Ay: Mayıs 2026

Çinə qısa zaman kəsiyində ABŞ və Rusiya liderləri təşrif buyurdular. ABŞ Prezidenti Donald Trampla Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Pekində müzakirə etdikləri mövzular fərqli olsa da, hər birinin çinli həmkarı Si Cinpindən xahişləri var idi. Si Cinpin bu xahişlərin qir qismini yerinə yetirəcəyini vəd etsə də, digərlərinin həllini sonraya saxladı.

İndi növbə Çinə çatıb. Bu ölkənin xarici işlər naziri Van İnin ABŞ və Kanadaya səfərləri başlayıb. Məqsəd Çinin bu iki ölkə ilə münasibətlərini möhkəmləndirməək və Çin lideri Si Cinpinin ABŞ və Kanadaya gələcək səfərlərini təşkil etməkdir. Van İ liderinin ABŞ və Kanadaya səfəri zamanı müzakirə etmək istədiyi mövzuları indidən tərəfdaşlarını çatdırır.

Bu arada, Van İnin Kanadaya səfərindən bir gün əvvəl Monreal Qlobal Təhlükəsizlik İnstitutunun hesabatı dərc olunub. Həmin hesabatda kanadalı tədqiqatçılar Pekinin texnolgoiyalar sahəsində irəli çıxdığını və bununla mübarizə aparmaq aparmaq üçün “böyük yeddilər”in daha koordinasiyalı hərəkət etməsi vacibliyini göstəriblər.  Kanadalı tədqiqatçılar Çinin Qərbin texnologiyalarını əldə etmək üçün müxtəlif üsulllardan istifadə etdiyini də yazıblar. Bu səbəbdən Kanadanın xarici işlər naziri Anita Anandın çinli həmrarıyla bu mövzunu da müzakirə edəcəyi mümkündür. Bundan başqa xarici işlər nazirlərinin iki ölkə arasında ticarət, investisiya və qlobal təhlükəsizliyi müzakirə etmələri gözlənilir.

Yanvar ayında Kanadanın baş naziri Mark Karni Çinə səfər edərək bu ölkənin lideri Si Cinpinlə görüşmüşdü. Mark Karninin səfəri Ottava ilə Pekin arasında təxminən 10 il davam edən gərgin münasibətlərdən sonra baş tutmuşdu. Kanada-Çin münasibətləri 2018-ci ildə “Huawei” şirkətinin yüksək vəzifəli rəhbərinin Kanadada həbs edilməsindən sonra ən aşağı səviyyəyə enmişdi. İki ölkə münasibətlərin yeni səviyyəyə qaldırmağa çalışır. Buna baxmayaraq, texnologiyaların oğurlanması və insan haqları mövzusunda fikir ayrılığı qalır.

ABŞ İranla yanaşı Kubanı da ram etməyə çalışır. Vaşinqton Kubaya neft ixracının qarşısını almaqla ada dövlətinin enerji təminatına zərbə vurub. Kubada avtomobillər yanacaqsız qalıblar, elektrik stansiyaları fasilələrlə çalışır, bu isə ölkənin ərzaq təminatına da məfi təsir edib. Buna baxmayaraq, Kuba rejimi Vaşinqtonun istəklərinə təslim olmayıb. Belə olan halda Vaşinqton Kubanın sabiq lideri Raul Kastroya qarşı ittiham irəli sürüb. İttihamın məğrzi budur ki, Raul Kastronun əmri ilə 1996-cı ildə Kuba qırıcı təyyarələri ABŞ-ın humanitar təşkilatına məxsus iki təyyarəni vurmuş və bu zaman ABŞ_ın 4 vətəndaşı həlak olmuşdu. Kuba hazırki Prezidenti Miqel Dias-Kanel ABŞ-ın ittihamlarını rədd edib. Moskva və Pekində Vaşinqtonun 94 yaşlı Raul Kastroya qarşı ittihamlarını pisləyiblər.

