Category: Press Releases

Amerika Birləşmiş Ştatlar çərşənbə günü İranın ballistik raket proqramını dəstəklədikləri üçün altı nəfərə və 12 firmaya, o cümlədən bir neçə materik Çin və Honq Konqda yerləşən şirkətlərə qarşı yeni sanksiyalar elan edib.

Aksiya İranın neft sənayesi və nüvə proqramı ilə əlaqəli bir sıra qurum və şəxslərə qarşı Tramp administrasiyasının son həftələrdə tətbiq etdiyi sanksiyalardan sonra həyata keçirilir. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, çərşənbə günü sanksiyalar “İran rejiminə Tehranın ballistik raket proqramı üçün lazım olan kritik materialların istehsalında yerli mənbələrdən kömək etmək səyləri” ilə məşğul olan təşkilatlara qarşı yönəlib.

Çin ilk dəfə deyil ki, İrana görə ABŞ sanksiyaları ilə üzləşir. Pekinin iki çıxış yolu var. Pekin ya İranın raket proqramının təkmilləşməsində iştirakını davam etdirəcək, ya da İranla əməkdaşlığı məhdudlaşdıracaq. Pekin birinci yolu seçdiyindən Vaşinqtonun sərt sanksiyaları ilə üzləşməkdə davam edəcək. Buna baxmayaraq, Çinin hakimiyyət dairələrində bu yolun təhlükəli olduğunu anlayanlar da var. Məsələn burasındadır ki, Pekin Vaşinqtonla yeni ticarət sazişi imzalamaq istəyir. Pekin bu yolla Vaşinqtonla arasında gərginliyi azaltmaq istəyir. Ancaq bunun üçün Pekin İran siyasətini korrektə etməlidir.

Haitinin xarici işlər naziri Çin diplomatik cəhətdən təcrid olunmuş adaya qarşı təzyiq kampaniyasını gücləndirdiyi bir vaxtda Çin və Latın Amerikası və Karib hövzəsi ölkələri arasında çərşənbə axşamı Pekində keçirilən forumda iştirak edən Tayvanın iki diplomatik müttəfiqindən biri idi.

Çinin öz ərazisi hesab etdiyi, demokratik yolla idarə olunan Tayvanın cəmi 12 ölkə ilə rəsmi əlaqələri var, onlardan ikisi, Haiti və Sent-Lüsiya tədbirə, Çin Forumu və Latın Amerikası və Karib Hövzəsi Dövlətləri İcması və ya CELAC-a qoşulub.

Forumda Reuters müxbirləri hər ikisinin bayraqlarını Çinin paytaxtının əsas plenar zalında görüblər, Haiti xarici işlər naziri Jan-Viktor Harvel Jan-Batist və Sent-Lüsiyanı diplomat Peter Lansiquot təmsil edir.

Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Jian, iki ölkənin varlığı ilə bağlı sualı cavablandırarkən, forumun Çin ilə Latın Amerikası və Karib ölkələri arasında “qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq” üçün əhəmiyyətli bir platforma olduğunu söylədi.

“Çin həmişə CELAC-a üzv ölkələrin forum çərçivəsindəki fəaliyyətlərdə iştirakını alqışlayıb və dəstəkləyib”, – o, jurnalistlərə açıqlama vermədən deyib.

Haiti və Saint Lucia hər ikisi CELAC-ın üzvləridir.

Tayvanın xarici işlər nazirliyi, rəsmilərinin iştirakının müvafiq ölkələr tərəfindən əvvəlcədən bildirildiyini və Haiti xarici işlər nazirinin ölkənin CELAC üzvlüyünü nəzərə alaraq orada olduğunu söylədi.

Nazirlikdən verilən məlumata görə, Saint Lucia, Lansiquot-un hökumət nümayəndəsi kimi deyil, Sent-Lüsiya İşçi Partiyasının üzvü kimi iştirak etdiyini söylədi.

Nazirlik əlavə edib ki, hər iki ölkənin yüksək vəzifəli şəxsləri dəfələrlə Tayvan ilə dostluğun əhəmiyyətini ifadə ediblər.

Nə Haiti, nə də Tayvandakı Saint Lucia səfirlikləri şərh tələblərinə cavab vermədi.

