AUKUS ön plandadır

Vaşinqtonda ABŞ və Avstraliya hərbi və diplomatik rəsmilərinin görüşü keçirildi. Dövlət katibi Marko Rubio və Pentaqon katibi Pit Heqset Kanberralı həmkarları Penni Von və Riçard Marles ilə müzakirələr apardılar. Mətbuat konfransında heç biri Çindən bəhs etmədi. Ancaq Avstraliya və Amerika şərhçiləri vurğulayırlar ki, danışıqlar Cənubi Çin dənizində və Tayvana qarşı getdikcə daha iddialı olan Çinə qarşı necə mübarizə aparmaq məsələsinə yönəlib. Avstraliya nüvə enerjisi ilə işləyən sualtı qayıqlar tikmək üçün üçtərəfli AUKUS paktındakı tərəfdaşlarından (Avstraliya, Böyük Britaniya və ABŞ) təsdiq almağa can atır. Onların sözlərinə görə, bunlar Pekinin ambisiyalarının qarşısını almağa xidmət edəcək.

Rubio jurnalistlərə Avstraliya ilə hərbi əməkdaşlıq barədə danışarkən rəngarəng sifətlər seçdi. “Bu, çox güclü bir ittifaqdır və biz onu gücləndirməyə davam edəcəyik”, – deyə o, kritik minerallar, silah istehsalı və hər iki ölkənin ərazisində hərbi hissələrin yerləşdirilməsi sahəsində əməkdaşlığı sübut kimi göstərərək bildirib.

Bu arada, Rubio və həmkarlarının vədlərinə bir az şübhə ilə yanaşmaq üçün səbəblər var. Başlanğıc üçün qeyd edək ki, AUKUS 2021-ci ildə ABŞ-ın digər müttəfiqi Fransa və Avstraliya arasında qalmaqal fonunda yaradılıb. Paris əvvəllər Kanberra ilə müqavilə bağlamışdı ki, Fransa dövlət şirkətinin sonuncu üçün nüvə enerjisi ilə işləyən sualtı qayıqlar tikməsi nəzərdə tutulub. Bu layihə çətinliklərlə, əsasən kommersiya məqsədli çətinliklərlə üzləşdi. Gözləniləndən daha çox investisiya tələb etdiyi məlum oldu. Bundan əlavə, Avstraliya sualtı qayıqların əsasən öz gəmiqayırma zavodlarında inşa edilməsində israr etdi və bu da layihənin dəyərini artırdı. Beləliklə, üç ölkə AUKUS paktının yaradıldığını elan etdi. Paris bu addımı arxadan vurulan bıçaq adlandırdı və etiraz olaraq Kanberra və Vaşinqtondan səfirlərini məsləhətləşmələr üçün geri çağırdı.

Səfirlər daha sonra vəzifələrinə qayıtdılar və qalmaqal yatırıldı. Lakin başqa bir problem var. Prezident Donald Trampın rəhbərliyi altında Vaşinqton Çinlə barışmaq istəyini nümayiş etdirən addımlar atmağa başlayıb. Bu yolda ən vacib mərhələ Trampın 30 oktyabrda Cənubi Koreyada Çin prezidenti Si Cinpinlə görüşü oldu. Daha sonra Trampın 2026-cı ilin aprelində Pekinə səfər etməsi barədə razılıq əldə edildi. Bunlar gərginliyin azaldılması istiqamətində atılan addımlardır və amerikalılar bu prosesi Çinlə münasibətlərdə möhkəmləndirmək üçün çoxsaylı tədbirlər görüblər.

Vaşinqtonun Pekinlə dialoq ABŞ-ın “dərin dövlətini” narahat edir. Bəzi rəsmilər və Konqres üzvləri prezidentin Çinə etdiyi lütfkarlıqla Amerikanın milli təhlükəsizliyini zəiflətdiyini deyirlər. Lakin Tramp öz əlində silahlarını saxlayır. Bazar ertəsi günü o, Nvidia şirkətinə süni intellekt inkişafı üçün istifadə edilən təkmilləşdirilmiş çipləri Çindəki “təsdiqlənmiş müştərilərə” satmağa icazə verəcəyini açıqladı. H200 çipi Nvidia şirkətinin ən qabaqcıl çipləri arasında deyil. “Blackwell” və qarşıdan gələn “Rubin” adlanan bu daha inkişaf etmiş məhsullar Trampın təsdiqlədiyi məhsulların bir hissəsi deyildi. Prezident sosial mediada Si-yə qərarı barədə məlumat verdiyini bildirdi. Si müsbət cavab verdi.