Bu arada, Vaşinqton Çin və Rusiyanın son illərdə Kubadakı kəşfiyyat əməliyyatlarını genişləndirməsi barədə məlumat yayıb. Bu ABŞ üçün daha qorxulu gedişatdır. Vaşinqtonda hesab edirlər ki, Rusiya və Çin Floridadakı ABŞ hərbi obyektlərini izləmək üçün Kubada elektron dinləmə qurğularına investisiya qoyublar və 2023-cü ildən bəri orada işləyən kəşfiyyat işçilərinin sayını təxminən üç dəfə artıb. Pekin və Moskva ayrı-ayrı postlarını casusluq imkanları üçün getdikcə daha vacib hesab edirlər və Yaxın Şərq və Latın Amerikasında əməliyyatlara nəzarət edən iki ABŞ hərbi qərargahının dinləmə diapazonuna daha müasir avadanlıqlar əlavə edirlər.

Görünür, Vaşinqtonda bu qənaətə gəliblər ki, Kuba nəzarətə götürülməsə Rusiya və Çin ABŞ sahillərinə yaxın ada dövlətində kəşfiyyat fəaliyyətini azaltmayacaq. Ancaq ABŞ İran məsələləsini həll etmədən Kubanın nəzarətə götürülməsi əməliyyatına başlamayacaq. Rusiya və Çin Kubanı ayaqda tutmağa çalışırlar. Rusiya Kubaya neftlə dolu bir neçə tanker göndərib. Çin Kuba üçün ayırdığı 60 min düyünün 15 min tonunu adaya göndərib. Kuba lideri buna görə Pekinə minnətdarlığını bildirib.

ABŞ Kuba yanacağın ötürülməsinə yönəlik maneələri ortadan qaldırmasa ada daima kənar yardıma ehtiyac duyacaq. Kubanın son illərdə əsas gəlir mənbəyi turizm idi. Ancaq yanacaqdan məhrum olan Kubadakı otellər də ağır vəziyyətdədirlər. Digər tərəfdən Kubanın hava limanları yanacaq qıtlığına görə sərnişin təyyarələrini havaya qaldıra bilmirlər.

Ada dövlətində hadisələrin iki ssenaridən biri üzrə inkişafını proqnozlaşdırmaq olar. Ya Kubadakı rejim Vaşinqtonla dialoqa başlayacaq və birpartiyalı siyasi sistemdən imtina edərək xalqa seçim imkanı yaradacaq və sanksiyalar yumşaldılacaq, ya da Havana müqavimətini davam etdirərək diami Rusiya və Çindən yardım istəyəcək. Ancaq bu yardımlar Kuba xalqının ağır sosial problemlərini həll etməyəcək. Misal üçün Amerikanın blokadasına baxmayaraq, vaxtilə pulsuz olan Kuba səhiyyəsi və təhsili yüksək səviyyədə idi. Hazırda isə hər iki sahədə böhran hökm sürür, müalicə üçün dərmanlar tapılmır, məktəblərdə isə elektrikin olmaması səbəbindən dərslərə məcburi fasilələr verilib.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Ermənistandan əvvəl Hindistana dördgünlük səfər edib. Dövlət katibi hinldi rəsmilərlə fikir mübadiləsi aparmaqla yanaşı Yeni Dehlidə təhlükəsizlik üzrə dördtərəfli dialoq formatı olan (QUAD) qrupuna daxil olan Yaponiya, Avstraliya və Hindistanın xarici işlər nazirləri toplantı keçirib.

Rubio Hindistana səfərdən əvvəl bu ölkəni Amerikadan neft idxalının həcmini artırmağa, həmçinin bu xammalı Venesueladan da satın almağa inandırmağa çalışacağını söyləmişdi. Marko Rubio bu məqsədlə Venesuelanın Prezidenti Delsi Rodriqes gələn həftə Hindistana səfər etməyi planlaşdırdığını açıqlayıb. Vaşinqtonun məqsədi aydındır, Hindistanın Rusiyadan neft alışını azaltmasını istəyir. Bu məqsədlə Vaşinqton Yeni Dehliyə alternativlər təklif edib.