Media ilə danışmaq səlahiyyəti olmadığı üçün anonimlik şərti ilə danışan iki diplomatik mənbə, Çinin əvvəllər eyni tədbirdə Tayvan müttəfiqləri ilə belə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu söylədi.

Qvatemala və Beliz kimi Tayvanla da əlaqələri olan digər CELAC üzvlərinin bayraqları otaqda görünmürdü.

Tayvan Çinin suverenlik iddialarını rədd edərək, onun digər ölkələrlə diplomatik əlaqələr qurmaq hüququna malik olduğunu və Çinin qlobal səhnədə onun adına danışmaq və ya beynəlxalq məkanına təzyiq etmək hüququna malik olmadığını bildirib.

Honduras 2023-cü ildə Taypeydən Pekinə diplomatik əlaqələri dəyişən sonuncu regional dövlət olub.

Saint Lucia əvvəllər Pekin ilə əlaqələri olub və 2007-ci ildə Tayvanla əlaqələri bərpa edərək, ölkələrin Çinə keçid tendensiyasını pozdu.

Haitinin Tayvanla münasibətləri 1956-cı ildən başlayır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp məşhur cizgi filminin qəhrəmanlarından biri kimi qarşısına çıxana rüsum tətbiq edir. Ağ Ev sahibi bu dəfə kino filmlərinə  rüsum tətbiqinə qərar verib. Ağ Ev sahibi xaricdə istehsal olunan bütün filmlərə 100 faiz rüsum tətbiq ediləcəyini açıqlayıb. Bununla ABŞ Prezidenti məhsullarla yanaşı xidmətlərə də yüksək tariflər tətbiq etməyə başlayacaq. Tramp bu qərarının səbəbini Amerika film sənayesinin digər ölkələrin vergi güzəştləri səbəbilə “çox sürətli şəkildə öldməsi” ilə izah edib. Tramp hazırki vəziyyəti Amerika milli təhlükəsizliyi üçün ciddi təhdid adlandırıb. Bununla əlaqədar olaraq Donald Tramp “filmləri yenidən Amerikada çəkək” şüarını səsləndirib.

Trampın sözlərində həqiqət payı var. Hollivud artıq uzun müddətdir istehsal xərclərinə görə film çəkilişlərini xaricə köçürüb. “The Guardian” nəşrinin məlumatına görə, 2023-cü ildə 40 milyon dollardan çox büdcəli Amerika layihələrinin yarısı xarici ölkələrdə çəkilib. Hollivud xarici ölkələrdə çalışan kinorejisor və studiyalarla filmlərin çəkilişləri ilə bağlı uzun müddətli müqavilələr imzalayıb.

Trampın yeni qərarını ABŞ Ticarət Departamenti yerinə yetirməlidir. Ticarət naziri Hovard Lutnik bu qərarın icrasına məsuliyyət daşıyacaq. Donalt Trampın Çinə qarşı tətbiq etdiyi yüksək tarif siyasəti kino sənayesinə də təsir edəcək. Məsələ burasındadır ki, Çin ABŞ istehsalı olan filmlərin alışını azadlıb. Çin ABŞ-dan sonra ən böyük gəlir gətirən film bazarı sayılır. Bununla ABŞ və Çin arasındakı rəqabət film sənayesində özünü biruzə verəcək.

"Atlas" Research Center   

Yaponiya mediası xəbər verir ki, Çin Sahil Mühafizəsinə məxsus gəminin helikopterinin hava məkanını “pozması” və dörd gəminin Şərqi Çin dənizindəki mübahisəli Senkaku adaları ətrafındakı ərazi sularına daxil olmasından sonra Tokio Pekinə sərt etirazını edib.

Çin həmçinin Diaoyu adlandırdığı Yaponiyanın nəzarətində olan, yaşayış olmayan adalara da iddia edir. Yaponiyanın rəsmi xəbər agentliyi “Kyodo” şənbə günü hava məkanına müdaxilənin Çin tərəfindən dördüncü hadisə olduğunu bildirib. Yaponiya Sahil Mühafizəsi bildirib ki, helikopter saat 12:20 radələrində Senkakus ətrafında Yaponiyanın ərazi sularına daxil olan dörd Çin Sahil Mühafizəsi gəmisindən birindən havaya qalxıb. Yaponiya Sahil Mühafizəsinin patrul gəmiləri təxminən 15 dəqiqə ərzində ərazi suları üzərində uçan vertolyotu görüblər və bunun nəticəsində Hava Özünümüdafiə Qüvvələri iki reaktiv qırıcını vurmağa məcbur edib.

Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyindən verilən açıqlamada, “Mayın 3-də saat 12 radələrində Çin Sahil Mühafizəsinə aid dörd gəminin Senkaku adaları ətrafındakı Yaponiya ərazi sularına daxil olduğu və Çin Sahil Mühafizəsinə məxsus gəmilərdən birindən buraxılan vertolyotun Yaponiyanın ərazi hava sahəsinə daxil olduğu təsdiqlənib” dedi. O, daha sonra bildirib ki, bu hadisədən sonra Asiya və Okeaniya İşləri Bürosunun baş direktoru Çin Səfirliyinin missiya rəhbərinin müavini vəzifəsini icra edən Zhao Baoqanqı çağırıb və Çin Sahil Mühafizəsinin hərəkətlərinə etiraz edərək, oxşar hadisələrin təkrarlanmaması üçün tədbirlər görülməsini tələb edib. Çin dövlət mediası Global Times, şənbə günü Çin Sahil Mühafizəsinin (CCG) gəmilərinin Diaoyu Dao ətrafındakı sularda müntəzəm patrul xidmətini həyata keçirərkən, bir Yaponiya mülki təyyarəsinin Diaoyu Dao üzərində Çinin hava məkanına qanunsuz olaraq səhər saat 11:19-da daxil olduğunu və saat 11:24-də çıxdığını bildirib.

CCG sözçüsü Liu Dejun, Global Times-a verdiyi açıqlamada, Çin Sahil Mühafizəsi “lazımi nəzarət tədbirlərini həyata keçirdi” və xəbərdarlıq etmək və onu uzaqlaşdırmaq üçün bir gəmi helikopteri göndərdi.

Çin mediası bildirib ki, dünən Çinin Yaponiyadakı səfiri Vu Jianghao Yaponiyanın xarici işlər nazirinin müavini Takehiro Funakoşi ilə Yaponiya mülki təyyarəsinin müdaxiləsi ilə bağlı nümayəndəlik təqdim edib.

"Atlas" Research Center

Авторская колонка Посла Украины в Азербайджанской Республике Юрия Гусева по случаю Международного дня многосторонности и дипломатии ради мира (ООН)

В мире, где глобальные вызовы обрели беспрецедентный масштаб — от войн, ежедневных российских обстрелов мирных городов Украины и терроризма до климатических кризисов и энергетической нестабильности — роль многосторонности и дипломатии выходит далеко за рамки протокола. Это уже не просто инструменты международного общения, а, прежде всего, средства выживания человечества. Поэтому сегодня особенно актуально то, что 24 апреля мы отмечаем Международный день многосторонности и дипломатии ради мира, провозглашённый Генассамблеей ООН в знак признания их ключевой роли в сохранении мира, безопасности и развития.

Украина, противостоящая масштабной вооружённой агрессии со стороны Российской Федерации, ценность справедливого мира имеет особую значимость. Этой ночью российская комбинированная атака на мирный Киев забрала жизни 9 людей, более 70 человек пострадали, в том числе 6 детей. Мы хорошо знаем, что мир — это не просто тишина после артобстрелов. Это справедливость. Это восстановление суверенитета и территориальной целостности. Это наказание за преступления и гарантии недопущения повторения агрессии. Вместе с международным сообществом этого мы добиваемся на всех глобальных площадках, где украинская дипломатия вместе с друзьями и партнёрами отстаивает принципы международного права. Основная стратегическая задача международной дипломатии на сегодняшний день – осуждение ядерного шантажа со стороны РФ, выдвижение требований прекратить угрозы применения ядерного оружия, а также демилитаризировать находящуюся на временно оккупированной Россией территории Украины Запорожскую АЭС ради гарантии ядерной безопасности всей Европы.

