Pakistan niyə vasitəçi oldu?

Yaxın Şərqdə 40 gündən çox çəkən müharibənin bitirilməsi üçün Pakistanın vasitəçi qismində çıxış etməsi yenilik kimi qiymətləndirilir. Pakistan qədər Misir və Türkiyə də vasitəçiliyə iddialı idilər. Pakistan buna qədər müxtəlif münaqişələrin həllində vasitəçi kimi çıxış etməyib. Əskinə, Pakistan özü iki qonşusu – Hindistan və Əfqanstanla münaqişə içindədir. Buna baxmayaraq, İrana qarşı müharibənin bitirilməsi Pakistan üçün az əhəmiyyətli olmadığından İslamabad son həftələrdə həm Vaşinqton, həm də Tehranla sıx dialoq qurub.

Pakistanın vasitəçi kimi fəallaşmasında Çinin əhəməiyyətli rolu olub. İslamabad kimi Pekin də bölgədə müharibənin qısa müddətdə bitməsində maraqlı olub. Çünki, müharibə nəticəsində İran rejimi çöksəydi, bu Çinin bölgədəki təsir gücünün azalmasına gətirib çıxaracaqdı. Pekin bunun qarşısını almaq üçün son günlərdə İslamabadla məsləhətləşmələri genişləndirmişdi. Pakistanın xarici işlər naziri İshaq Dar bir neçə gün əvvəl bu məqsədlə Pekinə səfər etmişdi. Pekin İslamabadla birgə həll planı üzərində işləyirdilər. Ancaq Pekin onu da anlayırdı ki, Vaşinqton Pekinin vasitəçiliyini qəbul etməyəcək. Pekindən fərqli olaraq Vaşinqtonla İslamabad arasında tərəfdaşlıq mövcuddur. Ona görə də Pekin bir qədər arxa plana çəkilərək İslamabadı irəli çəkdi. Hər halda atəşkəsin əldə oldunmasında Çinin də rol oynadığını ABŞ Prezidenti Donald Tramp AFP agentliyində müsahibəsində təsdiq etdi.

Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərif ABŞ və İran rəsmilərinin İslamabadda nəticə əldə etmələrinə çalışacaq. Bu halda Pakistanın bölgədə çəkisi artacaq. Əks halda, yəni İslamabad görüşündən real nəticə çıxmazsa, bu Pakistanın səylərini heçə endirəcək. Pakistanın vasitəçi kimi uğur qazanması İslamabadın Hindistan və Əfqanıstanla münasibətlərindəki gərginliyi azaltmağı diqtə edəcək. Bunu Pekin də anlayır. Təsadüfi deyil ki, ABŞ-İran müharibəsi davam edərkən Pekinin səyi ilə Çinin Urumçi şəhərində Pakistan və Əfqanıstandan olan nümayəndə heyətlərinin iştirakı ilə artan gərginliyi aradan qaldırmaq üçün görüş keçirildi. Pekinin İslamabaddan əsas istəklərində biri Pakistanın Çinin Əfqanıstandakı iqtisadi maraqlarını nəzərə almasıdır. Çin Əfqanıstana yatırımlar qoyub və bu ölkənin yealtı resurslarından istifadə etməyə çalışır. Bundan başqa Çinin Əfqanıstan ərazisində nəqliyyat layihələrini həyata keçirmək planı var. Pakistan-Əfqanıstan qarçıdurması bu planlara əngəl yaradır.