Рубрика: Анализы

Ukrayna xarici işlər nazirinin birinci müavini Əminə Cabbarovanın bir müddət əvvəl Hindistana işgüzar səfəri beynəlxalq medianın diqqət mərkəzində olub. Əminə Cabbarova Hindistanın xarici işlər nazirinin müavini Minakşi Lexi və baş nazirin milli təhlükəsizlik üzrə müşavirinin müavini Vikram Misri ilə görüşüb. Dehlidə iki ölkə arasında ikitərəfli əməkdaşlığın gücləndirilməsi, ticarət-iqtisadi, elmi-texniki, sənaye və mədəni əməkdaşlıq üzrə hökumətlərarası Ukrayna-Hindistan komissiyasının işinin bərpası müzakirə edilib. Cabbarovanın sözlərinə görə, görüşlər zamanı o Hindistan hökumətini Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin sülh formulunu dəstəkləməyə çağırıb.

Kiyev Çinin Rusiya ilə strateji tərəfdaşlığını gücləndirməsindən narahatdır. Çinin Fransadakı səfiri Lou Şaye Fransanın “LCI” telekanalına danışarkən Krımı “rus əsilli” adlandırması Kiyevin Pekinin siyasəti ilə bağlı narahatlığını artırıb. Çin səfiri ümumiyyətlə müstəqilliyini qazanan keçmiş sovet ölkələrinin “beynəlxalq hüquqda effektiv statusunun olmadığını” da bildirib. Çinli diplomatın sözlərinə  görə, müstəqilliyini qazanan dövlətlərin “suveren ölkə statusunu reallaşdıracaq heç bir beynəlxalq müqavilə yoxdur”. Çinli səfirin “məntiqinə” görə Ukrayna, Gürcüstan, Azərbaycan və SSRİ-nin tərkibində olan keçmiş respublikaların müstəqilliyi nominal xarakter daşıyır. Ukraynanın Fransadakı səfiri Vadim Omelçenko çinli diplomatın açıqlamalarına sərt reaksiya verib. Ukraynalı diplomatı deyib ki, çinli həmkarının coğrafiya ilə bağlı problemləri var. Ukrayna səfiri çinli diplomatın Pekinin Ukraynanın ərazi bütövlüyünü tanımasıyla bağlı siyasətinə ziddiyət təşkil etdiyini bildirib.

Çinin müdafiə naziri Li Şanfunun bir müddət əvvəl Moksvaya iki günlük səfəri zamanı rusiyalı həmkarı Sergey Şoyqu ilə müzakirə aparması, Kreml sahibi Vladimir Putinlə görüşü də Kiyevin diqqətini çəkib. Buna görə də Kiyev Çinin bölgədəki rəqibləriylə əməkdaşlığı gücləndirməyə qərar verib. Bu rəqiblərin başında Hindistan gəlir. Dehli neytral xarici siyasət yürüdür. Pekin Rusiya və Ukrayna arasında vasitəçilik təklif edərkən, Dehli bu məsələlərə qarışmır. Dehli də Pekin kimi müharibənin başa çatmasını istəyir, ancaq bunun üçün xüsusi fəallıq göstərmir. Kiyev Yaponiyanın baş naziri kimi Hindistanın baş naziri Narendra Modinin də Kiyevə səfər etməsini istəyir. Bu səfərin reallaşması problematikdir. Çünki Modi Kiyevə səfər edib Moskvaya getməsə, bu Hindistanın neytrallığının pozulması demək olacaq. Dehli neytrallığının pozulmasını istəmir. Digər tərəfdən Modi həm Kiyevə, həm də Moskvaya səfər edərsə, o Çin lideri Tsi Cinpin kimi müharibənin dayandırılmasıyla bağlı hansısa açıqlamalar verməli, plan təklif etməlidir. Pekinin 11 maddəlik planı var, Dehlinin isə belə bir planı yoxdur.