Многосторонность сегодня — это не только глобальные форумы и многосторонние дипломатические мероприятия. Это арена ежедневной борьбы за моральный компас мира. И именно здесь проявляется истинная солидарность: через резолюции Генассамблеи ООН, которые призывают к прекращению грубых нарушений международного права; через санкционные механизмы; через гуманитарную помощь тем, кто в ней нуждается. Мы глубоко благодарны Азербайджанской Республике за последовательную поддержку нашего государства, за гуманитарные инициативы и за уважение к нормам и принципам международного права. Это пример ответственного подхода к глобальным вызовам и пример того, как настоящая дипломатия работает ради мира. Многосторонняя координация также должна включать противодействие использованию химического оружия и гибридным кибератакам, которыми Россия ежедневно подрывает наши государственные институты и угрожает безопасности гражданского населения.

Мировая дипломатия может и, на наш взгляд, должна доказывать свою жизнеспособность не только в торжественных речах, но и в практических решениях и шагах, за которыми следуют действия. Ведь именно в такие моменты, как сегодня, проверяется, действительно ли многосторонность — это щит для справедливого мира, арбитр для споров и путь к примирению.  Мы благодарны руководству и народу Азербайджанской Республики за последовательную поддержку территориальной целостности и суверенитета Украины, за гуманитарную помощь, которую наш народ получает с первых дней полномасштабного российского вторжения. Мы очень ценим эту руку помощи и солидарности.

Во времена глобальных вызовов день, когда весь мир вспоминает о силе диалога, а Киев и другие мирные города Украины находятся под российскими ракетными обстрелами, достижение справедливого и устойчивого мира ради будущего является самой главной целью и общей задачей для всего человечества.

С Международным днем многосторонности и дипломатии ради мира!

Türkiyə xarici işlər naziri Hakan Fidanın Çinə 3 günlük səfəri zamanı Sincan-Uyğur Muxtar Bölgəsinin (Doğu Türküstan) paytaxtı Uruçiyə getməsi, orada məscidə baş çəkməsi və bazarda uyğurlarla fikir mübadiləsi aparması təqdirəlayiqdir. Səfərdən bir gün əvvəl Hakan Fidanın Urumçi və Kaşğarın Çin mədəniyyətinə böyük töhfələr verən qədim türk-müsəlman şəhərləri olduğunu vurğulaması Pekinə yumşaq mesajdır.

Aydındır ki, bir səfərlə Pekin uyğurlara qarşı tətbiq etdiyi sərt siyasətdən, zorakı qaydaların tətbiqindən imtina etməyəcək. Bütün hallarda Ankara Pekinin uyğurlara münasibətinin dəyişməsinə çalışır. Dünyanın əksər dövləti Çinlə iqtisadi əlaqələri genişləndirmək və ortaq layihələr reallaşdırmaq istəyir, bu ölkənin maliyyə imkanlarından faydalanmağa çalışır. Türkiyə də istisna deyil. Ankara eyni zamanda Pekinlə dialoqunda uyğur mövzusunu arxa plana keçirmir, Hakan Fidanın səfəri buna sübutdur. Bunun yetərli olmadığını söyləyənlər ola bilər, ancaq Türkiyənin xaricində hansı müsəlman ölkəsi uyğurlar üçün bundan artığını edir?

Meksikada keçirilən prezident seçkilərində Hakim Milli Yenidənqurma Hərəkatının lideri 61 yaşlı Klaudiya Şeynbaumun qələbə çalması  bu ölkənin 200 illik müstəqilliyi dövründə bir ilkdir. O ali dövlət postuna seçilən ilk qadındır. Ətraf mühit və energetika üzrə alim olan Klaudiya Şeynbaum bu ali vəzifəyə addım-addım gəlib. 2000-2006-cı illərdə paytaxt Mexiko şəhərinin meri olan Klaudiya Şeynbaum sonrakı illərdə 2018-2023-cü illərdə paytaxt hökumətinə rəhbərlik edib. İyunun 2-də meksikalılar prezidentlə yanaşı Konqresin aşağı palatasının 500 üzvünə və 128 senatora da səs veriblər.

