Day: February 27, 2026

Londonda Böyük Britaniya və Mərkəzi Asiya xarici işlər nazirlərinin 5+1 formatında görüşü keçirilib. Bu format son illərdə xeyli populyarlaşıb. Qərb ölkələri Mərkəzi Asiya dövlətlərinin liderləri və digər rəsmiləri üçün ayrı-ayrılıqda səfərlər təşkil etməkdənsə toplam şəkildə görüş və müzakirələrə üstünlük verirlər. Bunun bir neçə səbəbi var. Birincisi, 5+1 formatında görüş və müzakirələr vaxt itkisinin qarşısını alır. İkincisi, Qərb ölkələri 5+1 formatından istifadə edərək Mərkəzi Asiya ölkələrinin xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələlərinə vahid mövqedən yanaşmalarını təmin etdiklərini düşünürlər.

Mərkəzi Asiya ölkələrinin hər birinin yatırımlara ehtiyaclar var. Bu ölkələrin əsas yatırmçısı Çindir. Ancaq Çindən olan yatırımlar Mərkəzi Asiya ölkələrini Pekindən asılılıqlarını artırır. Buna görə də Mərkəzi Asiya ölkələri Qərb ölkələrinin də yatırımlarını cəlb etməyə çalışırlar ki, idxal-ixrac əməliyyatlarında balansın yaradılmasını təmin edə bilsinlər. Bu yanaşma ABŞ və Avropa ölkələrinin də maraqlarına cavab verir. Bu səbəbdən ABŞ və Avropa ölkələri Mərkəzi Asiya ölkələri ilə müxtəlif sazişlər imzalayır və ortaq iqtisadi layihələrin reallaşmasına çalışırlar. Böyük Britaniya Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığını həm də ona görə genişləndirmək istəyir ki, Rusiyanın və Çinin bölgəyə təsir imkanlarını azalda bilsin. Londonda 5+1 formatıyla yanaşı Böyük Britaniya rəsmiləri Mərkəzi Asiya dövlətlərinin xarici işlər nazirləri ilə ikili görüşlər də keçiriblər. Bu Böyük Britaniyanın Mərkəzi Asiya dövlətlərinin hər birinə fərqi yanaşdığını göstərir. Böyük Britaniya Mərkəzi Asiya ölkələrində təhsil mərkəzləri açmağı da planlaşdırır.

Böyük Britaniya ABŞ və Avropa İttifaqı kimi Mərkəzi Asiya resurslarına maraq göstərir. Böyük Britaniya bu resurslardan fayadalanmaq məqsədilə Transxəzər marşutuna ehtiyac duyacaq. Bu baxımdan London Bakı ilə strateji tərəfdaşlığı gücləndirmək əzmindədir. Təsadüfi deyil ki, Böyük Britaniyanın Mərkəzi Asiya və Azərbaycan üzrə ticarət nümayəndəsi Lord Con Olderdays bir müddət əvvəl bölgəyə səfərinə Azərbaycandan başlamışdı.

Almaniya kansleri Fridrix Mertsin Çinə səfəri zamanı iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın mövcud durumu və Rusiya-Ukrayna müharibəsi müzakirə olunub. “The Guardian” qəzetinin yazdığına görə, Çin ABŞ-ı qabaqlayaraq Almaniyanın əsas iqtisadi tərəfdaşına çevrilib. Ancaq Almaniya Çinə satdığından daha çox bu ölkədən məhsul alır və bu Berlini ciddi narahat edir. Almaniyanın əsas ixrac məhsulları avtomobillər və kimya məhsullarıdır. Çinin ucuz avtomobilləri və kimyəvi məhsulları Avropa bazarını doldurub. Belə davam edərsə, Almaniya iqtisadiyyatının əsas lokolotivi olan avtomobil sənayesi tənəzzülə uğraya bilər. Misal üçün Almaniya avtomobil zavodları hər ay 10 min işçini ixtisar etmək məcburiyyətində qalırlar. Fridrix Merst Pekindəki danışıqlarda ticarətdə balans yaratmağa çalışacaq. Ancaq Mertsin uğur qazanacağı çətindir. Çünki, Çin ixrac siyasətini dəyişmək istəmir, dövlət yerli istehsalçılara subsidiyalar ayırdığına görə bu ölkənin ixrac etdiyi məhsullara ucuz satılır.

Almaniya Çindən idxal asılılığını azaltmaq üçün yeni bazarlar axtarışındadır. Təsadüfi deyil ki, Fridrix Merts bu ilin yanvar ayında Hindistana məhz buna görə səfər etmişdi. Fridrix Merts Hindistanın baş naziri Narendra Modi ilə yarımkeçiricilər və nadir torpaq elementlərinin istismarı ilə bağlı sazişlər imzalamışdı. Almaniya ilə Hindistan arasında ticarət mübadislənin həcmi 50 milyard dollar civarındadır.

Almaniya kansleri Pekindəki danışıqlarda Çin hakimiyyətinin xarici siyasətində dəyişikliyin əhəmiyyəti mövzusuna da toxunub. Söhbət Pekinin Rusiya-Ukrayna müharibəsinə baxışının dəyişdirilməsi zərurətindən gedir. Fridrix Merts əmindir ki, Pekin Rusiya-Ukrayna müharibəsini dayandırmaq iqtidarındadır. Bunun üçün Pekin Moskvaya təsir etməli, bu baş vermədikdə Çin Rusiya ilə iqtisadi əməkdaşlığı məhdudlaşdırmalıdır. Ancaq Pekin bu məsələdə də geri addım atmayacaq. Mertsdən əvvəl Çinə Avropa İttifaqı ölkələrinin digər liderləri də səfər etmişdilər. Onlar da Almaniya kansleri kimi Pekinin Moskvaya təsir etməsini istəyirdilər. Ancaq həmin liderlər də Pekindən əliboş qayıtdılar.

Buna baxmayaraq, Fridrix Merts Çin lideri Si Cinpinlə görüşündə Pekinin Moskvaya təsir etməsi məsələsini yenə qaldırıb. Merts deyib ki, Moskva Pekinin rəyinə hörmətlə yanaşır. Si Cinpin Fridrix Mertsə cavabında deyib ki, müharibənin danışıqlar yolu ilə həlli üçün “bütün tərəflərin maraqları qorunmalıdır”. Yəni Çin lideri demək istəyib ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin də maraqları nəzərə alınmalıdır. Rusiya Prezidendi isə Ukraynanı parçalamaq istəyir.