Keçən ay strateji İndoneziya su yolunda Çin sualtı monitorinq cihazının kəşfi dəniz müdafiəsi mütəxəssisləri üçün o qədər də təəccüblü deyildi. Lakin bəziləri bunun Avstraliyanın müdafiə strategiyası üçün real təsirləri olduğunu iddia edirlər. Çin uzun müddətdir ki, əsas təşəbbüslərdən biri olan Şəffaf Okean Proqramı ilə yeraltı məlumatlandırma qabiliyyətlərini inkişaf etdirməyə çalışır. Hərbi dəniz strateqi Cennifer Parker bildirib ki, Çin ABŞ-ın sualtı müharibə qabiliyyətlərini, xüsusən də sualtı qayıqlarını və Çin sualtı qayıqlarını aşkar etmək qabiliyyətini aradan qaldırmalı olduğu strateji çatışmazlıq kimi görür.
3,7 metrlik torpedo formalı obyekt, sualtı qayıqların Avstraliya suları ilə Cənubi Çin dənizi arasında səthə çıxmadan keçməsi üçün kifayət qədər dərin olan azsaylı marşrutlardan biri olan Lombok boğazı yaxınlığında bir balıqçı tərəfindən tutulub.
Strategic Analysis Australia şirkətinin tədqiqat rəhbəri Markus Hellyer bildirib ki, Çinin daha geniş səyləri əvvəlcə Çin yaxınlığındakı sulara yönəlib və Pekin Tayvan üzərində potensial münaqişə zamanı kömək üçün yerləşdirilən ABŞ və müttəfiq nüvə sualtı qayıqlarını aşkar etməyə çalışıb. Lakin indi Pekin dəniz qüvvələrini açıq okeanlarda əməliyyatları davam etdirə bilən “mavi su donanmasına” çevirib.
ABŞ Hərbi Dəniz Kollecinin Çin Dənizçilik Tədqiqatları İnstitutundan Rayan Martinson, “dərin dəniz sahəsi”nin ən azı Prezident Si Cinpinin hakimiyyətə gəlişindən bəri Çin üçün tədqiqat prioriteti olduğunu söylədi. Professor Martinson dedi: “Şəffaf Okean Layihəsi Çinin dərin dəniz bilikləri və imkanlarını inkişaf etdirməkdəki ən yüksək səviyyəli marağının nəticəsidir. “Milli təhlükəsizlik təsirlərindən başqa, Pekin dərin dəniz ərazilərində dəniz ehtiyatlarını, xüsusən də açıq dəniz ərazilərində dəniz dibi minerallarını istismar etmək istəyir.” Professor Martinson qeyd etdi ki, onun şərhləri ABŞ hökumətinin deyil, şəxsi baxışlarını əks etdirir. Çinli okeanoqraf Vu Liksin ilk dəfə 2014-cü ildə Şəffaf Okean Proqramını açıqlayaraq, “iki okean və bir dənizdə” – qərbi Sakit Okean, Hind Okeanı və Cənubi Çin dənizinə istinad edərək – real vaxt rejimində üçölçülü müşahidə sisteminin yaradılmasına çağırdı. Professor Vu peyklər, pilotsuz yerüstü gəmilər, muxtar sualtı nəqliyyat vasitələri və dəniz dibi müşahidə şəbəkəsini əhatə edəcək dörd qatlı şəbəkə təklif etdi. Təbəqələr süni intellektlə məlumatları emal edən və idarə edən “Dərin Mavi Beyin” vasitəsilə birləşdiriləcək.
Professor Vu və həmkarları 2020-ci ildə bir məqalədə proqram haqqında yenilənmiş məlumat verərək, tədqiqat və inkişafda irəliləyişlər əldə edildiyini və “iki okean və bir dəniz”də 100-dən çox səth şamandırası və yeraltı lövbərin yerləşdirildiyini bildiriblər. Proqram həmçinin genişmiqyaslı okean dibinin xəritələşdirilməsi ilə əlaqələndirilib. Professor Vu və Çinin Xarici İşlər Nazirliyi ABC-nin şərh sorğusuna cavab verməyib. Professor Martinson Şəffaf Okean Proqramının “dəniz mühiti haqqında incə real vaxt biliklərini inkişaf etdirmək” üçün “böyük bir səy” olduğunu bildirib.
Professor Vunun sözlərinə görə, Şəffaf Okean Proqramı vasitəsilə əldə edilən məlumatlar hava proqnozu və iqlim dəyişikliyi kimi sahələrdə aparılan tədqiqatlara fayda verəcək. Lakin bir çox analitik Çinin “hərbi-mülki birləşməsi” siyasəti çərçivəsində bundan Xalq Azadlıq Ordusu Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən də istifadə ediləcəyini iddia edir. Professor Martinson bildirib ki, “[Professor] Vunun yazılarını/çıxışlarını diqqətlə oxumaq, ən azı böyük ölçüdə, bu layihənin dinamik okean haqqında bu bilikləri dəniz əməliyyatlarına, xüsusən də sualtı qayıqlara və sualtı qayıqlara qarşı müharibəyə tətbiq etmək istəyi ilə irəlilədiyini açıq şəkildə göstərir”.
Hərbi analitiklər Peter Singer və Tye Graham iddia edirlər ki, Şəffaf Okeanın əsas məqsədi ABŞ və müttəfiq sualtı qayıqlarının manevr etmək və gizlənmək qabiliyyətinə meydan oxuyan “görünməz şəbəkə” yaratmaqdır. Onlar Dr Singer və cənab Graham tərəfindən “sensordan atıcıya qədər çoxsaylı yollar təklif edən və hər hansı bir qovşaq nasazlığı üçün ani keçidlər vəd edən davamlı, tor tipli şəbəkə” kimi təsvir edilən “dəniz adaptiv öldürmə toru”nun hazırlanmasını tələb edən Xalq Azadlıq Ordusu (XAO) nəzəriyyəçilərinə işarə edirlər. Onlar yazırlar ki, “Yetkin Şəffaf Okean sistemi bu axını miqyasda avtomatlaşdırmaq üçün hazırlanmışdır”.
TR 
AZ 
EN 
RU