Qadın prezidentin işi çətindir. Meksikada dəyişən prezidentlər illər boyu ölkədəki narkotik satışına nəzarət edən və insan oğurluğu ilə məşğul olan cinayətkar şəbəkələrlə mübarizə aparıb, müsbət nəticələr olsa da, cinayətkar şəbəkə üzərində tam qələbə əldə edilməyib. Hər il minlərlə meksikakı cinayətkar şəbəklərinin qurbanı olur. Elə seçki günü də onlarla meksikalı atışmaların qurbanı olub. Klaudiya Şeynbaum insanların sosial problemlərinin həlli üzərindən cinayətkar şəbəkələr üzərində qələbəyə ümid edir. Həqiqətən insanları narkotik kartelləri ilə sövdələşməyə məcbur edən səbəb bölgələrdə sosial problemlərin varlığıdır. Yeni prezident miqrasiya problemləri ilə də məşğul olmaq məcburiyyətindədir. Amerika Birləşmiş Ştatlarına qanunsuz keçməyə çalışanların mütləq əksəriyyəti bunu Meksika ərazisindən reallaşdırmağa çalışır. ABŞ qanunsuz miqrantları qəbul etmədiyinə görə müxtəlif ölkələrin vətəndaşları Meksikada ilişib qalırlar.

Meksikanın iqtisadi potensilalı bu ölkənin problemlərini həll etməyə yardımçı ola bilər. Əvvələr böyük şirkətlər ucuz işiçi qüvvəsinə görə müəssisələrini Çində açırdılar. Hazırda Meksika cazibəsi mərkəzinə çevrilib. ABŞ-dakı şirkətlər Çin əvəzinə Meksikanı seçirlər. Çinin özü də Meksikaya yatırımlarını artırıb. Meksikada yeni müəssisələr və nəqliyyat şəbəkələri açılır. İqtisadi ekspertlərin rəyinə görə, Meksika 2050-ci il üçün dünyanın yeddi ən inkişaf etmiş dövləti olacaq.

15 iyun 2024-cü il tarixində ümumilikdə beynəlxalq münasibətlər tarixində, xüsusən də dünya təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasında dönüş nöqtəsi ola bilər. Məhz bu müddətdə İsveçrənin Bürgenstok şəhərində Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin “Sülh Formulu” təşəbbüsünün praktiki həyata keçirilməsinə yönəlmiş misilsiz hadisə – Ukrayna üçün ilk Qlobal Sülh Sammiti keçiriləcək.

Sülh Formulu bəşəriyyətin müasir çağırışlara və təhdidlərə, o cümlədən hərbi xarakterli təhdidlərə necə cavab verməsi barədə aydın anlayışı təmin edən on hərtərəfli bənddən ibarətdir.

Bu on bənd təkcə Ukraynada sabit və ədalətli sülhə aid deyil. Söhbət bütün dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı güc tətbiqini mümkünsüz edən qlobal təhlükəsizlikdən gedir. İlk növbədə, Ukraynanın…

Ukrayna Prezidentinin bu təşəbbüsü bəşəriyyət üçün keçmişin səhvlərindən qaçmaq, sakit və dinc gələcəyə ümid etmək şansına çevrilə bilər.

Bu şansdan istifadə etməsək, bu bəşəriyyətin bir daha özünü aldatmağa imkan verdiyi mənasına gələcək. Qlobal nizamı pozanlara güclərini artırmağa, sonra isə yeni terror seriyalarına və qlobal sabitliyi pozmağa başlamağa imkan verərək gözləməməliyik. Məhz indi azad və sivil dünyaya qarşı dağıdıcı müharibəni dayandırmağın vaxtıdır.

Hər birimiz özümüzə sual verməliyik: “Raket və mərmilərlə örtülməyən dinc səma altında yaşamaq, mina və sursatla çirklənməmiş yer üzündə gəzmək, ölümlə deyil, həyatla dolu hava ilə nəfəs almaq üçün mən nə edə bilərəm?” Və Ukraynanın azadlıq müharibəsinin uzaq bir şey olduğunu və sizə aidiyyəti olmadığını düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Axı bu gün düşmən Ukrayna torpağını qoparır, sabah bəlkə sizin də torpaqlarınıza soxulacaq.