Marko Rubio Yeni Dehlidə olarkən ABŞ Prezidenti Donald Tramp Hindistanın ünvanına mesajlar göndərib. ABŞ-ın Müstəqillik Bəyannaməsinin 250 illiyi münasibətilə ABŞ-ın Yeni Dehlidəki səfirliyində keçirilən yüksək səviyyəli qəbula telefonla qatılaraq “Hindistanın mənə və ölkəmizə 100 faiz etibar edə biləcəyini” vurğulayıb. “Əgər köməyə ehtiyac duysalar, hara zəng edəcəklərini bilirlər. Biz yaxşı iş görürük. Biz rekordlar qoyuruq. Bizim rekord iqtisadiyyatımız, rekord fond bazarımız var”, – deyə Ağ Ev sahibi əlavə edib. Hindistanın baş naziri Narendra Modinin böyük fanatı olduğunu bildirən Tramp iki dövlət arasında strateji tərəfdaşlığın gücləndirilməsi zərurətini bildirib. Eyni tədbirdə çıxış edən Marko Rubio Amerikanın qlobal rolunu vurğulayıb. ABŞ-ın Hindistandakı səfiri Serxio Qor ikitərəfli əlaqələrə nəticəyə yönəlmiş yanaşmanı vurğulayaraq, ABŞ-ın Corc Vaşinqton dövründən Prezident Trampa qədər qlobal “mayak” olaraq qaldığını və iki dövlətin lideri arasında sıx münasibətlərin qurulduğunu nümunə göstərib. Bütün bu açıqlamalar Hindistanın ABŞ və onun Sakit Okean bölgəsindəki müttəfiqləri ilə əlaqələri genişləndirməsinin təşviqi ilə əlaqəlidir.

Çin Rusiya ilə strateji tərəfdaşdır. Vaşinqton Hindistanın bu ittifaqa qoşulmasını istəmir. Yeni Dehli xarici və təhlükəsizlik siyasətində balansa üstünlük verir. Hindistan Rusiya və Çinlər birgə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı və BRİCS-in üzvü olsa da, Yeni Dehli bir sıra məsələlərdə Moskva və Pekindən fərqli yanaşmaya malikdir. Təsadüfi deyil ki, Hindistanın xarici işlər naziri Subrahmanyam Jaishankar təhlükəsizlik və qlobal məsələlərdə Hindistan-ABŞ əməkdaşlığının artdığını vurğulayıb.

QUAD toplantısında dörd ölkə arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi mövzuları müzakirə olunub. Üzv ölkələr Çinin artan hərbi gücündən narahatdırlar. Pekin QUAD təşkilatının Çinin inkişafını məhdudlaşdırmağa çalışdığı qənaətindədir. Marko Rubio ABŞ-ın dördlükdən dəniz təhlükəsizliyi və vacib minerallar kimi məsələlərdə “konkret tədbirlər” görməsinin zərurətini bildirib. Görüşün əsas nəticlərindən biri minerallarla bağlı çərçivə sənədinin qəbulu olub. Rubionun sözlərinə görə, bu çərçivə dörd ölkənin hər biri üçün etalon rolunu oynayacaq və kritik mineral təchizat zəncirlərini gücləndirmək üçün iqtisadi siyasət alətlərindən istifadəyə və investisiyaların əlaqələndirilməsinə imkan verəcək. Bu sıraya mineralların hasilatı, email və birgə istifadəsi aiddir.

Rusiya liderinin Çin paytaxtında aldığı dəbdəbəli qarşılanmaya əsasən, münasibətlərin yalnız yüksəliş yolu ilə gedəcəyini düşünmək olar. Putin və Si Cinpinin getdikcə dərinləşən tərəfdaşlıq elanlarına baxmayaraq, analitiklər iki ölkənin iqtisadi cəhətdən münasibətlərin təmin edə biləcəyi limitlərə yaxınlaşdığını deyirlər. Çin 2022-ci ildə Ukraynaya işğaldan bəri əsasən Avropanı sənaye mallarının təchizatçısı və Rusiya enerji ixracatının alıcısı kimi əvəz edib.

