Рубрика: Анализы

ABŞ-ın keçmiş yüksək rütbəli müdafiə rəsmisi, təqaüddə olan general və ölkəsinin Sakit Okean ordusunun keçmiş komandanı Çarlz Flinn Konqres üzvlərini xəbərdar edib ki, Tayvan boğazında gərginliyin artması fonunda Çinin Tayvana hücumu “artıq uzaq deyil”. O Çinin hərbi əməliyyat həyata keçirmək üçün bütün imkanlara malik olduğunu bildirib.

Amerikalı generalın narahatlığı ondan irəli gəlir ki, Çin lideri Si Cinpin Tayvan mövzusunda qətiyyət nümayiş etdirir. Pekinin Tayvan adasını 2027-ci ilə qədər Çinə birləşdirilməsi barədə planının olduğu bildirilir. Buna görə də Nümayəndələr Palatasında bu mövzuyla bağlı dinləmələrin sayı artıb. Çarlz Flinn son dinləmələrdə çıxış edərkən, fəaliyyəti dövründəki təcrübəsindən çıxış edib.  Dinləmələrdə ABŞ-ın Hind-Sakit Okean Komandanlığının əməliyyatlar üzrə keçmiş direktoru Mark Montqomeri və 2024-2025-ci illərdə dövlət katibinin müavini olmuş Kurt Kempbell də ifadə veriblər. Çarlz Flinn dinləmələrdəki çıxışında Çinin Tayvanı necə nəzarətə götürəcəyinin mümkün ssenarisini proqnozlaşdırıb. Onun fikrincə, Çin dəniz qüvvələri sürətli amfibiyalar vasitəsilə adaya desant çıxaracaqlar. Çin qüvvələri Tayvan sahillərinə çatdıqdan həmin mövqelərdə güclənəcək və sonra adanın şəhərlərinə doğru irəliləyəcəklər.

ABŞ-ın keçmiş hərbçilərinin və diplomatlarının dinləmələrdəki çıxışı hazırki administrasiyaya xəbərdarlıq mahiyyəti daşıyır. Onlar keçmiş administrasiyanın üzvləri kimi ABŞ Prezidenti Donald Tramp və onun hökumət üzvlərinin Tayvan məsələsinə diqqəti artırmalarını tövsiyyə edirlər. Halbuki, Ağ Evin hazırki administrasiyası bu gün daha çox Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərq və İranla məşğuldur. Buna rəğmən, keçmiş dövlət katibinin müavini Kurt Kempbell Tayvanın gələcəyinin Amerikanın gələcəyi ilə dərin bağlı olduğunu vurğulayıb. Onun sözlərinə görə təhlükəsiz Tayvan ABŞ-ın strateji maraqlarına uyğundur. Kempbell hesab edir ki, ABŞ hökuməti və Konqresi Tayvandakı həmkarları ilə əlaqəni daha da dərinləşdirməlidirlər.

Buna baxmayaraq, Çinin Tayvanı nəzarətə götürmək həmləsi qarşısında Vaşinqtonun hansı addımlar atacağı sual altındadır. ABŞ Tayvanın müdafiəsi naminə nüvə dövləti olan Çinlə hərbi qarşdurmaya gedəcəkmi?  Donald Tramp müharibələrdə maraqlı deyil. Digər tərəfdən Tramp Çinlə yeni ticarət sazişi imzalamaq istəyir. Ancaq Tayvan ətrafındakı gərginlik iki ölkə arasındakı münasibətləri yenidən gərginləşdirəcək.

Исследовательский центр "Атлас"

Pekin Zangnan adlandırdığı Arunaçal Pradeşi Cənubi Tibetin bir hissəsi adlandırıb. Yeni Dehli bu iddianı dəfələrlə rədd edib. Hindistan Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Randhir Jaiswal mayın 14-də “Yaradıcı adlandırma Arunaçal Pradeşin Hindistanın ayrılmaz və ayrılmaz hissəsi olduğu, olduğu və həmişə qalacağı inkaredilməz reallığı dəyişməyəcək” deyib.

2025-ci ilin aprelində Çin Arunaçal Pradeşdəki 30-a yaxın yerin adını dəyişdirərək oxşar addım atdı, Hindistan bunu “məntiqsiz” olaraq rədd etdi və bölgənin ölkənin “ayrılmaz hissəsi” statusunu bir daha təsdiqlədi.

Hindistan və Çin 3800 km-lik zəif demarkasiya edilmiş sərhədi bölüşürlər və 1962-ci ildə qısa, lakin amansız müharibə aparıblar. Həmçinin onların qoşunları arasında nadir hallarda toqquşmalar baş verib, 2020-ci ildəki döyüşlərdə 20 Hindistan və 4 Çin əsgəri həlak olub.