Vaşinqton da Dehlinin Ukraynanın mövqeyini fəal müdafiə etməsini istəyir. Dehli son illərdə ABŞ-la tərəfdaşlığını gücləndirib. Hindistan Rusiyadan müəyyən silah növləri alsa da, ABŞ və Avropa ölkələrinin hərbi texnikasına daha çox maraq göstərir. Buna baxmayaraq, Dehli Moskva ilə də dialoqu davam etdirməyə üstünlük verir. Hindistanın xarici işlər naziri Subramanyam Cayşankar Qərbin Hindistanın Ukrayna ilə bağlı mövqeyilə barışmalı olduğunu bildirib: “Avropada elə bilirlər ki, onlara aid problemlərin həll ilə dünya məşğul olmalı, Asiya isə problemlərini özü həll etməlidir”. Bu o deməkdir ki, Dehli Ukrayna müharibəsiylə bağlı sülh çağırışlarından başqa daha fəal siyasət yürütməyəcək.

Müharibəyə qədər Ukraynada minlərlə tələbə təhsil alırdı. Müharibə başladıqdan sonra tələbələrin mütləq əksəriyyəti geri qayıtdı. Müharibənin getdiyi şəhərlərin bir qismində hindli tələblərin geri qayıdışı çətinləşmişdi. Onlar üçün ciddi təhlükə yaranmışdı. Dehli Moskva ilə danışıqlar nəticəsində mühasirəyə düşən tələbələrinin geri qayıdışını təmin etdi. Müharibənin bitişi ilə Ukrayna hindli tələbələrin yenidən Ukraynada təhsil almasını istəyərdi. Bunun reallaşması yalnız müharibə bitdikdən sonra mümkündür.

Исследовательский центр "Атлас"

«Политико» со ссылкой на свои источники в дипломатических кругах опубликовало статью о том, что Иран ведет секретные переговоры с Россией и Китаем относительно поставок топливных компонентов для баллистических ракет. Согласно статье, Иран пытается получить перхлорат аммония из России и Китая. Сообщалось, что Тегеран провел ряд переговоров с официальными лицами как государств, так и государственных компаний, в том числе компании "Анозит". О результатах переговоров в статье ничего не написано.

Если эта информация подтвердится, это будет нарушением санкций ООН против Ирана. Потому что так называемые Россия и Китай выступают против ядерной программы Ирана. Однако Тегеран провел ряд переговоров с официальными лицами как государств, так и государственных компаний, в том числе компании "Анозит". Результаты переговоров не ясны.

После революции 1979 года в Иране ядерная проблема стала актуальной. Тегеран сначала пытался достроить недостроенные с эпохи шаха АЭС, а на втором этапе расширил процесс обогащения урана. После того, как соседний Пакистан приобрел ядерное оружие, Иран также рассматривал возможность приобретения такого же оружия. С этой целью был установлен контакт с Абдул-Ханом, создателем ядерного оружия в Пакистане, и с использованием его возможностей были ускорены ядерные исследования. После того, как об этом узнал Запад, он помешал пакистанскому ученому передать ядерные секреты Ирану. Абдул Хан некоторое время находился под домашним арестом в Пакистане. Пакистанский ученый умер от коронавируса в 2021 году в возрасте 85 лет.

По логике вещей Москва и Пекин не должны быть заинтересованы в расширении ядерной программы Ирана. Этому есть две причины. Во-первых, ядерная держава обычно не заинтересована в увеличении числа ядерных держав по соседству. Во-вторых, Россия и Китай подписали Договор о нераспространении ядерного оружия.

Тем не менее Москва и Пекин хотят усилить сопротивление Ирана США и Израилю. Иран в последние годы стал стратегическим партнером России и Китая. Эти 3 страны объединяет антизападная политика. Москва и Пекин считают, что в случае поражения Ирана антизападный блок ослабнет. Поэтому, хотя Москва и Пекин выступают против ядерной программы Ирана, они заинтересованы в том, чтобы у Ирана было ядерное оружие. После того, как Иран обзаведется ядерным оружием, США или Израилю будет сложно подчинить себе это государство. Это отвечает интересам России и Китая.

Исследовательский центр "Атлас"

Fransa prezidenti Emmanuel Makronun bir müddət əvvəl Çinə səfəri ABŞ-ın siyasi və ekspert dairələrində müzakirə predmeti olaraq qalır. Vaşinqton bu səfərin Qərbin xeyrinə olmadığı və fayda vermədiyi qənaətindədir. Vaşinqtonda hesab edirlər ki, Fransa prezidenti Çinə güzəştə getməyə hazırdır.