Bu, ikitərəfli ticarətin 2021-2025-ci illər arasında 55% artmasına kömək etdi və iki ölkənin 2019-cu ildə müəyyən edilmiş 200 milyard dollarlıq ortaq hədəfini üstələdi. İkitərəfli ticarət 2025-ci ildə 7% azalaraq 227,6 milyard dollara düşüb ki, bu da 2020-ci il pandemiyasından bəri ilk azalmadır. Çin gömrük məlumatlarına görə, Rusiyanın Çinə ixracı 3,9% azalaraq 124,8 milyard dollara düşüb, Çinin Rusiyaya göndərişləri isə daha kəskin şəkildə azalaraq 10,4% azalaraq 103,3 milyard dollara düşüb.

Azalma ikitərəfli ticarətə ümumi təsir göstərib. Rusiyanın Çinə ixracının təxminən yarısını təşkil edən Rusiyanın Çinə neft ixracının dəyəri 20%, neft məhsulları 33%, kömür isə 27% azalıb. Çinin Rusiyaya minik avtomobilləri ixracı 44%, yük maşını ixracı 67%, telekommunikasiya avadanlıqları 27% və kompüter göndərişləri 31% azalıb.

Analitiklər iqtisadi geriləməni qlobal neft qiymətlərinin aşağı düşməsi, Çinin enerji idxalını şaxələndirmək səyləri və Moskvanın Çin şirkətlərinin istehsalını lokallaşdırması üçün təkan verməsi, nəqliyyat vasitələrinin təkrar emalı haqqının artırılması və idxal olunan avtomobillərə faktiki vergi tətbiq etməsi ilə əlaqələndiriblər. Bu il Rusiya-Çin ticarətində daha inamlı bir başlanğıc müşahidə edildi və Moskva rəsmiləri Putinin bu həftə Pekinə səfərindən əvvəl bunu elan etməyə can atırdılar. Rusiya-Çin ticarətinin ümumi həcmi yanvar-aprel aylarında illik müqayisədə 20% artaraq 85,24 milyard dollara çatdı. Rusiya ixracı 17% artaraq 47,7 milyard dollara, Çin ixracı isə 23% artaraq 37,8 milyard dollara çatdı.

Bu bərpa qismən İran müharibəsinin qlobal neft tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi Hörmüz boğazını effektiv şəkildə bağlaması nəticəsində Yaxın Şərq enerji bazarlarında yaranan pozuntularla əlaqədardır. Bu, Hörmüz boğazından asılı olmayan Rusiya xam neftinə tələbatı artırdı. Rusiyanın Çinə neft ixracı 22% artdı, neft məhsulları isə 9% artdı.

Rusiyanın aşağı faiz dərəcələri və möhkəmlənmiş rubl istehlakçı tələbatını canlandırdığı üçün Çin ixracı da gücləndi. Avtomobil ixracı təxminən ikiqat artdı, telekommunikasiya və kompüter ixracı isə 21% artdı. Kəskin şəkildə artan digər bir kateqoriya, Çinin viza tələblərini qaldırması və rusiyalılara malları birbaşa və ya servis tacirləri vasitəsilə gətirməyə icazə verməsi ilə Rusiyaya göndərilən şəxsi istifadə əşyaları idi. Lakin analitiklər rəqəmləri uzunmüddətli böyük bir dəyişikliyin sübutu kimi şərh etməmək barədə xəbərdarlıq etdilər.