Aprelin 22-də Hindistanın Kəşmir bölgəsində 26 turistin terrorçular tərəfindən qətlə yetirilməsi iki ölkə arasında toqquşmalara səbəb oldu. Pakistan turistlərə hücumla heç bir əlaqəsi olmadığını açıqlasa da, gərginlik davam edir.

Çinin müxtəlif qitələrə, o cümlədən Cənubi Amerikaya diqqətini artırıb. Öz növbəsində Cənubi Amerika ölkələri Pekinlə təmaslarını genişləndiriblər. Söhbət o ölkələdən gedir ki, həmin dövlətlərin başında solçu liderlər dayanıb. Bunun səbəblərindən biri Latın Amerikasının solçu liderlərinin Vaşinqtonun təsirindən uzaqlaşmaq istəyidir.

Bu arada, Braziliya Prezidenti Luiz İnasio Lula da Silvanın Çinə rəsmi səfəri başlayıb. Braziliya siyasi və iqtisadi baxımdan Cənubi Amerikanın güclü dövlətlərindəndir. Braziliya Prezidenti ABŞ-la münasibətlərdə balansı qorumağa çalışır. Bu səfərin nəticəsi olaraq Çinin Braziliyaya yatırımlarının miqyasının artıracağını proqnozlaşdırmaq olar. Çin ümumilikdə Cənubi Amerika ölkələrinə 9.2 milyard dollar civarında yatırım qoymağı planlaşdırır. Çin bu qitəyə həm yatırımlarını, həm də Cənubi Amerika ölkələrinin yeraltı sərvətlərinin idxalını artıracaq.

Vaşinqton Çinin Cənubi Amerikaya artan diqqətindən narahatdır. ABŞ Prezidenti Donald Tramp və onun komanda üzvləri “Monro doktrinasına” üstünlük verirlər. Yəni Şimali və Cənubi Amerika Vaşinqtonun təsir dairəsində olmalı, fərqli qitələrin böyük dövlətlərin bu bölgədə fəallığının qarşısı alınmalıdır. Dövlət katibi Marko Rubio da eyni mövqedədir. O Vaşinqtonun xarici siyasətində Şimali və Cənubi Amerikanın əsas istiqamtələr olduğunu vurğulayıb. Bu məntiqlə Çinin Cənubi Amerika ölkələri ilə sıx əməkdaşlığı Vaşinqtonun təhlükəsizlik maraqlarına ziddir. Məhz buna görə Tramp ilk olaraq Çinin Panama kanalındakı mövqelərini zəiflətdi. Vaşinqtonun təzyiqləri nəticəsində Panama dövləti Çinlə əməkdaşlığına yenidən baxmaq məcburiyyətində qaldı. Hazırda növbə digər Cənubi Amerika ölkələrinə çatıb. Əlbəttə, Braziliya Panama deyil və bu dövlətə təzyiqin əks-effekti ola bilər.

Braziliya Çinlə əməkdaşlığa maraq göstərsə də, Luiz İnasio Lula da Silvanın Çinin bir qisis strateji məhsuluna gömrük rüsumlarını artırıb. Görünür, Braziliya Prezidenti ehtiyat edir ki, Çinin ucuz məhsulları Braziliya istehsalına mənfi təsir edə bilər. Meksika da Çinlə tərəfdaşlığına baxmayaraq, bu ölkənin artan idxalının məhdudlaşdırmağa çalışır.

Исследовательский центр "Атлас"

Mərkəzi Tibet Administrasiyasından Sikyong Penpa Tsering Çinin Tibet hüquqlarını və şəxsiyyətini davamlı şəkildə sıxışdırmasına birbaşa zidd olaraq Vaşinqtonda ABŞ konqresmeni Joe Wilson ilə görüşüb. Mərkəzi Tibet Administrasiyasının məlumatına görə, yüksək səviyyəli görüş Pekinin Tibet siyasətinə beynəlxalq müqavimətin artdığını vurğuladı. Konqresmen Wilson Dalay Lamaya heyranlığını ifadə edərək, onu qlobal sülh və ilham simvolu kimi xarakterizə edib.