Məhz bunun baş verməməsi üçün Ukrayna dövlət rəhbərlərini Qlobal Sülh Sammitində iştirak etməyə, bütün dünyanı isə Prezident Volodimir Zelenskinin Sülh Formulasının həyata keçirilməsinə qoşulmağa dəvət edir. Biz ümid edirik ki, sülhün bədəlini hər kəsdən ən yaxşı bilən Azərbaycan Respublikası, eləcə də bütün strateji tərəfdaşlarımız və müttəfiqlərimiz ümumi gələcək üçün bu ən mühüm məsələdə Ukraynanı dəstəkləyəcəklər.

Radiasiya və nüvə təhlükəsizliyi. Nüvə şantajının bütün formaları dayandırılmalıdır. Bütün dövlətlər nüvə təhdidlərinin bütün formalarından çəkinməli, nüvə silahından istifadə etməməyi və nüvə obyektlərinə təhlükə yaratmamağı açıq şəkildə öhdəsinə götürməlidir. MAQATE nüvə təhlükəsizliyinin qorunmasında və mülki nüvə obyektlərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsində aparıcı rol oynamalıdır. Bu bənd MAQATE ilə birlikdə ən mühüm vəzifələrdən birinin – mina təhlükəsi ilə mübarizə sahəsində nüvə texnologiyalarından istifadə imkanlarının öyrənilməsi üzərində işləyən Azərbaycan üçün aktual ola bilər. Bundan əlavə, Azərbaycan 2024-cü ilin noyabrında COP29-a ev sahibliyi edəcək ölkə kimi iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahəsində nüvə texnologiyalarının dinc məqsədlərlə istifadəsi üçün resursların cəlb edilməsinə töhfə verərək, nüvə təhlükəsizliyi amilinə prioritet diqqət yetirəcək.

15 iyun 2024-cü il tarixində ümumilikdə beynəlxalq münasibətlər tarixində, xüsusən də dünya təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasında dönüş nöqtəsi ola bilər. Məhz bu müddətdə İsveçrənin Bürgenstok şəhərində Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin “Sülh Formulu” təşəbbüsünün praktiki həyata keçirilməsinə yönəlmiş misilsiz hadisə – Ukrayna üçün ilk Qlobal Sülh Sammiti keçiriləcək.

Sülh Formulu bəşəriyyətin müasir çağırışlara və təhdidlərə, o cümlədən hərbi xarakterli təhdidlərə necə cavab verməsi barədə aydın anlayışı təmin edən on hərtərəfli bənddən ibarətdir.

Bu on bənd təkcə Ukraynada sabit və ədalətli sülhə aid deyil. Söhbət bütün dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı güc tətbiqini mümkünsüz edən qlobal təhlükəsizlikdən gedir. İlk növbədə, Ukraynanın…

Ukrayna Prezidentinin bu təşəbbüsü bəşəriyyət üçün keçmişin səhvlərindən qaçmaq, sakit və dinc gələcəyə ümid etmək şansına çevrilə bilər.

Bu şansdan istifadə etməsək, bu bəşəriyyətin bir daha özünü aldatmağa imkan verdiyi mənasına gələcək. Qlobal nizamı pozanlara güclərini artırmağa, sonra isə yeni terror seriyalarına və qlobal sabitliyi pozmağa başlamağa imkan verərək gözləməməliyik. Məhz indi azad və sivil dünyaya qarşı dağıdıcı müharibəni dayandırmağın vaxtıdır.

Hər birimiz özümüzə sual verməliyik: “Raket və mərmilərlə örtülməyən dinc səma altında yaşamaq, mina və sursatla çirklənməmiş yer üzündə gəzmək, ölümlə deyil, həyatla dolu hava ilə nəfəs almaq üçün mən nə edə bilərəm?” Və Ukraynanın azadlıq müharibəsinin uzaq bir şey olduğunu və sizə aidiyyəti olmadığını düşünürsünüzsə, yanılırsınız. Axı bu gün düşmən Ukrayna torpağını qoparır, sabah bəlkə sizin də torpaqlarınıza soxulacaq.

Məhz bunun baş verməməsi üçün Ukrayna dövlət rəhbərlərini Qlobal Sülh Sammitində iştirak etməyə, bütün dünyanı isə Prezident Volodimir Zelenskinin Sülh Formulasının həyata keçirilməsinə qoşulmağa dəvət edir. Biz ümid edirik ki, sülhün bədəlini hər kəsdən ən yaxşı bilən Azərbaycan Respublikası, eləcə də bütün strateji tərəfdaşlarımız və müttəfiqlərimiz ümumi gələcək üçün bu ən mühüm məsələdə Ukraynanı dəstəkləyəcəklər.