Emmanuel Makron Çinə səfərini yekunlaşdırdıqdan sonra o Tayvan mövzusunda mübahisəli müsahibə verərək ABŞ-ın müttəfiqi olmağın “vassal” olmaq anlamına gəlmədiyini söyləyib: “Müttəfiq olmaq vassal olmaq demək deyil… bu, bizim özümüz haqqında düşünməl haqqımızın olmadığı anlamına gəlmir”. Emmanuel Makron həmçinin deyib ki, “Fransa Tayvanda mövcud status-kvonun tərəfdarıdır” və “vəziyyətin sülh yolu ilə həllinə” çalışır.

Makron bununla demək istəyib ki, Fransa və digər Avropa ölkələri ABŞ-ın Tayvan məsələsində Çinlə qarşıdurmanın tərəfdarı olmamalıdırlar. Halbuki, Makronun Pekinə səfərinin məqsədi Çini Rusiyaya dəstəktən imtinaya dəvət etmək olmalı idi. Makron isə Pekindən geri döndükdən sonra Ukrayna əvəzinə Tayvandan danışıb. Tsi Cinpin Makronla geniş fikir mübadiləsi aparsa da, Ukrayna məsələsində əvvəlki mövqeyindən geri çəkilməyib. Maraqlıdır ki, Emmanuel Makron Pekindən qayıtdıqdan sonra Çini deyil, ABŞ-ın siyasətini tənqid etməyə başlayıb.

Makron Avropanın ABŞ-la bərabərhüquqlu münasibətlərin qurulmasını tərəfdarı kimi çıxış edib. Bu o deməkdir ki, Makron ABŞ-ın Avropadakı hegemonluğunu qəbul etmir. Makron Avropanın güc mərkəzinə çevrilməsinin tərəfdarıdır. Fransa prezidenti hesab edir ki, bunun üçün zaman yetişib.

Makronun son açıqlamaları ABŞ-ın siyasi dairələrində böyük narazılıq yaradıb. ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp Makronu aşağılamaqdan çəkinməyib. Respublikaçı senator Marko Rubio isə Makrona məsləhət görüb ki, Avropa ABŞ-ın dəstəyi olmadan Ukraynanı dəstəkləsin.

Fransanın keçmiş liderləri də Avropanın ABŞ-dan uzaqlaşmasını dəstəkləyirdilər. Ancaq heç bir nəticə hasil etmirdilər. Çünki İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropanın yenidən formalaşmasında, iqtisadiyyatının bərpasında və təhlükəsizlik sisteminin qurulmasında ABŞ-ın müsətsna rolu olub və Vaşinqton bu rolundan imtina etmək istəmir. Digər tərəfdən Avropa ölkələri Amerikasız keçinə bilmirlər. Misal üçün 1990-cı illərin əvvəllərində keçmiş Yuqoslaviyada müharibə başlayanda Avropa ölkələri aciz qaldılar, məsələyə ABŞ qarışdıqdan sonra vəziyyət sabitləşdi. Digər tərəfdən Avropa ölkələrinin bir qismi Fransa prezidentinin təklfiləri ilə razı deyillər. Misal üçün Polşa ABŞ-la strateji tərəfdaşlıqdan imtina etməyi planlaşdırmır.

Исследовательский центр "Атлас"

“Böyük yeddilərin” (G7) xarici işlər nazirlərinin Yaponiyada toplantısı başa çatıb. Bundan sonra G7 ölkələrinin liderlərinin toplantısı olacaq. Liderlər 19-21 may tarixlərində Yaponiyanın Xirosima şəhərində görüşəcəklər. Yaponiya həmin sammitə Hindistan, Avstraliya, Braziliya, Cənubi Koreya və Vyetnamın liderlərini də dəvət edəcək.