Mərkəzi Tibet Administrasiyasının məlumatına görə, Sikyong bu fürsətdən istifadə edərək, 90 illik yubileyi ərəfəsində Dalay Lamanın irsinə hörmətlə yanaşan Konqresə qətnamə təklif edib. Wilson bu ideyanı alqışladı və Çinin Dalay Lamanın qlobal nüfuzunu azaltmaq cəhdlərinə qarşı duraraq onu Konqresdə irəli sürməyə söz verdi. İclasda Tibet proqramlarına təsir edən son büdcə kəsirlərinə də toxunulub. Mərkəzi Tibet Administrasiyasının istinad etdiyi kimi, Tibet Ofisinin və Tibet üçün Beynəlxalq Kampaniyanın əməkdaşlarının daxil olduğu Tibet nümayəndə heyəti onların hərəkəti üçün təsirləri ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirib. Wilson, uzunmüddətli dəstəyini bir daha təsdiqləyərək, Çin təzyiqi altında əzmkarlığın gücünü və sarsılmaz vəkilliyə ehtiyacı vurğulayaraq cavab verdi.

Daha sonra Sikyong Xarici Əlaqələr Şurasında veteran diplomat Elliott Abrams ilə görüşüb. Mərkəzi Tibet Administrasiyasının dediyinə görə, Abrams Tibetin rəhbərlik etdiyi təbliğat səylərini yüksək qiymətləndirib və tibetlilərin beynəlxalq arenada birbaşa iştirakını davam etdirməyə çağırıb. O qeyd edib ki, onların şəxsi təcrübələri heç bir kənar şəxsin Çinin hekayəsinə qarşı çıxmaqda təkrarlaya bilməyəcəyi orijinallıq verir. Mərkəzi Tibet Administrasiyasının verdiyi məlumata görə, Sikyong Vaşinqtondakı görüşlərini başa vurdu və Tibet Fondunun idarə heyətinin iclasında iştirak etmək üçün Nümayəndə Namgyal Choedup ilə Nyu Yorka getdi. O, növbəti dəfə Amherstdə yerli Tibet icmasının üzvləri ilə görüşəcək və Çinin Tibet siyasətinə qlobal müqavimət mesajını davam etdirəcək.

ABŞ Konqresində Kubadakı şübhəli Çin müşahidə obyektlərinin varlığını əks etdirən yeni hesabatla bağlı dinləmələr keçirilib. Konqresmenlər Pekinin ABŞ yaxınlığında kəşfiyyat işini genişləndirə biləcəyi barədə Ağ Evi xəbərdar ediblər və Donald Tramp administrasiyasını Çinə qarşı daha sərt mövqe tutmağa çağırıblar.

Nümayəndələr Palatasının Nəqliyyat və Dəniz Təhlükəsizliyi alt komitəsi tərəfindən təşkil edilən dinləmələr ABŞ-ın analitik mərkəzi olan Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin araşdırmasına istinad edib. Bu mərkəzin tədqiqatçıları Kubada dörd şübhəli siqnal kəşfiyyat mərkəzinin varlığını bildiriblər. Tədqiqatçılar peyk görüntülərindən istifadə ediblər.

Bu məsələ iki il əvvəl də Konqresin diqqətini çəkmişdi. Nümayəndələr Palatası Senatla birgə 2023-u ilin iyun ayında Dövlət Departamentinə və Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinə müraciət edərək Kubadakı şübhəli bazalar haqqında hesabat hazırlamalarını tövsiyyə etmişdilər. Konqres bu məsələnin araşdırılması zamanı müraciət etdiyi iki dövlət strukturundan şəffavlıq tələb etmişdi. Konqresmenlər amerikalıların mövcud vəziyyət barədə məlumatlı olmaları hüququna istinad etmişdilər. Bu müraciət ABŞ-ın yaxın tarixi ilə bağlıdır. Keçmiş SSRİ 1960-cı illərin əvvəllərində Kubada nüvə başlıqlı raketlər yerləşdirdikdə Ağ Evin o zamankı sahibi Con Kennedi bu təhlükə barədə televiziya vasitəsilə xalqını məlumatlandırmışdı, heç nəyi gizlətməmişdi. Görünür, konqresmenlər bu təcrübədən çıxış edərək dövlət strukturlarının vəziyyət barədə xalqa məlumat vermələrini istəyirlər, sadəcə bu dəfə təhlükənin Çindən gəldiyinə eyham vururlar.

Kubanın Rusiya, Çin və İran kimi ölkələrlə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı Vaşinqtonu narahat edir. “The Wall Street Journal” dərgisində yayımlanan məqaləyə görə, Çinin Kubada yerləşdirdiyi kəşfiyyat mərkəzlərinin məqsədi ABŞ ərazisindəki hərbi mərkəzlər barədə məlumat toplamaq, elektron yazışmaları ələ keçirmək və bu məlumatları tərəfdaşları Rusiya və İranla bölüşməkdir. Çin Xarici İşlər Nazirliyi Pekinin ABŞ-a qarşı kəşfiyyat çalışmaları aparması iddiasını rədd etsə də, Vaşinqtonu həmişəki kimi buna inanmır.

