Kategori: Açıklamalar

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev'in parlamentonun alt kanadından ayrılmasının nedenleri, eski Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in mirasından kurtulmakla ilgili. Tokayev, parlamentonun alt kanadına ek olarak bölgesel iktidar yapılarını da terk etti. Parlamento seçimlerinin bu yıl 19 Mart'ta yapılması planlanıyor. Kazakistan'da yapılan anayasal reformlar sonucunda, yeni seçimlerde milletvekillerinin yüzde 70'i nisbi esasa göre seçilecek. Bununla Tokayev, ülkesinde parti inşası ve siyasi mücadele için koşullar yaratmak istiyor. Örneğin herhangi bir partinin kaydı için eskisi gibi 20.000 kişi yerine 5.000 kişinin olması yeterlidir. Buna dayanarak, Kazakistan'da kayıtlı taraf sayısı arttı.

Aslında Kazakistan'da parlamento seçimlerinin 2025'te yapılması gerekiyordu. Ancak Tokayev geçen yılın Eylül ayında bir açıklama yaparak anayasa değişikliklerinin ardından olağanüstü parlamento seçimlerine ihtiyaç duyulacağını söylemişti. Tokayev, geçen yıl 20 Kasım'da yapılan olağanüstü cumhurbaşkanlığı seçimini yüzde 81 oyla kazanarak konumunu güçlendirdi. Yeni Anayasaya göre Kazakistan cumhurbaşkanı iki defadan fazla devlet başkanı seçilemez. Ayrıca, cumhurbaşkanının yakın akrabalarının kamu görevlerinde bulunmaları yasaktır. Ayrıca yeni Anayasa'dan ilk cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in adının geçtiği maddeler çıkarıldı.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Azərbaycanla Ermənistan arasında “balans siyasətini” davam etdirir. Rusiyanın xarici işlər naziri tərəflərdən birini tənqid edərkən, o birisini də tənqid etməyə çalışır.

Sergey Lavrov yanvarın 18-də Moskvada ötən ilin yekunlarıyla bağlı mətbuat konfransı keçirdib. O mətbuat konfransında dedi ki, Laçın dəhlizi 9 noyabr 2020-ci il tarixli razılaşmaya əsasən, yüklərin, vətəndaşların və nəqliyyat vasitələrinin keçidi üçün sərbəst olmalıdır. Yəni Lavrovun sözlərindən belə nəticə çıxırdı ki, guya azərbaycanlıların yoldakı aksiyasına görə bu sərbəstlik indi  yoxdur. Halbuki, Laçın yolu mülki insanlar və ərzaq daşınması üçün açıqdır.

Sergey Lavrov azərbaycanlıların məlumatı əsasında ermənilərin bu yoldan minaların keçirməsiylə bağlı narazılığını bu şəkildə yekunlaşdırdı: “İndi hərbçilərimiz bu məlumatı öyrənirlər”. Lavrov problemi gizlətmək istəyir. Rusiyaya yoldan silahların keçirilməsinə dair məlumat aksiyadan aylar əvvəl verilirdi. Rusiya bu müddətdə yoldan silahın, sursatın və minaların keçirilməsinə mane olmadı. İndi üstündən aylar keçəndən və aksiya başlayandan sonra Lavrov deyir ki, “məsələni araşdıracaqlar”. Minalar keçirilib, müxtəlif istiqamətlərdə basdırılıb, müharibədən sonra minaların partlaması nəticəsində yüzlərlə Azərbaycan vətəndaşı həlak oldu və bu faciələrə şərait yaradan Rusiyanın bölgədəki hərbi kontingenti idi. Bundan sonra Rusiya hərbi kontingenti “araşdırma” apararmı?