Xarici işlər nazirlərinin görüşündə iki ana mövzu olub. Nazirlər Rusiyanın Ukraynaya qarşı işğalçı müharibəsini və Moskvaya qarşı sanksiyaların sərtləşdirilməsini və Çinin bölgədə artan hərbi gücünə qarşı birgə fəaliyyət mexanizmlərini müzakirə ediblər. Şimali Koreyanın raket proqramının bölgə ölkələri üçün təhlükə yaratması barədə də fikir mübadiləsi aparılıb.

Yaponiyadakı toplantıda Fransa prezidenti Emmanuel Makronun və Almaniyanın xarici işlər naziri Annalena Berbokun Çinə səfərinin nəticələri də müzakirə olunub. Bəllidir ki, bu səfərlərin müsbət nəticəsi olmayıb. Çin Rusiya ilə strateji tərəfdaşlığı gücləndirməkdə və Tayvanı ələ keçirməkdə qərarlıdır. Yaponiyada toplantı davam edərkən Çinin müdafiə naziri Moskvada rusiyalı həmkarı və Kreml sahibi ilə görüş keçirirdi. Bu Çinlə Rusiyanın G7 ölkələrinə mesajıydı ki, “Sizin birliyinizə qarşı bizim birliyimiz mövcuddur”. G7 toplantısına ev sahibliyi edən Yaponiya Rusiyaya qarşı ən sərt sanksiyaların qəbuluna tərəfdardır. Tokio Rusiyanın Kurl adaları ətrafında artan hərbi təlimlərini də özü üçün təhlükə kimi qiymətləndirir. Tokio Kiyevə maliyyə dəstəyini artıracağını bəyan edib.

G7 xarici işlər nazirləri birgə bəyanatda Tayvanın status-kvosunun güc yolu ilə dəyişdirilməsinin əleyhinə olduqlarını bildiriblər. Birgə bəyanatda G7 ölkələrinin Çinin əsas rəqibi Hindistanla hərtərəfli əməkdaşlığa tərəfdar olduqları açıqlanıb. Bununla “böyük yeddilər” Asiyada onların düşməni ilə dostunun kim olduğuna eyham vurublar.

G7 ölkələrinin xarici işlər nazirləri “vahid Çin” siyasəti ilə bağlı mövqelərini  dəyişməsələr də, Çin lideri Tsi Cinpinin “Tayvanı nə yolla olursa-olsun Çinə birləşdirəcəyik” açıqlamalarından narahatdırlar. G7 ölkələri Tayvan məsələsinin danışıqlar yolu ilə həllini istəyirlər. Pekin isə deyir ki, danışıqlar nəticə verməsə, hərbi yoldan istifadə edəcək. Məsələ burasındadır ki, Pekinlə Tayvan rəhbərliyi arasında danışıqlar da aparılmır. Bu isə müharibə risqini artırır. Almaniyanın xarici işlər naziri Annalena Berbok bildirib ki, ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenlə Çinin xarici işlər naziri Qin Qanq arasında planlanan görüş gərginliyi azalda bilər. Ancaq bu görüş dəfələrlə təxirə salınıb. Entoni Blinkenin fevral ayının əvvəlində Pekinə planlanan səfəri Çinin kəşfiyyat şarlarının ABŞ səmasında vurulmasından sonra təxirə salınıb.

Исследовательский центр "Атлас"

Rusiya Ukraynaya qarşı işğalçı müharibəyə başladıqdan sonra ABŞ və Avropa İttifaqının sərt sanksiyaları ilə üzləşib. Kremlin qazanc mənbələri və valyuta ehtiyatları azalıb. Kreml bu səbəbdən bir sıra ölkəylə iqtisadi və ticarət mübadiləsində dollardan deyil, milli pul vahidlərindən istifadəni təklif edib. Kreml bu mövzuyla bağlı Pekin, Ankara və digər paytaxtlarla danışıqlar aparıb. Danışıqlarda şifahi razılaşmalar əldə olunsa da, ticarət mübadiləsində dollardan imtina asan məsələ deyil. Dollarla ticarət uzun onilliklərdir formalaşıb.