Исследовательский центр "Атлас"

Ukrayna on ildən artıqdır ki, 8 may tarixində nasizm üzərində qələbə gününü qeyd edən Avropa ənənəsinə qoşulmuşdur. Həmin gün biz həmin dəhşətli, qanlı müharibənin milyonlarla qurbanını ehtiramla anırıq. Bu il 8 may tarixində bütün dünya, o cümlədən Ukrayna, nasizm üzərində qələbənin və Avropada İkinci Dünya Müharibəsinin başa çatmasının 80-ci ildönümünü qeyd edəcək. Cəmiyyətimizdə bu günün dəyəri insan həyatı prizmasından qəbul olunmuşdur. Biz nasizmə qarşı mübarizə aparan hər kəsə hörmət və minnətdarlığımızı ifadə edir, insanlıq tarixinin ən qanlı və amansız müharibəsində həlak olan hərbçilərin və mülki vətəndaşların xatirəsini dərin ehtiramla yad edirik. Bu tarix həm Ukrayna, həm də Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xalqlarımızın ailələri ədalətli sülhün qiymətini dəqiq bilirlər. Ukrayna xalqı milli faciə yaşayıb — 8 milyondan çox insanını itirib (onlardan 5 milyonu mülki vətəndaş, 3 milyonu isə hərbçidir) və hitlerçi rejimin məğlubiyyətində əsas və həlledici rol oynamışdır.

İkinci Dünya Müharibəsi 1939-cu il sentyabrın 1-də nasist Almaniyasının Polşaya hücumu və Lvovla digər şəhərlərin bombardmanı ilə başlamışdır. 1941-ci il iyunun 22-dən etibarən Almaniya və müttəfiqlərinin SSRİ-yə müdaxiləsi ilə Ukrayna ərazisi ağır döyüşlərin meydanına çevrilmişdir. Təxminən 7 milyon ukraynalı Qızıl Orduya səfərbər olunmuş, onların yarısı döyüşlərdə həlak olmuş, sağ qalanların əksəriyyəti isə əlil olmuşdur. Ukrayna müharibənin əsas cəbhələrindən birinə çevrilmiş, cəbhə əvvəl qərbdən şərqə, sonra isə şərqdən qərbə keçərək ölkənin hər bir şəhərini, kəndini və ailəsini sarsıdan dağıntılar və itkilər buraxmışdır.

Dünyanın güclü dövlətlərinin aqressorlarla mübarizə aparmaq istəməməsi faciənin daha da dərinləşməsinə səbəb olmuşdur. Həm nasist, həm də kommunist rejimlər Ukrayna torpaqlarında bəşəriyyətə qarşı saysız-hesabsız cinayətlər, hərbi cinayətlər və soyqırımı aktları törətmiş, milyonlarla ukraynalı, yəhudi, krım-tatar və digər xalqları məhv etmişlər.

Müharibənin əvvəlində Ukrayna xalqının öz müstəqil dövləti yox idi və müxtəlif ölkələr arasında bölünmüşdü. Nasistlər və kommunistlər insan həyatının dəyərinə məhəl qoymadan, “Ukrayna məsələsi”ni və ukraynalıların müstəqillik arzusunu geosiyasi oyunlarında alət kimi istifadə edir, bu torpaqlara yalnız resurs kimi yanaşırdılar.

Buna baxmayaraq, ukraynalılar nasizm üzərində qələbəyə mühüm töhfə vermiş, Antihitler koalisiyasının bütün cəbhələrində qəhrəmanlıq, cəsarət və fədakarlıq nümayiş etdirmişlər. Altı milyon ukraynalı Qızıl Ordu sıralarında, yüz minlərlə insan partizan hərəkatlarında, o cümlədən Ukrayna Üsyançı Ordusunda, həmçinin Polşa, ABŞ, Kanada və Fransa ordularında vuruşmuşdur. Ukraynadakı demək olar ki, bütün müəssisələr müdafiə sənayesinə yönəldilmiş, ölkə ərazisi əsas döyüşlərin, müqavimətin və qəhrəmanlığın mərkəzinə çevrilmişdir.

Lakin nasistlərin qovulması Ukraynaya azadlıq gətirmədi. Bunun əvəzində kommunist terroru qayıtdı — “qara xalatlılar”ın qətliamları, krım tatarlarının və digər xalqların Krımdan deportasiyası, 1946–1947-ci illərdə süni aclıq, Polşadan etnik ukraynalıların zorla köçürülməsi, Qərbi Ukraynada yenidən repressiyalar və kütləvi sovetləşdirmə baş verdi.