Rusiya-Çin ticarəti 2026-cı ildə güclü artım göstərsə də, dirçəlişin bir hissəsi ticarət həcmlərinin artıq azaldığı 2025-ci illə müqayisədə zəifliyi əks etdirir. 2024-cü illə müqayisədə 2026-cı ilin yanvar-aprel aylarında Rusiya-Çin ticarəti cəmi 10% artıb ki, bu da ötən ilin aşağı bazası ilə müqayisədə təxminən iki dəfə çoxdur.

Qlobal enerji böhranı səngisə və neft qiymətləri düşməyə başlasa və Moskvanın ixrac gəlirləri azalsa, Rusiyanın ixrac qazancları da azala bilər. Rusiyanın Çinə neft tədarükü aprel ayına qədər gündə orta hesabla 2,2 milyon barelə qədər azalmışdı. Bu, hələ də bir il əvvəlkindən yüksəkdir, lakin 2026-cı ilin birinci rübünün səviyyəsindən aşağıdır.

Bu arada, boru kəməri qaz ixracı artıq maksimum infrastruktur gücü ilə işləyir, uzun müddətdir təxirə salınan “Sibir Gücü 2” layihəsinin isə tamamlanmasına illər qalıb. Və Rusiyanın Çinə ixracının demək olar ki, hamısı enerji ilə təmin olunduğundan, Moskvanın Çin bazarına təklif edəcəyi başqa bir şey yoxdur. Eyni zamanda, Rusiyanın daxili iqtisadiyyatı gərginlik əlamətləri göstərir. İqtisadi İnkişaf Nazirliyi istehlakçı tələbatının əsas göstəricilərindən biri olan pərakəndə ticarət dövriyyəsinin 2026-cı ildə cəmi 0,8% olacağını proqnozlaşdırır ki, bu da bir il əvvəlki 4,1%-dən aşağıdır ki, bu da istehlakçı tələbatının zəiflədiyini və əlavə Çin idxalını mənimsəmək üçün məhdud imkanları göstərir.

Rusiya rəsmiləri həmçinin Çin şirkətlərinə avtomobil istehsalını lokallaşdırmaq üçün təzyiq göstərməyə davam edəcəklərini açıq şəkildə bildiriblər ki, bu da Çinin əsas ixrac kateqoriyalarından birinə daha çox təsir göstərə bilər. Baş nazirin müavini Denis Manturov bildirib ki, “Tələblərimiz digər istehsalçılarla son dərəcə yüksək səviyyədə lokallaşdırma və standartlaşdırmadır”. Bütün bunları nəzərə alaraq, analitiklər Rusiya-Çin ticarət impulsunun davamlılığı perspektivlərinə ehtiyatla yanaşırlar.

Moskvada yerləşən CMAKP analitik mərkəzinin iqtisadçısı Andrey Qnidçenko bildirib ki, Çin enerji ehtiyatlarını topladığı və hər iki ölkədə iqtisadi fəaliyyətin zəif qaldığı üçün ticarət artımının 2026-cı ilin ikinci yarısında yavaşlayacağı ehtimal olunur. O, ümumi ticarətin ilin sonuna 2025-ci il səviyyələrindən yalnız 5-10% yüksək və ya təxminən 2024-cü illə eyni olacağını təxmin edib. Yanvar-aprel aylarının məlumatlarına nəzər salan “Kommersant” qəzeti də “irəliləyiş artımının” davam edəcəyini gözləməmək barədə xəbərdarlıq edərək, ən böyük ticarət artımının artıq 2022-ci ildən sonra baş verdiyini qeyd edib. Çin şirkətləri ilə işləyən Moskvada yaşayan iş adamı Andrey Koqan, Rusiya ixracatçılarının Çində enerji sektorundan kənarda güclü rəqabətlə üzləşdiyini söyləyib. “Çinin yüksək texnologiyalı və istehlak bazarları artıq yerli istehsalçılar tərəfindən işğal olunub, buna görə də Rusiya şirkətləri üçün diqqət daha çox irimiqyaslı ixracdan daha çox, niş layihələrə, əməkdaşlığa və ya lokalizasiyaya yönəlib”, – deyə o bildirib. Karnegi Rusiya Avrasiya Mərkəzinin direktoru Aleksandr Qabuyev bildirib ki, Çin Rusiyadan çox asılı olmaq əvəzinə, enerji idxalını şaxələndirməyə çalışır, halbuki Rusiya bazarı Çin sənaye malları ilə “doymağa” yaxınlaşır. Qabuyev bu yaxınlarda yayımlanan podkastda bildirib ki, “Axı, Rusiya əhalisi 145-150 milyon nəfər olan çox da zəngin ölkə deyil, necə saymağınızdan asılı olaraq. Çin istehsalçıları üçün bu, qətiyyən Avropa Birliyi, ASEAN və ya ABŞ-ın ölçüsü deyil”.