Sergey Lavrov mətbuat konfransında Ermənistanı da tənqid etdi. Lavrov dedi ki, İrəvan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının missiyasının Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə göndərilməsi barədə sənədi yerinə yetirmək əvəzinə Avropa İttifaqının missiyasına üstünlük verdi. Lavrov bu mövzuda fikirlərini belə yekunlaşdırdı: “Bu əlbəttə ki, Ermənistanın hüququdur. Lakin unutmaq lazım deyil ki, söhbət Azərbaycanla sərhəddən gedir. Yəqin ki, bu missiya Azərbaycanın razılığı olmadan sərhəddə yerləşdiriləcəksə, qeyri-məhsuldar olacaq. Sərhəddə etimadın möhkəmlənməməsi əlavə gərginliklər yarada bilər”.

Lavrov bu məsələdə haqlıdır. Avropa İttifaqının missiyası təmas xəttində monitorinqi uzatmaqla heç nəyə nail olmayacaq, əksinə Brüssel iki mənfi nəticə ilə üzləşəcək. Birinci olarak, rəsmi Bakı Brüsselin bundan sonrakı vasitəçiliyinə şübhəylə yanaşacaq. İkinci, Azərbaycan-Ermənistan sərhədinin müəyyənləşməsi uzanacaq ki, bu da əslində Avropa İttifaqının maraqlarına cavab verməməlidir.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov yanvarın 18-də Moskvada keçirdiyi mətbuat konfransında dedi ki, bir neçə gün əvvəl Rusiya kontingentinin komandirinin iştirakı ilə Azərbaycan təmsilçisi və separatçıların nümayəndələri arasında görüş keçirilib. Görüş Laçın yolundakı vəziyyətlə bağlı olub. Lavrov yaxın vaxtlarda məsələnin öz həllini tapacağını düşündüyünü bildirib. Yəni Lavrovun fikrincə, bu görüşdən sonra Laçın dəhlizindəki vəziyyət dəyişməlidir. Ancaq vəziyyət belə deyil. Lavrov Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla telefonla danışıb. Ceyhun Bayramov Azərbaycanın tələblərini bir daha Lavrova bildirib. Əsas tələb Qarabağda separatçıların nəzarətində olan mis və qızıl yataqlarında monitorinqin keçirilməsidir. Çünki həmin yataqlar işlər Azərbaycan qanunlarına ziddidir. Yataqların istismarından Azərbaycan faydalana bilmir. Bundan başqa ekoloji məsələlər də var.

Erməni saytları xəbər yaydılar ki, rəsmi Bakı tələblərini Qarabağdakı erməni separatçılarına göndərib. Erməni separatçılarının lideri Araik Arutunyan rəsmi Bakının tələblərini tərəfdarlarına izah edib: 1. Ruben Vardanyan Qarabağı tərk etməlidir; 2. Separatçılar mədənlərindəki işi dayandırılmalıdırlar; 3. Laçın dəhlizinin Rusiya sərhəd-keçid məntəqəsində rentgen skaner cihazları quraşdırılmalı və yüklərə nəzarət edənlər arasında Azərbaycan nümayəndəsi olmalıdır; 4. Separatçılara məxsus ağır hərbi texnika bölgədən çıxarılmalıdır.

Araik Arutunyan və onun separatçı ətrafı rəsmi Bakının bu tələblərini yerinə yetirməyəcəklər. Erməni mənbələrinə görə, Arutyunyanın rəsmi Bakının tələblərinə reaksiyası belə olub: “Rəsmi Bakının tələblərini yerinə yetirsək belə dəhlizin açılacağına və ya açılandan 1-2 həftə sonra yenidən bağlanmayacağına zəmanət yoxdur. Buna cavab olaraq Azərbaycan dünən qazın verilişini bir neçə saatlıq dayandırıb. Ümumiyyətlə, çətin günlər qarşıdadır”.