Ümumilikdə, Ukrayna 8 milyondan çox vətəndaşını və onun ərazisində yaşayan digər xalqların nümayəndələrini itirdi. Müharibədə ümumi dünya itkiləri isə 50 milyondan 85 milyona qədər qiymətləndirilir.

Altı il davam edən müharibə bəşəriyyətin qeyri-adi birləşməsi, qarşılıqlı yardım, cəmiyyətlərin səfərbərliyi, xalqlar arasında həmrəylik və sosial-siyasi-iqtisadi sistemin köklü dəyişiklikləri nəticəsində başa çatdı.

Qələbə qazanan ölkələr daha ədalətli beynəlxalq qaydalar yaratmaq və müharibələrin, soyqırımların və insan haqlarının pozulmasının qarşısını almaq məqsədilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatını yaratdılar. Ukrayna bu təşkilatın həmtəsisçilərindən biri oldu.

Lakin bu Qələbədə heç bir ölkə yeganə qəhrəmanlıq iddiası edə bilməz, çünki bu, onlarla ölkənin və yüzlərlə xalqın birgə səyləri nəticəsində əldə olunmuşdu.

Müharibə xatirəsi qələbə kultuna və ya revanşizmə xidmət etməməlidir. Müasir Rusiya bu tarixi təhrif edərək, özünü “baş qəhrəman” kimi təqdim edir. Halbuki bu yaddaş bizə sülhü qiymətləndirməyi, onu müdafiə etməyi və düşmənlə mübarizədə cəsarətli və prinsipial olmağı öyrətməlidir.

Biz xatırlayırıq ki, müharibə – bu, fəlakətdir, faciədir, milyonlarla insanın həyat və ruh itkisi deməkdir. Müharibənin qəhrəmanlaşdırılması və romantikləşdirilməsi yeni qarşıdurmaların yaranmasına yol açır.

Təəssüf ki, nasizm və kommunizmdən sonra dünya yeni aqressiv ideologiya – “raşizm”lə qarşı-qarşıyadır. Bu ideologiya təkcə Ukraynanın müstəqilliyinə və suverenliyinə deyil, bütün beynəlxalq hüquq qaydalarına, bəşəriyyətin təhlükəsizliyinə və demokratiyaya təhdid yaradır.

Bu gün ukraynalılar təkcə özlərini deyil, həm də digər ölkələri və xalqları Rusiya təcavüzündən qorumaq üçün silahla mübarizə aparırlar. Bu mübarizə daha sabit və ədalətli təhlükəsizlik sisteminin qurulması üçün bir fürsətdir. Yeganə yol – təcavüzkarı məğlub etmək, Ukraynanın ərazi bütövlüyünü bərpa etmək və rus imperializminin yeni cinayətlərinin qarşısını almaqdır.

Rusiya 2022-ci ildən bəri hər gün minlərlə ölü və yaralı verərək, heç bir strateji məqsədə nail olmadan, 2025-ci il 9 may tarixində keçiriləcək hərbi parad da daxil olmaqla, nasizm üzərində qələbənin 80-ci ildönümünü təbliğat məqsədi ilə istifadə edir. Məqsəd – yeni qüvvələri səfərbər etmək, müttəfiqləri cəlb etmək və ölkədə hökm sürən iqtisadi böhran və milyonlarla insanın yoxsulluğuna baxmayaraq, rejimi gücləndirməkdir.

Biz beynəlxalq ictimaiyyəti İkinci Dünya Müharibəsinin qurbanlarının xatirəsini tarixi həqiqətə əsaslanaraq anmağa və bu tarixi günün yeni hərbi cinayətlərin əsaslandırılmasına alət edilməsinin qarşısını almağa çağırırıq.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp son vaxtlar müsahibələrin sayını artırıb. O bu dəfə “NBC News” televiziya kanalına müsahibə verib. Tramp üçüncü dəfə Prezidentliyə namizəd olmayacağını vurğulayıb. Ancaq növbəti seçki yaxınlaşmayana qədər buna inanan az olar. Tramp fikrini dəyişə də bilər.

Ağ Ev sahibi son müsahibəsində Çinə qarşı qəbul etdiyi sərt qərarların səbəbini geniş izah edib. O bu qərarların keçmiş Prezident Co Baydenin yanlış siyasətinə cavab kimi qiymətləndirib: “Baydenin dövründə Çinlə ticarətdə milyardlarla dollar itkimiz olub”. Trampın sözlərinə görə, Baydenin dövründə Amerika Çinlə ticarətdə gündə 5-6 milyard dollar itirirdi. Ağ Ev sahibi bunun qarşısını aldığını və qəbul etdiyi qərarların hesabına Amerikanın varlı dövlətə çevriləcəyini bildirib.