Rusiya Çinlə strateji münasibətləri inkişaf etdirməklə yanaşı Pekinin bölgədəki əsas rəqibi Hindistanla da münasibətləri üst səviyyədə saxlamağa çalışır. Misal üçün 2026-cı ildə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin iki dəfə Hindistanın baş naziri Nerandra Modi ilə görüşəcək. Birinci görüş BRİCS təşkilatının sentyabrın 13-14-də Yeni Dehlidə keçiriləcək sammiti çərçivəsində baş tutacaq. İkinci görüş isə Moskvada olacaq. Narendra Modi bu ilin sonuna qədər Rusiyaya rəsmi səfər edəcək. Narendra Modi sonuncu dəfə Rusiyaya 2014-cü ildə səfər edib.

Bir neçə gün əvvəl BRİCS təşkilatına üzv dövlətlərin xarici işlər nazirlərinin Yeni Dehlidə görüşü olub. Görüşdə iştirak edən Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov hindli həmkarı Subrahmanyam Jaishankarla ikitərəfli əlaqələri müzakirə edib. Lavrovun sözlərinə görə, iqtisadi əlaqələrdə irəliləyiş var. Bu irəliləmə Hindistanın Rusiyadan neft idxalı ilə bağlıdır. Moskva Hindistanla 2030-cü ilə qədər iqtisadi əlaqələrin həcmini 100 milyard dollara çatdırmağı planlaşdırır.

Yeni Dehlinin Moskva ilə təmaslarına baxmayaraq, Hindistan hökuməti xarici siyasətdə və iqtisadi əlaqələrdə şaxələndirməyə üstünlük verir. Yeni Dehli Brüssellə azad ticarətə dair saziş imzalayıb. Hindistan üçün əsas bazar Avropadır. Digər tərəfdən Hindistan uzun illərdir Rusiya ilə hərb-texniki sahədə əməkdaşlığa üstünlük versə də, son illər ABŞ və Avropa istehsalı olan hərbi texnika idxal edir. Hindistan neftin alışında da yalnız bir ölkəyə üstünlük vermir. Doğrudur, Hindistan üçün ucuz Rusiya nefti cəlbedicidir, ancaq Hindistanın neftayırma zavodları ABŞ-ın sanksilalarla da hesablaşırlar. ABŞ Prezidenti Rusiya nefti ilə bağlı son qərarı Hindistanın neftayırma zavolarının işini bir qədər asanlaşdırıb. ABŞ İrana qarşı müharibəyə başladıqdan və “Hörmüz boğazı” qapandıqdan sonra dünyada neftə tələbat artıb, qiymətlər qalxıb. Tramp bunun qarşısını almaq üçün Rusiya neftinin ixracına tətbiq etdiyi sanksiyaları dondurub.