Radiasiya və nüvə təhlükəsizliyi. Nüvə şantajının bütün formaları dayandırılmalıdır. Bütün dövlətlər nüvə təhdidlərinin bütün formalarından çəkinməli, nüvə silahından istifadə etməməyi və nüvə obyektlərinə təhlükə yaratmamağı açıq şəkildə öhdəsinə götürməlidir. MAQATE nüvə təhlükəsizliyinin qorunmasında və mülki nüvə obyektlərində mühafizə tədbirlərinin həyata keçirilməsində aparıcı rol oynamalıdır. Bu bənd MAQATE ilə birlikdə ən mühüm vəzifələrdən birinin – mina təhlükəsi ilə mübarizə sahəsində nüvə texnologiyalarından istifadə imkanlarının öyrənilməsi üzərində işləyən Azərbaycan üçün aktual ola bilər. Bundan əlavə, Azərbaycan 2024-cü ilin noyabrında COP29-a ev sahibliyi edəcək ölkə kimi iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə sahəsində nüvə texnologiyalarının dinc məqsədlərlə istifadəsi üçün resursların cəlb edilməsinə töhfə verərək, nüvə təhlükəsizliyi amilinə prioritet diqqət yetirəcək.

Enerji təhlükəsizliyi. Enerji obyektləri istənilən ölkənin kritik infrastrukturunun bir hissəsidir. Xüsusilə qış aylarında enerji obyektlərinə hücumlar, soyuqdan silah kimi istifadə olunması regional və beynəlxalq təhlükəyə çevrilib ki, bu da əsas enerji daşıyıcılarının və ümumilikdə elektrik enerjisinin qlobal qiymət vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Ukrayna belə bir terror siyasətinin yolverilməzliyini dərk edən Azərbaycanın Ukrayna dövlətinin enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində fəal iştirakını, bu məqsədlərə milyonlarla ABŞ dolları ayırmasını yüksək qiymətləndirir.

Əsirlərin və deportasiya edilmiş şəxslərin azad edilməsi. Məhbusların və deportasiya edilmiş şəxslərin əzablarının azaldılması beynəlxalq hüququn qeyd-şərtsiz prioritetidir və beynəlxalq institutların və milli hakimiyyət orqanlarının diqqət mərkəzində olmalıdır. Ukraynanın müvəqqəti işğal olunmuş ərazilərində və Rusiyada minlərlə ukraynalı əsir, o cümlədən mülki şəxslər zorla saxlanılır. Onların hamısı dərhal azad edilməlidir. Yüksək nüfuza malik olan Azərbaycan, xüsusən də Bring Kids Back UA Beynəlxalq Koalisiyasında iştirak etməklə bu prosesə qoşula bilər.

Ukraynanın ərazi bütövlüyünün bərpası. Bütün ölkələr öz beynəlxalq münasibətlərində hər hansı bir dövlətin ərazi bütövlüyünə və ya siyasi müstəqilliyinə qarşı güc tətbiq etmək hədəsindən və ya ondan istifadə etməkdən çəkinməlidirlər. Dünya nizamının bərpası və BMT Nizamnaməsinə ümumi hörmətin təmin edilməsi yalnız Ukrayna dövlətinin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyünü bərpa etməklə mümkündür. Bu, BMT Nizamnaməsinə hörməti bərpa etmək və onun məqsəd və prinsiplərini yerinə yetirmək üçün bir zəmanətdir. Bu bənd özünün müasir tarixində ən mühüm məsələni – öz suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpasını həll edə bilmiş Azərbaycan üçün xüsusilə aktualdır.

Rusiya qoşunlarının çıxarılması və hərbi əməliyyatların dayandırılması. Rusiya qoşunları Ukrayna ərazisində qaldığı müddətcə Ukraynanın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü bərpa etmək mümkün deyil. Rusiya beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində Ukrayna ərazisindən bütün silahlı qüvvələrini dərhal, tamamilə və qeyd-şərtsiz çıxarmalı və hərbi əməliyyatları dayandırmalıdır.