Ağ Ev sahibi tarif siyasətini Çin iqtisadiyyatına mənfi təsir etdiyini düşüncəsindədir: “Onların fabrikləri bağlanır, işsizlik artır, iqtisadiyyatları çox ağır vəziyyətdədir”. Belə çıxır ki, Trampın məqsədi yalnız Amerika iqtisadiyyatını Çin məhsullarından qorumaq deyil, digər məqsədi Çin iqtisadiyyatını ağır vəziyyətə sürükləməkdir. Halbuki, Tramp hər dəfə söyləyir ki, Çinlə ədalətli ticarət sazişi imzalamağa hazırdır.

Tramp administrasiyası müttəfiqlərini də Çinlə ticarət münasibətlərində ehtiyatlı olmağa dəvət edir. Misal üçün ABŞ Prezidentinin ticarət və istehsal üzrə müşaviri Piter Navarro “The Daily Telegraph” nəşrinə müsahibəsində Londonu hədələyib. Çinin Böyük Britaniyanın qanını içəcəyini bildirən Navarro Londonun Çin Kommunist Partiyasının xidmətçisinə çevrildiyini iddia edib.

Göründüyü kimi, Vaşinqton hesab edir ki, Pekin Londonu öz tərəfinə çəkməyə çalışır. Bu iddiada həqiqət payı var. Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer Pekinlə təmasları genişləndirib. Starmer uzun illərdən sonra ilk dəfə Böyük Britaniyanın baş naziri olaraq Çin lideri Si Cinpinlə telefonla danışıb. Daha sonra iki lider “böyük iyirmilərin” toplantısı çərçivəsində Braziliyada ikitərəfli görüş keçiriblər. Bir il ərzində Böyük Britaniyanın müxtəlif nazirləri Pekinə səfərlər ediblər. Bu səfərlər zamanı ticarət mübadiləsinin genişləndirilməsi imkanları və ortaq latyihələr müzakirə edilib.

Beləliklə, Böyük Britaniya Çinlə iqtisadi və ticarət əlaqələrini canlandırmağa çalışır. Bu isə Çinlə ticarət müharibəsi başladan Trampın xoşuna gəlmir. Ona görə də, Vaşinqtonun Londonun ünvanına xəbərdarlıqlarının sayı artıb. Böyük Britaniya Çinlə ticarət əlaqələrini genişləndirməsinə baxmayaraq, illərin müttəfiqi ABŞ-ın xəbərdarlıqlarını da diqqətə almaq məcburiyyətindədir. Londonun Vaşinqtonla Pekin arasında balansı necə tənzimləyəcəyini zaman göstərəcək. Bütün hallarda London çətin seçim qarşısındadır.

Исследовательский центр "Атлас"

ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) rəhbərinin keçmiş müşaviri Ceyms Rikards Rusiya, Çin və ABŞ-ın aralarında “poker oynadıqlarını” bildirib. Onun fikrincə, bu oyunda üçündən ikisi digərinə qarşı mübarizəni koordinasiya edir. Həmin iki oyunçunun məqsədi üçüncünü oyundankənar vəziyyətə salmaqdır. Keçmiş müşavir bu oyunda fəaliyyətlərini koordinasiya edən iki oyunçunun adını çəkməsə də, söhbətin Rusiya və Çin birliyindən getdiyi aydındır. Çünki, Rusiya ABŞ-la Çinə qarşı, Çin isə ABŞ-la Rusiyaya qarşı oyun qurmaz. Əlbəttə, Vaşinqton çox istəyərdi ki, Çin ABŞ-la birgə Rusiyaya qarşı mübarizə aparsın. Ancaq bu Vaşinqtonun hazırki siyasəti baxımından mümkün deyil. Ağ Ev sahibi Donald Tramp Çin iqtisadiyyatına qarşı sərt qərarlar qəbul edib, üstəgəl Tayvan məsələsinə görə, iki ölkə arasında münasibətlər gərgindir. Belə vəziyyətdə Vaşinqtonun Pekinlə Moskvaya qarşı səylərini birləşdirməsi mümkün deyil.