Həqiqətən, erməni separatçılar üçün bundan da çətin günlər olacaq. Rəsmi Bakının iddia edildiyi kimi Rusiya hərbi kontingenti vasitəsilə separatçılara göndərdiyi tələblər prosesin başlanğıcıdır. Bundan sonra başqa tələblər irəli sürüləcək.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve beraberindekiler, Kırım'ın ilhakını ve Ukrayna'ya karşı saldırganlık savaşının başlamasını bu şekilde açıklayan "Rus dünyasının savunması" hakkında çok konuşuyorlar. Yani Putin, Ukrayna'daki Rusları Kiev'deki "faşist rejim"den kurtarmak için iddiaya göre savaş başlattığını söylüyor. Bu bir bahane. Rus dünyasını düşünen biri Ukrayna şehirlerini bombalayıp sivilleri öldürmez. Rusya'nın işgalci ordusu geri çekilen bölgelerde katliamlar yaptı, Buça'da katlettikleri halk arasında ulusal Rusların olmadığını kim garanti edebilir? Ya da Rusya dün gece Ukrayna'nın Dinyeper kentine roket attı, büyük bir bina çöktü ve enkazdan onlarca ceset çıkarıldı. Kalıntılar arasında ölenler arasında Rus asıllı Ukrayna vatandaşı olmadığını kim garanti edebilir? Öte yandan Kremlin'in sahibi gençlerini savaşa ölüme gönderiyor, sayı 100 bini geçti. Putin ölüme gönderdiği gençleri düşünmüyor bile. Rus muhalefetinin liderlerinden Grirogy Yavlinsky, son röportajında Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırı savaşının, SSCB'nin Almanya'ya karşı savaşına benzemediğini söyledi. Almanya SSCB'ye saldırdı, SSCB işgalcilere karşı savaşıyordu ve şimdi tam tersine Rusya işgalci, Ukrayna işgale karşı savaşıyor. İstilacılar er ya da geç yenilir.

Karabağ ayrılıkçıları çeşitli ülke ve kuruluşlara "Karabağ Ermenilerinin durumu vahim, yardım edin" diye bağırırken, ayrılıkçıların "meclis başkanı" Artur Tovmasyan Karabağ'da olağanüstü "cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri" yapılmasını önerdi. . Artur Tovmasyan bunu bölgedeki krize bağladı. Ayrılıkçıların liderlerinin ortaya çıkan krizi farklı gördükleri ortaya çıktı. Ararik Harutunyan ve Ruben Vardanyan uluslararası dünyanın Azerbaycan'a baskı yapmasını isterken, içlerinden biri "seçim yapalım" önerisinde bulunarak aslında sorunun kendi aralarında olduğunu ima etti. Çünkü iktidardan memnuniyetsizlik olunca erken seçim talep ediyorlar. Ayrılıkçıların "meclis başkanı", yerini talep eden Araik Harutunyan ve Ruben Vardanyan'dan memnun değil gibi görünüyor. Robert Koçaryan ile geçmişte yakın ilişkisi bulunan Artur Tovmasyan, ayrılıkçıların 'Güvenlik Konseyi Sekreteri' Vitaliy Balasanya'nın istifasından da memnun değil. Acaba Artur Tovmasyan ile Nikol Paşinyan, Araik Harutunyan veya Ruben Vardanyan arasındaki fark nedir ki "parlamento başkanı" çaresiz durumlarını ayrılıkçılar lehine değiştireceğini düşünüyor? Dar görüşlü bir Karabağ Ermenisi, bugün Araik Arutunyan'ın ya da Ruben Vardanyan'ın yerinde olmak istemezdi. Düşünce kalmadı.