Bu arada, “Röyters” agentliyinin məlumatına görə, Rusiya və Hindistan nadir torpaq elementlərinin kəşfiyyatı və istehsalı ilə bağlı danışıqlar aparırlar. Agentlik müvafiq sazişin gələcək aylarda imzalana biləcəyini yazıb. Məsələ burasındadır ki, Hindistan nadir torpaq elementlərinin idxalıyla bağlı Çindən asılılığını azaltmaq istəyir. Hindistan Argentina, Yaponiya və Avstraliya ilə oxşaq sazişləri var.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin və onun ətrafının Çinə səfərin nəticələrini yüksək qiymətləndirməsinə baxmayaraq, tərəflər iki ölkə arasında “Sibirin gücü – 2” strateji qaz kəmərinin inşası məsələsini razılaşdıra bilməyiblər. Rusiya Prezidentinin sözçüsü Dmitri Peskov “tərəflər layihənin ümumi konturları və əsas parametrləri üzrə müəyyən bir anlaşmaya bütövlükdə nail olublar” fikrini səsləndirsə də, Pekindən bu mövzuda oxşar açıqlama yayımlanmayıb. Bu boru kəməriylə bağlı müzakirələr 10 ildən çoxdur davam edir və hələ də nəticə yoxdur. Rusiya Ukrayna müharibəsinə görə Avropaya sata bilmədiyi qazın böyük həcmini Çinə satmağa çalışır. Pekin Moskva ilə tərəfdaşlığını davam etdirsə də, enerji idxalında şaxələndirmə prinsipinə üstünlük verir, yəni Çin neft və qaz alışında bir ölkədən asılı olmaq istəmir. Çin eyni zamanda Rusiyanın çıxılmaz vəziyyyətindən istifadə edərək qazın qiymətlərini aşağı salmağa çalışır. Digər tərəfdən Çin Rusiyaya yatırım qoymaqda ehtiyatlıdır, qonşusuna xammal bazası kimi baxır. Bu iki dövlətin strateji tərəfdaşlığı sadəcə taktiki xarakter daşıyır, hər ikisi ABŞ-ın hegemonluğunun zəifləməsində maraqlıdır.

Vladimir Putin çinli həmkarı Si Cinpinlə Ukrayna məsələsinin müzakirəsində də maraqlı məqamlar var. Liderlərin ortaq bəyanatında Ukrayna “böhranının” ilkin səbəblərinin ortadan qaldırılması gərəkliyi vurğulanıb. Məlumdur ki, Kreml “ilkin səbəblər” dedikdə Donbasın Rusiyaya birləşdirilməsini, Ukraynanın NATO üzvülüyündən imtinasını və digər tələblərinin yerinə yetirilməsini nəzərdə tutur. Pekin Kremlin bu tələblərinə şərikdirmi? Məsələ burasındadır ki, Ukrayna kimi Çin üçün də ərazi bütövlüyü məsələsi “qırmızı çizgidir”. Buna baxmayaraq, Pekin Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanıdığı halda, Rusiyanın bu ölkədən ərazi qoparmasına seyrçidir. Müharibə Rusiya və Qərb ölkələrini taqətdən salır, bu isə Çinin maraqlarına uyğundur.

Liderlərin ortaq bəyanatında davamlı sülhə nail olmaq üçün BMT Nizamnaməsinin yerinə yetirilməsi vacibliyi göstərilib. Əslində məhz Rusiya BMT Nizamnaməsinin kobud şəkildə pozaraq qonşu dövlətin ərazisini işğal edib və müharibəni davam etdirməkdə israrlıdır. Ortaq bəyanatda Ukrayna münaqişəsinin həlli üçün danışıqların davam etdirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanıb. Bu bəndi pozan da Rusiyadır. Bu ölkənin Prezidenti bir şərtlə Kiyevlə danışıqlara razıdır ki, Ukrayna Rusiyanın şərtlərini qəbul etsin. Bu isə danışıq deyil, bir ölkənin o biri ölkə qarşısında ağ bayraq qaldırılmasıdır. Ukrayna ordusunun müqavimət gücü artır və Kiyev Kremlin danışıqlara başlamaq üçün şərtlərini qəbul etməyəcək. Kreml Pekinə xoş gəlsin deyə ortaq bəyanata “Rusiya Çinin Ukrayna böhranının diplomatik yollarla həllinə verdiyi dəstəyi yüksək qiymətləndirir” cümləsini əlavə edib.

