. Bu barədə Gürcüstanın Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətindən bildirilib. Saxlanılan şəxslər radioaktiv maddəni Rusiya ərazisi vasitəsilə Çinə qanunsuz daşınmasını planlaşdırıblar. Sövdələşmənin dəyəri 400 min dollar dəyərində qiymətləndirilib.

İstintaqla müəyyən edilib ki, Gürcüstanda qanunsuz olan təqsirləndirilən şəxslərdən biri uranı almaqda maraqlı olan mütəxəssisləri ölkəyə gətirib və uranın axtarışlarına başlayıb. Onun hərəkətlərini Çindən olan qrupun digər iştirakçıları koordinasiya edib. Operativ məlumat əsasında Çin vətəndaşları qanunsuz sövdələşmənin razılaşdırılması mərhələsində saxlanılıblar. İstintaq çərçivəsində saxlanılanların Tbilisi və Batumidəki müvəqqəti yaşayış yerlərində axtarışlar aparılıb. Faktla bağlı istintaq tədbirləri davam etdirilir. Çin vətəndaşlarının günahı sübuta yetiriləcəyi halda onları 10 ilədək həbs cəzası gözləyir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Ağ Evdə Avstraliyanın baş naziri Entoni Albanezeyi qəbul edib. Görüşdə ABŞ-ın nüvə enerjisi ilə işləyən sualtı qayıqlar satılması mövzusu müzakirə olunub. ABŞ və Avstraliya arasında müdafiə sahəsində əməkdaşlıq genişlənib. Avstraliyanın baş nazirinin ABŞ-a səfəri zamanı təhlükəli hadisə də baş verib. Entoni Albanezeyə məxsus təyyarə göyərtəsində olan ekipaj üzvünün xəsarət alması səbəbilə ABŞ-da təcili eniş edib. Hadisə Albanezenin ABŞ prezidenti Donald Trampla ABŞ-dakı görüşdən qayıtdığı zaman baş verib. Baş nazir Entoni Albanezenin təyyarəsi ekipaj üzvünün tibbi yardıma ehtiyac duyması səbəbilə ABŞ-da təcili eniş edib. Vaşinqtondan Avstraliyaya uçan təyyarə Missuri ştatının Sent-Luis şəhərinə enib.

Avstraliyanın baş nazirinin Vaşinqtonda görüşləri sırasında iki ölkə arasında hərbi əməkdaşlığın inkişafı yolları ilə birgə AUKUS-un fəaliyyətini gücləndirilməsi mövzusu da müzakirə olunub. 2021-ci ildə Böyük Britaniya, ABŞ və Avstraliya arasında nüvə sualtı qayıqlarında istifadə olunan texnologiyanı özündə birləşdirən müdafiə müqaviləsi imzalanıb. Müqavilənin məqsədi Avstraliyada ən qısa müddətdə nüvə sualtı qayığına sahib olmaq idi. ABŞ-n keçmiş Prezidenti Co Bayden, Böyük Britaniyanın keçmiş baş naziri Boris Conson və Avstraliyanın keçmiş baş naziri Skott Morison yeni bir təhlükəsizlik əməkdaşlığı müqaviləsini dünya ictimaiyyətinə ortaq bir bəyanatla elan etmişdilər. Bayden, Conson və Morison birgə bəyanatlarında bildirmişdilər ki, “AUKUS çətiri altındakı bu ilk təşəbbüslə, Avstraliya Kral Donanmasının nüvə enerjisi ilə işləyən sualtı qayığı əldə etməsində Avstraliyanı dəstəkləməyə qərarlıyıq. Avstraliyanın bu qabiliyyəti Hind-Sakit okean bölgəsindəki sabitliyi dəstəkləyəcək və eyni zamanda ortaq dəyərlərimizə və maraqlarımıza uyğun olaraq yerləşdiriləcək”.