Buna baxmayaraq, Braziliya prezidenti Lula da Silva da Kermlə qoşularaq beynəlxalq ticarətdə dolların üstünlüyünə qarşı çıxış edib. O ticarəti milli valyutalarda inkişaf etdirmək və yeni maliyyə alətləri yaratmaq barədə təklif irəli sürüb. Braziliyanın solçu prezidenti çıxışlarının birində belə deyib: “Niyə ticarətdə bütün ölkələr dollara bağlanmalıdır? Niyə biz bunu valyutalarımıza bağlaya bilmirik? Ümumiyyətlə, kim belə qərara gəldi ki, qızıl standartından imtina etdikdən sonra valyuta yuan, real və ya peso deyil, dollar olmalıdır?”. Lula da Silva BRICS ölkələri (Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və Cənubi Afrika) arasında hesablaşmalarda dollara alternativ üzərində düşünməyi təklif edib. O, bunun çətin və çoxları üçün qeyri-adi olduğunu etiraf edib və bu məsələdə tələsməməyi vurğulayıb.

Braziliya prezidenti dollardan imtina mövzusunu Çinə səfər zamanı da müzakirə edib. Pekin də bu mövzunun müzakirəsində maraqlıdır. Çin Braziliya kimi ticarət mübadiləsində dollardan imtinanın tərəfindədir. Ümumiyyətlə Braziliya prezidenti Çinə səfərindən məmnun qalıb. İki ölkənin enerji şirkətləri arasında əməkdaşlığın vacibliyindən danışan Lula de Silva Pekinlə yanaşı Şanxayda da olaraq böyük şirkətlərin ofislərində görüşlər keçirib. Lula de Silva ilə Çin lideri Tsi Cinpin arasında 13 birgə saziş imzalayıb. İki ölkə arasında kənd təsərrüfatı sahəsində də əməkdaşlıq imkanları araşdırılıb. Çin Braziliyanın kənd təsərrüfatının inkişafında əsas dövlətlərdən biridir. Digər tərəfdən Çin Brazliyanın yenidən sənayeləşməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Braziliyanın Çinə ixracı ABŞ və Arvopa İiitfaqına  ixracdan daha çoxdur.

Vaşinqton Braziliya ilə Çinin yaxınlaşmasından, o cümlədən Pekinin dəstəyi ilə bir sıra dövlətin ticarət mübadiləsində dollardan imtina siyasətindən narahatdır. Pekin Rusiya və Braziliya kimi ölkələrlə birgə ABŞ-ın illərdir formalaşdırdığı birqütblü dünyanı zəiflətməyə çalışır. Birqütblü dünyanın zəiflədilməsinin əsas istiqamətlərindən biri ticarətdə dollardan imtinadır.

Исследовательский центр "Атлас"

США также рассчитывают на поддержку своего соседа Канады в противостоянии с Россией и Китаем. Канада предложила создать структуру по типу НАТО в азиатском регионе. Речь идет о союзе четырех стран - США, Канады, Юга и Японии. Это должно быть похоже на США, Австралию, Индию и Японию.

Понятно, что существующие и планируемые объединения в Азии перемешаны с Китаем. Пекин предупредил их, что эти государства не добьются результатов. Предложенный Канадой союз нацелен как на Россию, так и на Китай. По сообщению информационного агентства Kyodo со ссылкой на дипломатические источники, предложение Канады о новом союзе было представлено премьер-министру Японии Фумио Кисидо во время его визита в Оттаву в январе 2023 года.

Вашингтон принял предложение Канады. Администрация США довольна активизировавшимся в последнее время диалогом между Японией и Южной Кореей. Южнокорейский лидер Юн Сок Ёл пытается углубить сотрудничество с Токио. Это также отвечает интересам Японии. Однако после Второй мировой войны отношения между двумя странами оставались натянутыми на многие десятилетия. Во время Второй мировой войны Япония вторглась в Южную Корею и корейцы понесли большие потери. Даже сейчас между двумя странами существуют нерешенные вопросы. Сеул требует от Токио компенсации за тяжелые последствия войны. Несмотря на существующие проблемы, диалог между двумя странами расширился. Например, несколько лет назад две страны решили поделиться разведданными.