Əslində Ruben Vardanyan biz deyəni təkrarlayır, Qarabağ erməniləri üçün 3 yoldan ikisini səsləndirir və bu Azərbaycanın mövqeyini əks etdirir: “Qarabağ erməniləri ya Azərbaycan qanunlarına tabe olmalıdırlar, ya da tabe olmaq istəmirlərsə Qarabağı tərk etməlidirlər”. Bizim bir başqa vəzifəmiz qanunlarımıza tabe olmayan Ruben Vardanyanın Qarabağı tərk etməsini sürətləndirməkdir. Ruben Vardanyanın gəldiyi yerə qayıtması saman çöpündən də yapışmağa cəhd edən erməni separatizminə və separatizmə dəstək verən digər ermənilərə ağır zərbə olacaq. “Əgər Rusiya ilə sıx bağlılığı olan Ruben Vardanyan kimi birisi də Qarabağı tərk etmək məcburiyyətində qalıbsa, biz Azərbaycan qanunlarına tabe olmadan burada necə yaşayacağıq” – bu Qarabağ ermənilərinin özlərinə verməli olan suala çevriləcək. Ruben Vardanyan bölgəni bu il tərk etməsə belə bunu 3 il sonra Rusiya hərbi kontingenti ilə birgə reallaşdırmaq məcburiyyətində qalacaq. Ancaq biz elə etməliyik ki, Ruben Vardanyan daha tez qərar versin ki məsələlərimizin həllini sürətləndirək.

Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin yanvarın 10-da yerli televiziya kanallarına müsahibəsində “Transxəzər” layihəsinin reallaşmasının çətin olmasıyla bağlı fikirləri də bir çox ölkəyə mesaj əhəmiyyəti daşıyırdı. Birincisi, layihə ilə bağlı danışıqlarda nəticə yoxdur. “Transxəzər” layihəsinin kimin maliyyələşdirəcəyi və texniki əsaslandırılması bəlli deyi. İkincisi, bu layihə təsdiq olunsa belə Türkmənistan qazını Avropaya çatdırmaq üçün Azərbaycan üzərindən yeni boru xəttinin tikintisinə ehtiyac yaranacaq. Bunun kimlər tərəfindən maliyyələşdiriləcəyinə və qazın alınmasıyla bağlı Avropa dövlətləri ilə ilkin razılaşmalara ehtiyac var. Bu Azərbaycanın görəcəyi iş deyil. Azərbaycan öz qazını mövcud boru xətləriylə nəql edir və həmin xətlər getdikcə yüklənəcək.

Buna baxmayaraq, İlham Əliyev “Transxəzər” layihəsini dəstəklədiyini, sadəcə təşəbbüskar olmadığını xatırlatdı. Rəsmi Bakı layihəni strateji müttəfiqi Türkiyənin dəstəklədiyini nəzərə alır. Ancaq layihənin əsas təşəbbüskarı Türkmənistan olmalıdır. Çünki bu boru xəttiylə Türkmənistan qazı bölgə ölkələri üzərindən Avropaya nəql olunmalıdır. Ancaq Türkmənistan hakimiyyəti “Transxəzər” layihəsinə maraq göstərmir, əksinə bu ölkənin prezidenti bir neçə gün əvvəl Çinə səfər edərək bu ölkəyə əlavə qaz nəql etmək üçün yeni boru xəttinin tikintisiylə bağlı razılıq əldə edib. Türkmənistan qazının böyük həcmini Çinə nəql edəcəksə, “Transxəzər” boru xəttinə ehtiyac qalacaqmı? Belə olan halda Azərbaycan bu layihəyə görə Rusiya ilə münasibətləri gərginləşdirməyəcək. Çünki “Transxəzər” layihəsinin də adından göründüyü kimi Xəzərin dibi ilə boru xətti çəkilməlidir. Rusiyanın buna mane olacağı aşkardır. Türkmənistanın əvəzinə heç bir dövlət Xəzərin dibi ilə boru xəttinin çəkilməsi mövzusuna görə Moskva ilə üz-üzə gəlmək istəməyəcək. Ankara “Transxəzər” layihəsini gündəmdə saxlamaq istəyən əsas dövlətdir. Ancaq Aşqabad layihəyə həvəssiz yanaşırsa, Türkmənistanı idarə edənlər “Avropa ölkələri bizim qazı sahilimizdən alsınlar” fikrini ifadə edirlərsə, “Transxəzər” layihəsinin reallaşması çətin olacaq.