Bu arada, Si Cinpinin Vladimir Putinlə görüşdə “beynəlxalq aləmdə qeyri-sabitlik yaşanır və bu “cəngəllik dünyasına” qayıtmaq təhlükəsi yaradır” cümləsi diqqət çəkib. Rusiyalı siyasətçilər və ekspertlər Si Cinpinin bu cümləsini İrana qarşı müharibəyə başlayan ABŞ-a aid edə bilərlər. Ancaq Rusiyanın Ukraynaya qarşı işğalçı müharibəsi də beynəlxalq qanunların kobu şəkildə pozulması və Si Cinpinin təbirincə desək, “cəngəllik dünyasına” qayıdışdır.

Hindistanın baş naziri Narendra Modinin Avropa ölkələrinə səfərlərinin sayı artıb. Hindistan böyük bazarlar axtarışındadır. Modinin səfər etdiyi növbəti Avropa ölkəsi İtaliya olub. İtaliyanın baş naziri Corciya Meloni hindistanlı həmkarı ilə görüşdən sonra maraqlı paylaşım edib. Meloni sosial şəbəkə hesabında Narendra Modinin ona konfet hədiyyə etdiyini bildirib və həmin konfetin görüntüsünü paylaşıb. Məsələ burasındadır ki, Hindistanda istehsal olunan konfet “Melody” adlanır.

Narendra Modi “böyük yeddilər” və “böyük iyirmilər” sammitləri çərçivəsində Corciya Meloni ilə bir neçə dəfə görüşüb. Ancaq bu Narendra Modinin İtaliyaya ilk rəsmi səfəridir. Baş nazirlərin birgə mətbuat konfransında iki ölkə arasında iqtisadi və ticarət əlaqələrinin genişlənməsinin vacibliyi vurğulanıb. Modi ölkəsinin İtaliya ilə əməkdaşlığı strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırmaq istəyir. Öz növbəsində Avropanın digər ölkələri kimi İtaliya da Hindistanla müttəfiqlik münasibətləri qurmağa çalışır. Modi bu ilin əvvəlində Avropa İttifaqı rəhbərliyi ilə ticarət sazişi imzalayıb. Bu Hindistana Avropa ölkələri ilə ticarətdə üstünlüklər qazandıracaq. Avropa İttifaqı bu yolla ABŞ bazarından asılılığını azaltmağa çalışır. İki ölkə arasında ticarət mübadiləsinin həcmini 2029-cu il üçün 20 milyard avroya çatdırılması planlaşdırılır. Hindistan İtaliya ilə elmi araşdırmaları dərinləşdirmək və süni intellekt sahəsində də əməkdaşlığı genişləndirməyi planlaşdırır. İtaliya 3 il əvvəl Çinin irəli sürdüyü və tarixi İpək yolu üzərində ticarəti böyük layihələrlə canlandırmaq məqsədi daşıyan “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsündən çıxdıqdan sonra Pekinlə münasibətlərdə soyuqluq yaşayır. İtaliya “böyük yeddilər”dən “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə qoşulan ilk və yeganə ölkə idi.

Narendra Modi Avropa ölkələrinə, o cümlədən İtaliyaya səfərində Hindistanı Yaxın Şərq və Avropa ölkələri ilə birləşdirən nəqliyyat və iqtisadi dəhliz mövzzusunu da müzakirəyə çıxarır. Yaxın Şərqdəki hazırki gərginlik bu layihənin reallaşmasını əngəlləyib. Ancaq Yeni Dehli bölgədə vəziyyətin sabitləşməsindən sonra Hindistan-Yaxın Şərq-Avropa dəhlizinin yaradılması mövzusuna yenidən qayıdılacağına ümidlidir. Narendra Modi eyni mövzunu fevral ayının sonunda İsrailə səfəri zamanı da müzakirə etmişdi. Modi İtaliyanın layihədə yer alacağına ümid edir.