Çin ABŞ prezidenti Donald Trampın ölkəsi, Böyük Britaniya və Avstraliya arasında əməkdaşlığı nəzərdə tutan AUKUS ittifaqının “tam sürətlə irəliləyəcəyi” barədə bəyanatının nüvə silahının yayılması riskini daşıdığı barədə xəbərdarlıq edib. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Quo Ciakun Pekində keçirdiyi mətbuat konfransında məsələ ilə bağlı sualı cavablandırıb. Çinin ABŞ, Böyük Britaniya və Avstraliya arasında üçtərəfli müdafiə əməkdaşlığı ilə bağlı mövqeyini dəfələrlə ifadə etdiyini qeyd edən sözçüsü Quo, “Bloklararası qarşıdurmanı, nüvə silahının yayılması və silahlanma yarışını artıracaq hər hansı təşəbbüsə qarşıyıq” dedi. Buna baxmayaraq, ABŞ, Böyük Britaniya və Avstraliya AUKUS çərçivəsində hərbi əməkdaşlığı genişləndirmək siyasətinə üstünlük verirlər.

Tarix çox vaxt müasir dövr üçün ən dəyərli dərs mənbəyinə çevrilir. Bu gün öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü müdafiə edən Ukrayna üçün birinci Qarabağ müharibəsinin və 1994-cü il Bişkek protokolunun təcrübəsi ədalətli və dayanıqlı sülh axtarışında mühüm istiqamət göstərir.

1990-cı illərin birinci Qarabağ müharibəsi minlərlə insanın həyatına son qoydu, yüz minlərlə insanı evlərini tərk etməyə məcbur etdi və regionu uzunmüddətli qeyri-müəyyənlik vəziyyətində saxladı. Zorakılığın dayandırılmasında əsas dönüş nöqtəsi Bişkek protokolunun imzalanması oldu; bu sənəd rəsmi olaraq atəşkəsi təsbit etdi və diplomatik danışıqlara yol açdı.

Bu prosesdə tarixi rolu o dövrdə Azərbaycanın Prezidenti olmuş Heydər Əliyev oynadı. O, Azərbaycanın ümummilli lideri kimi tarixə əbədi həkk olundu. Onun siyasi iradəsi, strateji baxışı və milli maraqları beynəlxalq tərəfdaşlarla uzlaşdırmaq bacarığı aktiv döyüş əməliyyatlarının dayandırılmasında həlledici rol oynadı. Heydər Əliyev anlayırdı ki, sülh — hətta müvəqqəti olsa belə — sabitliyin, iqtisadiyyatın bərpasının, silahlı qüvvələrin güclənməsinin, beynəlxalq dəstəyin və ictimai etimadın əsas şərtidir. Onun qətiyyəti bütün dünyaya liderliyin və siyasi məsuliyyətin sülh quruculuğu proseslərində nə qədər önəmli olduğunu göstərdi.

Qarabağ təcrübəsi aydın şəkildə nümayiş etdirir ki, sülh öz-özünə yaranmır — o, ardıcıl və diqqətli şəkildə qurulmalıdır. Döyüş əməliyyatlarının dərhal dayandırılması insan həyatını xilas edən və danışıqlara yol açan ilk və ən vacib addımdır. Müdafiə qüvvələrinin gücləndirilməsi və məsuliyyətli liderlik daxili səyləri koordinasiya etməyə, beynəlxalq tərəfdaşları cəlb etməyə, etimad və razılaşmaların icrasına nəzarət mexanizmləri yaratmağa imkan verir.

Bu gün Ukrayna oxşar vəziyyətdədir. Rusiya təcavüzü artıq 11 ildən çoxdur ki, davam edir, tammiqyaslı müharibə isə 3 il 8 aydır sürür. Ukrayna xalqı misilsiz dözüm və iradə nümayiş etdirir, beynəlxalq ictimaiyyət isə mübarizəmizi dəstəkləyir və sülh naminə, təhlükəsizlik təminatlarının yaradılması üçün birgə diplomatik addımlar atmağa hazırdır.

Bu gün Ukrayna ilə Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlıq regionda təhlükəsizlik və sabitliyin möhkəmləndirilməsində mühüm amilə çevrilib. Hər iki dövləti suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq istəyi, eləcə də təhlükəsizlik, enerji, iqtisadiyyat və diplomatiya sahəsində fəal əməkdaşlıq birləşdirir. Bu əməkdaşlıq uzunmüddətli inkişaf üçün etibarlı əsas yaradır. Azərbaycan, eləcə də Ukrayna kimi, dövlət müstəqilliyinin qorunması və istənilən sülh prosesinin uğuru üçün beynəlxalq dəstəyin həlledici əhəmiyyətini yaxşı anlayır.