Fransa prezidenti Emmanuel Makron siyasi naşılığını bir daha biruzə verib. Makron Rusiya prezidenti Vladimir Putinin paradoksal şəxs olduğunu belə izah edib: “Mən onunla görüşəndə onun pis adam olduğu təəssüratı yaranmır, paradoks bundadır”. Aydındır ki, daxili hisslərini məharətlə gizlədən Putin istənilən lider kimi qonaqlarını gülərüz şəkildə qəbul edib və beləcə yola salır. Putin Makronun üstünə qışqırıb, “baxarsız başınıza nə oyun açacam” deməliydi? Görünür Makron gözləyirmiş ki, əgər Putinlə Moskvada və Parisdə saatlarla söhbət edib, gülüb, hətta bir-birlərinə lətifə danışıblarsa Rusiya prezidenti Ukraynaya qarşı işğalçı müharibə başlamamalıydı. Bu ona bənzəyərdi ki, Fransanın əfsanəvi lideri Şarl de Qol Moskvada Stalinlə görüşdən sonra ətrafındakılara deyərdi ki, “Stalin pis adama bənzəmir”. Halbuki, milyonlarla günahsız insanın qətl əmrini verən, İkinci Dünya müharibəsindən əvvəl Hitlerlə anlaşma imzalayan və onunla 1939-cu ildə Polşanı parçalayan Stalin idi və bunu Şarl de Qol bilməmiş deyildi. Təsadüfi deyil ki, Şar de Qol 1944-cü ildə Moskvada Stalinlə görüşdən sonra xatirələrində bunları yazırdı: “Qarşımda xalqının qanını sovurmağa hazır olan tiran dayanmışdı”. Şarl de Qol Stalinin gülüşünə Makron kimi aldanmamışdı.

Nikol Paşinyan, polise Ermenistan'ın Gümrü kentindeki Rus askeri üssünün yakınındaki mitinge katılanları tutuklaması emrini vererek Kremlin'e eylemle hiçbir ilgisi olmadığını göstermek istedi. Ancak Kremlin ve onun Ermenistan'daki müttefiki "Karabağ klanı" farklı düşünüyor. Muhalif siyasetçiler, "Karabağ klanı" adına, Paşinyan'ın Rus askeri üssü önündeki eylemi doğrudan düzenlememesine rağmen, protesto için koşulları Ermenistan Başbakanı'nın yarattığını açıkça ifade ettiler. Bunda bazı gerçekler var. Birincisi, Paşinyan isteseydi, protestocular askeri üsse doğru yürümeye başladığında protestoyu durdurabilirdi. İkincisi, Paşinyan, Rus askeri birliğinin Laçin yolunu açmamasından memnun değil. Paşinyan'ın talebi karşılanmayınca Gümrü'ye giden Ermeni protestocular, Rus askeri üssüne giden yolu kapatmaya çalıştı. Paşinyan sanki Moskova'ya "biz de yolunuzu kapatabiliriz" demek istermiş gibi. Üçüncüsü, Gümrü askeri üssünün önünde Rusya ve Kremlin'in sahibi Vladimir Putin aleyhine aşağılayıcı sloganlar attı. "Rusya, Türkiye ve Azerbaycan'ın müttefikidir!", "Böyle bir müttefikin canı cehenneme!", "KTMT'ye hayır!" Bağırarak protestocular Paşinyan'ın ne düşündüğünü dile getirdiler.

Paşinyan bu protestoyla Kremlin'e, Laçin yolunu açmazsanız Ermenistan'da Rusya'ya karşı kinin artacağını söylemek istedi. Rusya'daki siyasi çevreler, Nikol Paşinyan'ın ABD ve Fransa ile yakınlaşmak için Rusya karşıtı bahaneler aradığından şüpheleniyor. Sıra Kremlin'de ve Rusya'daki çevrelerin Nikol Paşinyan'ı cezalandırmanın yeni yollarını düşündüğü varsayılabilir. Kremlin'in Karabağ'daki Rus askeri birliğini kademeli olarak Azerbaycan ordusuna teslim etmesi Paşinyan'a en ağır darbe olacak.