У Японии и Южной Кореи есть два мотива для сотрудничества. Первый фактор — увеличение количества ракет с ядерными боеголовками в Северной Корее и увеличение количества испытаний в регионе. Это представляет серьезную угрозу как для Южной Кореи, так и для Японии. Второй фактор — растущая военная мощь Китая в регионе. Наряду с Вашингтоном Оттава также поддерживает сближение Южной Кореи с Японией. Саммит G7 пройдет в Хиросиме, Япония, в мае. Токио планирует пригласить на саммит лидера Южной Кореи. На этом саммите также будет обсуждаться вопрос о создании нового союза между Оттавой и Вашингтоном. Хотя это предложение поддерживается, для его реализации потребуется время.

Отношения между Оттавой и Пекином были натянутыми с 2018 года. В том же году в Ванкувере, Канада, был арестован финансовый директор китайской компании «Huawei Technologies». Сообщалось, что гражданин Китая работал против санкций США против Ирана. В ответ Пекин арестовал двух канадских бизнесменов в Китае. После этого все арестованные были освобождены и возвращены в свои страны. Однако это не создало условий для нормализации отношений между Канадой и Китаем. С прошлого года Канада подчеркивает важность проведения более активной политики в отношении Китая в Азиатско-Тихоокеанском регионе. Помимо развития торговых отношений со странами региона, Канада также приняла решение увеличить военную поддержку стран, сопротивляющихся Китаю.

Исследовательский центр "Атлас"

После поражения Японии во Второй мировой войне принадлежащие ей Курильские острова - Итуруп, Кунашир, Шикотан перешли под управление бывшего СССР. Через некоторое время после войны начались переговоры между Токио и Москвой. В 1960-е годы тогдашнее руководство СССР согласилось вернуть Японии два Курильских острова в обмен на мирный договор с Токио. Но потом в СССР произошла смена власти и Кремль забыл о своем обещании.

После распада СССР Токио начал переговоры с Россией, которая обрела независимость. Первый президент России Борис Ельцин был близок к достижению соглашения с Токио по поводу островов. Но окружение Ельцина этого не допустило. После избрания Владимира Путина президентом он продолжил переговоры с Токио. Однако, в отличие от Ельцина, Путин не был готов идти на компромисс по островам. Переговоры не увенчались успехом. Тем не менее диалог между Токио и Москвой продолжался, расширялись экономические отношения и торговля между двумя странами. Негативное влияние на отношения с Японией оказала и агрессивная война, развязанная Россией против Украины.

Япония присоединилась к ряду западных санкций против России, что негативно сказалось на экономических и торговых отношениях. Кроме того, согласно пункту, внесенному в Конституцию на референдуме, проведенном в России, земельные концессии были запрещены. Это означало, что России было законодательно запрещено возвращать острова Японии. То есть, даже если Путин и другие захотят однажды вернуть Японии Курильские острова, они не смогут этого сделать. Конституция запрещает президенту возвращать Японии Курильские острова. После этого в Токио поняли, что продолжать диалог с Москвой о дальнейшей судьбе островов бессмысленно.

Между тем, Китай также изменил свою позицию в отношении Курильских островов в пользу России. На протяжении многих лет Китай проводил нейтральную политику в отношении Курильских островов. Напряженность на границе между Китаем и бывшим СССР возникла в 1964 году. Начиная с этого года Пекин отказывался поддерживать позицию Москвы по вопросу о Курилах. Тогдашний лидер Китая Мао Цзэдун фактически поддерживал политику Японии в отношении островов. В течение многих лет Пекин не высказывал позицию в отношении Курильских островов. Однако через 59 лет Пекин изменил свою позицию в пользу Москвы. Китайский лидер Си Цзиньпин после встречи с Владимиром Путиным в Москве заявил, что больше не будет поддерживать позицию Японии по вопросу Курильских островов.

Исследовательский центр "Атлас"

Азербайджано-казахстанские отношения вступили в стадию стратегического союзничества. Визит президента Азербайджана Ильхама Алиева в Казахстан 10 апреля был направлен на дальнейшее укрепление этого союза. Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев и Президент Азербайджана Ильхам Алиев подписали в Астане совместное заявление и протокол о создании Высшего межгосударственного совета. Этот совет должен работать над проектами, ускоряющими развитие двусторонних отношений.