1994-cü ilin may ayında imzalanmış Bişkek protokolu Qarabağ münaqişəsinin dayandırılmasında tarixi addım oldu. Protokol döyüş əməliyyatlarının dərhal dayandırılmasını, ağır texnikanın cəbhə xəttindən uzaqlaşdırılmasını, əsirlərin dəyişdirilməsini və mülki əhalinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasını nəzərdə tuturdu. Çətin şəraitdə imzalanan bu sənəd atəşkəsi rəsmiləşdirdi və ölkənin inkişafına yönəlmiş sonrakı strateji addımlar üçün imkan yaratdı.

Həmin ilin 20 sentyabrında, Heydər Əliyevin liderliyi ilə Bakıda aparıcı beynəlxalq neft-qaz şirkətləri ilə “Əsrin müqaviləsi” imzalandı. Bu müqavilə neft və qazın hasilatı və nəqli sahəsinə böyük həcmli investisiyalar cəlb etdi, Azərbaycanın enerji sektorunun bərpası və modernləşdirilməsi üçün əsas yaratdı. Bu hadisələr göstərir ki, diplomatik münaqişə tənzimlənməsi və beynəlxalq əməkdaşlıq yalnız sülh üçün deyil, həm də sabit iqtisadi inkişaf, investisiyaların cəlbi və ölkənin qlobal bazarlara inteqrasiyası üçün zəmin yarada bilər.

Qarabağ təcrübəsi sübut edir ki, ən çətin dövrlərdə belə sülh mümkündür — yetər ki, daxili siyasi iradə, strateji liderlik və fəal beynəlxalq dəstək olsun. Ukrayna üçün bu dərslər son dərəcə önəmlidir: onlar göstərir ki, dayanıqlı və ədalətli sülh müdafiə qüvvələrinin və xalqın cəsarəti, ardıcıl diplomatiya, beynəlxalq dəstək və humanitar, təhlükəsizlik aspektlərinə diqqət sayəsində əldə olunur. Qarabağ təcrübəsini təhlil etdikdə görürük ki, uzun və dağıdıcı münaqişələrdən sonra da siyasi iradə, beynəlxalq dəstək və strateji səviyyədə fəaliyyətlərin koordinasiyası mövcud olduqda sülh mümkündür. Bunun mühüm nümunələrindən biri bu il Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan tərəfindən ABŞ Prezidenti Donald Trampın dəstəyi və birbaşa iştirakı ilə imzalanmış sülh bəyannaməsidir. Bu tarixi hadisə regionun təhlükəsizlik mənzərəsini dəyişdi və göstərdi ki, beynəlxalq vasitəçilik və liderlərin qətiyyəti böhranlı vəziyyətləri sülh və inkişaf üçün real imkana çevirə bilər.

Hər il 18 oktyabrda Azərbaycan Respublikası 1991-ci ildə bərpa olunmuş müstəqilliyinin əlamətdar ildönümünü qeyd edir. Bu müstəqillik ilk dəfə 1918-ci il 28 may tarixində əldə olunmuşdu. Bu gün Azərbaycan təkcə beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyünü tam bərpa etməklə kifayətlənmir, həm də siyasi, iqtisadi, enerji və təhlükəsizlik sahələrində strateji tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirərək regional liderliyini gücləndirir.

Ukrayna bu mühüm tarixi hadisə münasibətilə Azərbaycanı səmimi qəlbdən təbrik edir, ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi məsələlərində göstərdiyi ardıcıl dəstəyə və yardıma görə təşəkkürünü bildirir.

Ədalətli sülh — sadəcə müharibənin olmaması deyil, beynəlxalq hüququn bərpası və etibarlı, uzunmüddətli təhlükəsizlik təminatlarının yaradılmasıdır. Qarabağ təcrübəsi, 1994-cü il Bişkek protokolunun və bu il imzalanmış sülh bəyannaməsinin dərsləri göstərir ki, ən çətin və uzunmüddətli hərbi münaqişələrdə belə, siyasi iradə, strateji və məsuliyyətli liderlik, eləcə də beynəlxalq ictimaiyyətin dəstəyi mövcud olduqda davamlı sülhə nail olmaq mümkündür.

Bu kontekstdə Ukrayna ilə Azərbaycan arasındakı tərəfdaşlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir: regional təhlükəsizlik, enerji və iqtisadi inkişaf sahələrində birgə səylər hər iki dövlətin gələcək sabitliyi və rifahı üçün etibarlı təməl yaradır.