Ədalətin bərpa olunması. Ukrayna ərazisində törədilmiş beynəlxalq hüquqa uyğun ən ağır cinayətlərə görə məsuliyyət milli və ya beynəlxalq səviyyədə düzgün, ədalətli və müstəqil araşdırma və təqib yolu ilə təmin edilməlidir. Bütün qurbanlar üçün ədalət təmin edilməlidir və gələcək cinayətlərin qarşısını almaq lazımdır. Rusiya Ukraynada və ya Ukraynaya qarşı beynəlxalq hüququn bütün pozuntularına, o cümlədən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsini pozan təcavüzə, habelə beynəlxalq humanitar hüququn və beynəlxalq insan hüquqlarının pozulmasına görə məsuliyyət daşımalıdır.

Ekoloji təhlükəsizlik. Ukraynaya qarşı müharibə həm Ukrayna ərazisində, həm də bütün region və dünya miqyasında görünməmiş çirklənməyə, ekosistemlərin məhvinə və bioloji növlərin fiziki məhvinə səbəb olan geniş miqyaslı ekoloji ziyana səbəb oldu. Biz Ukraynanın təbii mühitinin bərpası üçün birgə tədbirlər görməliyik, xüsusən də torpaqların meliorasiyası və minalardan təmizlənməsi, məhv edilmiş meşələrin və qoruqların bərpası, yeni milli parkların və təbiət mühafizə zonalarının yaradılması, çayların, göllərin və dəniz sularının təmizlənməsi və s. Biz minalanmış ərazilərin bütün dəhşətlərini öz təcrübəsindən bilən Azərbaycanın Ukraynaya torpaqlarının minalardan təmizlənməsində kömək etməsini yüksək qiymətləndiririk.

Müharibənin eskalasiyası və təcavüzün təkrarlanmasının qarşısının alınması. Müstəqil, suveren, demokratik və güclü Ukrayna və onun təhlükəsizliyi dünyanın sabitliyi üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Nüvə, ərzaq, ekoloji təhlükəsizlik, eləcə də sabit qlobal iqtisadi əlaqələr Ukraynanın təhlükəsizliyindən asılıdır. Müharibənin eskalasiyası və ya təcavüzün təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün Ukraynaya aydın, müsbət, mütləq öhdəliklər və təhlükəsizlik zəmanətləri verilməlidir.

Müharibənin başa çatmasının təsdiqi. Bu, qitəsindən, ölçüsündən, sayından və hərbi gücündən asılı olmayaraq heç bir potensial təcavüzkarın öz iradəsini zorla başqa bir dövlətə tətbiq edə bilməyəcəyinə açıq siqnal olardı. Çoxtərəflilik və ədalətli təmsilçilik əsasında beynəlxalq hüququn prinsip və normalarına əməl olunmasını səmərəli şəkildə təmin edən yeni mexanizmlər yaratmaq lazımdır.

Bu gün bəşəriyyət dilemma qarşısındadır: ya bütün səylərini səfərbər edib işğalçıya qarşı mübarizə aparmaq, ya da göz yumaraq, ayrı-ayrı ölkələrə İkinci Dünya Müharibəsindən sonra formalaşmış qlobal dünya düzənini onlarla milyon insan həyatı və yüz milyonlarla məhv edilmiş talelər bahasına talamaq imkanı vermək. Seçim vaxtı gəldi.

Ukraynada müharibə başlayandan sonra dünyada qlobal təhlükəsizlik çağırışları daha da kəskinləşir və əgər bəşəriyyət təkcə Ukraynada deyil, bütün dünyada sülhün bərpasına ciddi yanaşırsa, susmaq yox, hərəkətə keçmək lazımdır. Hər bir dövlətin səsi bu gün son dərəcə vacibdir. Ukrayna İsveçrə Sülh Sammitində öz xalqları və bütövlükdə dünya üçün parlaq gələcək arzulayan bir çox dövlət liderlərinin öz sözünü deyəcəyinə ümid edir.

Biz bu Sammitin sülhə konkret və real yol təqdim edəcək bəşəriyyət üçün tarixi bir işarəyə çevrilməsi üçün əlimizdən gələni etməliyik.

Ukraynanın Azərbaycan Respublikasına yeni təyin olunmuş Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri Yuriy Husyev