Текущий объем торговли между двумя странами составляет 500 миллионов долларов. Планируется удвоить товарооборот до 1 миллиарда долларов. Для этого важно реализовать крупные проекты между двумя государствами. Большой потенциал для взаимовыгодного сотрудничества имеется в сфере сельского хозяйства. В прошлом году объем двустороннего товарооборота сельскохозяйственной продукцией увеличился в 3 раза и составил 146 миллионов долларов.

Два проекта еще больше укрепят геостратегические отношения между Азербайджаном и Казахстаном.

Первый проект транспортировка нефти. Казахстан хочет увеличить объемы экспорта нефти через Азербайджан. С этого года казахстанская нефть транспортируется на мировые рынки через Азербайджан. Казахстанская нефть транспортируется танкерами по Каспийскому морю до Сангачальского терминала, а оттуда по трубопроводу Баку-Тбилиси-Джейхан. Цель Астаны ясна, она хочет диверсифицировать транспортировку нефти на мировые рынки. Казахстан обладает 2 процентами мировых запасов нефти и производит 2 миллиона баррелей нефти в день. 80 процентов этой нефти поставляется с территории России в порт Новороссийск на Черном море. Но этот маршрут ненадежен. На трубопроводе, проходящем через территорию России, часто случаются аварии, из-за чего транспортировка казахстанской нефти останавливается. В это время доходы Казахстана снижаются. В ряде случаев Россия блокирует транспортировку казахстанской нефти по политическим мотивам. Астана не поддерживает агрессивную войну России против Украины. Россия несколько раз блокировала транспортировку нефти из Казахстана после начала агрессивной войны против Украины.

Одним из основных покупателей казахстанской нефти является Китай. Однако постоянные поставки нефти в эту страну зависят от уровня казахстанско-китайских отношений. В ряде случаев имеют место перебои в перевозках двух стран. Например, Китай на некоторое время ограничил свои импортно-экспортные операции с Казахстаном. Китай запретил въезд транспортных средств на границу с Казахстаном. Астана опасается, что эта напряженность может негативно сказаться на транспортировке нефти в Китай. Поэтому в политических кругах Казахстана считают, что наиболее благодатный путь стабильной транспортировки нефти на мировые рынки — через Азербайджан.

Одна из главных целей визита премьер-министра Грузии Ираклия Гарибашвили в Азербайджан 7 апреля была связана с транспортировкой казахстанской нефти. Азербайджан предложил Казахстану транспортировать 5 млн тонн нефти по трубопроводу Баку-Супса в 2023 году. Нефть будет поставляться с огромного месторождения Кашаган на казахстанском шельфе Каспийского моря. Нужно было договориться по этому вопросу с Грузией. Увеличение объемов транспортировки казахстанской нефти отвечает интересам как Грузии, так и Азербайджана. Всего через Азербайджан и Грузию планируется транспортировать 6,5 млн тонн казахстанской нефти.

Второй проект Это Средний коридор. Этот проект соединяет Азербайджан и Казахстан. Для того чтобы Транскаспийский международный транспортный маршрут заработал на полную мощность, необходимо улучшить логистическое обслуживание между двумя странами, создать совместных транспортных операторов, модернизировать технические и тарифные условия, устранить административные препятствия. Существует Дорожная карта по развитию и эксплуатации маршрута Среднего коридора на 2022-2027 годы. По этому маршруту должна быть обеспечена стабильная и своевременная доставка грузов в направлении Восток-Запад.

Исследовательский центр "Атлас"

ABŞ və Hindistan yaxın müddətdə birgə hərbi təlimlər keçirəcəklər. Bu təlimlərə Yaponiya da dəvət olunub. Bu təlimlər Çinin Hindistana artan təzyiqi ilə bağlıdır. Vaşinqton Çin-Hindistan qarşıdurmasında Dehlini dəstəkləyir. Bundan başqa Hindistan ABŞ, Avstraliya və Yaponiyanın üzv olduğu “Quad” birliyinin üzvüdür.