MKİ-in keçmiş müşavirinin bir başqa açıqlaması da maraqlıdır. Onun sözlərinə görə, dünya adı çəkilən üçlük arasında bölüşdürülüb: “Digər ölkələr ya bu üçlükdən birinin müttəfiqləridir, ya da ikinci dərəcəli ölkələrdir”. Bu yanaşma “soyuq müharibə” illərini xatırladır. O zaman da dünya ölkələrinin bir qismi ABŞ və keçmiş SSRİ arasında bölüşdürülmüş, digərləri isə hər ikisindən eyni məsafə saxlayırdılar.

“Dünya yenidən bölüşdürülür” fikri son zamanlar təlqin olunmağa çalışır. Keçmiş müşavirdən əvvəl ABŞ-ın nüfuzlu dərgilərindən biri də “dünya böyük dövlətlər arasında bölüşdürülür” tipli məqalə dərc etmişdi. Bu yanaşma daha çox amerikalı ekspertlər tərəfindən səsləndirilir. Maraqlıdır ki, bu yanaşma Rusiya və Çin ekspertlərinin narazılığına səbəb olmur. Görünür, “dünya bölüşdürülür” yanaşması Moskva və Pekinin də istəyinə cavab verir. Çünki, əgər “dünya bölüşdürülürsə” ABŞ-la yanaşı Rusiya və Çin də müxtəlif bölgə və ölkələrə iddia edə, təsir dairələrini artıra bilərlər. Bu siyasət faktiki ABŞ-ın hazırki Prezidenti Donald Tramp tərəfindən həyata keçirilir. Tramp və onun administrasiya üzvlərinin Ukraynaya “məsləhəti” odur ki, Kiyev Krımı və itirdikləri digər əraziləri unutsunlar. Bu siyasət Rusiyanın işğalına haqq qazandırır.

Исследовательский центр "Атлас"

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin Moskvada 9 May paradına qatılmağı planlaşdıran xarici ölkə nümayəndələrinin təhlükəsizliyi ilə bağlı risklərin mövcud olması barədə söylədiklərinin iki mənası var. Birincisi, Zelenskinin sözlərinə görə, Rusiya tərəfi bu şəxslərlə bağlı istənilən hərəkəti edə və sonra bunun məsuliyyətini Ukraynanın üzərinə ata bilər. Bu versiya ağlabatan deyil. Kreml Ukraynanı ittiham etmək üçün uzun müddətdir üzərində çalışdığı və qonaqları bir yerə toplamağa arzuladığı paradı niyə bilərəkdən pozsun ki? İkincisi, Ukrayna Moskvada 9 May paradını pozmaq üçün Rusiyanın paytaxtına dronlar vasitəsilə zərbələr endirə bilər. Bu isə mümkündür və Ukrayna ordusu oxşar əməliyyatları bir neçə dəfə həyata keçirib, hətta 2023-cü ilin may ayında Kremlə iki dron zərbəsi endirib və bunun görüntüsünü də yayımlayıb.

Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenskinin məqsədi aydındır. O “xarici qonaqların təhlükəsizliyinə təminat yoxdur” deməklə 9 May paradını pozmaq və Rusiyanın imicinə daha böyük zərbə vurmaq istəyir. Bu, parada qatılmaq istəyən xarici qonaqları seçim qarşısında qoya bilərmi? Çətin, hansı lider ki, parada qatılacağını əvvəlcədən müəyyələşdirib, o Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin paradda iştirak dəvətindən imtina etməyəcək. Dəvətdən imtina Zelenskinin xəbərdarlığının nəzərə alınması kimi qiymətləndiriləcək. Misal üçün Çin lideri Si Cinpin Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin dəvəti ilə Moskvada 7–10 may olacaq. Si Cinpin səfər çərçivəsində həm paradda iştirak edəcək, həm də Putinlə ikitərəfli görüşlərdə strateji tərəfdaşlığın gələcək inkişafı, münasibətlərin dərinləşdirilməsi və beynəlxalq gündəmdəki aktual məsələlər müzakirə edəcək. Səfər zamanı bir sıra sənədlərin imzalanması planlaşdırılır. Sənədlər iqtisadi, enerji, təhlükəsizlik və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığın yeni mərhələsini ehtiva edəcək. Bununla Si Cinpin Zelenskinin xəbərdarlığını qulaqardına vurmuş olur.

Kremlin qonaqlarını qorumaq üçün təhlükəsizlik tədbirlərini artıracağı aydındır. Moskva səmasında hava müdafiə sistemləri gücləndirilmiş iş rejimində çalışacaqlar. Bununla təhlükənin tam ortadan qaldırıldığını söyləmək mümkündürmü? Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedyev sosial media hesabında bildirib ki, Qələbə günü təxribat olarsa, Kiyevin mayın 10-u görəcəyinə heç kim zəmanət verə bilməz. Mevdevyev bu açıqlamasıyla faktiki Zelenksinin “təhlükəsizliyə təminat yoxdur” açıqlamasını gücləndirmiş olur.

Bu arada, Moskvanın Vnukovo hava limanı PUA hücumu təhlükəsi ilə əlaqədar bağlanıb.

Исследовательский центр "Атлас"

Gələn həftə 135 kardinal Vatikanda mərhum Papa Fransiskin yerinə kimin keçəcəyinə qərar vermək üçün məxfi toplantıya toplaşacaq. Bütün dünyada insanlar fərziyyə edirlər: növbəti pontifik kim olacaq? Ancaq Tayvanda daha çox yayılmış bir müzakirə var: andiçmə mərasiminə kimi göndərək?

Keçmiş vitse-prezident Chen Chien-jen bu yaxınlarda Frensiskin dəfn mərasimində Tayvanı təmsil etdiyi Vatikandan qayıdıb. Lakin sadiq katolik ümid edir ki, ondan varisi qarşılamaq üçün səfəri təkrarlaması tələb olunmayacaq. Bunun əvəzinə o, Tayvanın prezidenti Lai Çinq-te olmağa çalışır. “Biz Dr Lainin yeni papanın andiçmə mərasimində iştirak etmək imkanı üçün dua etdik” dedi Taypeydə Guardian. Lainin dəfn mərasimində iştirak etməməsinin səbəbi təsdiqlənməyib, lakin ətrafda çoxlu savadlı təxminlər var və bunların hamısı Pekinə aiddir. Vatikan Tayvanı ölkə kimi tanıyan 12 hökumətdən biridir və Avropada yeganədir. Papa II İohann Pavelin dəfn mərasimində və Papa Fransiskin ilk ayinində xidmət edən prezidentlər iştirak ediblər. Lakin keçən illərdə Tayvanın dünyada yerinin geosiyasəti daha da çətinləşdi.

Çinin hakim Kommunist Partiyası Tayvanın bir əyalət olduğunu iddia edir və lazım gələrsə, onu hərbi yolla ilhaq edəcəyinə söz verib. Bu arada o, separatçı adlandırdığı Tayvan hökumətini beynəlxalq səhnədən uzaqlaşdırmaq üçün əhəmiyyətli qlobal təsirindən istifadə edir və Tayvanın bir çox müttəfiqini əlaqələri kəsməyə və əvəzində Pekini tanımağa inandırıb. Bir çox müşahidəçinin fikrincə, dəfn mərasimi üçün Vatikanda baş verənlər məhz budur.

Frensiskin ölümü elan edildikdən sonra Tayvan dərhal başsağlığı verdi. Xarici işlər nazirinin müavini Wu Chih-chung, prezidentin dəfn nümayəndə heyətinə rəhbərlik etməsinin adanın “ən mühüm məqsədi” olduğunu açıqladı. Lakin cəmi bir neçə saat sonra ölümündən əvvəl Fransisklə altı dəfə görüşən və Papa Elmlər Akademiyasının üzvü olan Çen Vatikanla müzakirələrdən sonra “indiki şəraitdə ən yaxşı seçim” elan edildi.

Vatikanın Çinin təzyiqi altında Lainin iştirakını rədd etdiyi və ya heç olmasa göndərilməməsini xahiş etdiyi barədə fərziyyələr yayıldı. Pekin başsağlığı verməkdə nisbətən gec idi, xarici işlər sözçüsü mətbuat konfransında Tayvanın Çinin “ayrılmaz hissəsi” olduğunu təkid etdiyi bir sualı cavablandırdı. O, həmçinin dəfn mərasiminə heç kimi göndərmədi və bunun Vatikanın Tayvanın nümayəndə heyətinə qadağa qoymasından imtina etməsi ilə bağlı fərziyyələri artırdı.

“Biz bilirdik ki, dəfn mərasimi başağrısı olacaq, Çinin Tayvanın nümayəndə heyətinin gəlməsinə icazə verilməməsini xahiş edəcəyini bilirdik və Vatikanın yox deyə bilməyəcəyini, eyni zamanda Tayvanı diplomatik tərəfdaş kimi rədd edə bilməyəcəyini və Tayvanda katoliklərin olduğuna görə,” Bu Mişel Çambon, Sinqapur Milli Universitetinin elmi işçisi Mişel Çambon sözləridir.

Vatikan tərəfdən Tayvan dünya katoliklərinin cəmi 0,02%-nin yaşadığı kilsənin mühüm tərəfdaşıdır.

Исследовательский центр "Атлас"