Hindistan dünyada ən çox xarici silah və hərbi texnika alan ölkələrdəndir. Buna görə də Hindistan hərbi təlimlərdə aldığı bütün hərbi texnikadan, o cümlədən “Rafael” təyyarələrindən (Fransa sitehsalı) və Su-30 təyyarələrindən (Rusiya istehsalı) istifadə edəcək.

Hindistanla Çin arasındakı sərhəddə gərginlik 1962-ci ildən başlayıb. Toqquşmalar nəticəsində Çin sərhədin 38 min kilometrini nəzarətə götürüb. Hindistan həmin ərazinin işğal edildiyini bildirib. Çinin mərhum lideri Mao Tsedun Hindistanın Tibetdən qaçan Dalay-lamaya sığınacaq verməsindən narazı idi. Sonrakı illərdə münasibətlərdəki gərginlik nisbətən azalsa da, tərəflər sərhədin dağlıq hissəsini aralarında müəyyənləşdirə bilmədilər. Müxtəlif illərdə Çinin hazırki lideri Tsi Cinpin Hindistanda, Hindistanın baş naziri Narendra Modi isə Çində rəsmə səfərlərdə olublar. Ancaq bu səfərlər və aparılan danışıqlar mübahisəni həll etməyib. Sərhədin Himalay dağları hissəsində qoşun biliklərinin sayı artıb. 2020-ci ildə baş verən qarşıdurma zamanı hər iki tərəfdən ölənlər olub. Bundan sonra Hindistanla Çinin birgə iqtisadi layihələri reallaşmayıb.

Çin bölgədə hərbi gücünü artırdığına görə, Dehli müttəfiqləri ilə birgə hərbi təlimlərə üstünlük verir. Buna baxmayaraq, Dehli xarici siyasətdə Vaşinqtondan asılı olmaq istəmir. Dehli balanslı xarici siyasətdən imtina etməyib. “Quad” hərbi blok deyil. Dehli Moskva ilə tərəfdaşlıqdan imtina etməyib. Hindistan Rusiya və Çinlə birgə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının, o cümlədən BRİKS-in üzvüdür. Ancaq bu birliklər Çinlə Hindistan arasındakı mübahisələri həll edə bilməyib. Kreml Rusiya-Çin-Hindistan üçlü ittifaqının formalaşmasına çalışsa da, bu alınmadı. Bu ideya Rusiyanın keçmiş xarici işlər naziri Evgeniy Primakova məxsus idi. Dehli Çinlə müxtəlif birliklərdə iştirak etsə də, Pekindən qorunmaq üçün Qərblə əməkdaşlığın inkişafında maraqlıdır.

Исследовательский центр "Атлас"

Fransa prezidenti Emmanuel Makronla Avropa İttifaqının Komissiyasının rəhbəri Ursula Fon der Lyayenin Çinə birgə səfəri başa çatıb. Bu səfərin və aparılan danışıqların nəticələri barədə nə demək mümkündür?

Gözlənildiyi kimi, Pekində əsas mövzu Ukrayna olub. Avropa İttifaqı Çinin Rusiyaya dəstəyindən narahatdır. Daha böyük narahatlıq Çinin İran kimi Rusiyaya silah və hərbi texnika göndərməsi ehtimalı ilə bağlıdır. Daha əvvəl Pekində Avropadan Almaniyanın kansleri Olaf Şolts, İspaniyanın baş naziri Perdo Sanşes və Avropa İttifaqının təhlükəsizlik və xarici siyasət məsələləri üzrə komissarı Jozep Borel olmuşdular.

Pekinin Ukrayna məsələsində mövqeyi dəyişməyib və bu səfərlərin böyük nəticəsi yoxdur. Çin lideri Tsi Cinpin Fransa prezidenti Emmanuel Makronla Pekində keçirilən danışıqlardan sonra birgə bəyannamə qəbul ediblər. Ortaq fikir sadəcə bundan ibarət olub ki, tərəflər Ukrayna məsələsi ilə bağlı danışıqlara başlamalı və problem sülh yolu ilə həll olunmalıdır. Buna baxmayaraq, Çin lideri Rusiyanı qınamaqdan imtina edib. Halbuki, ortaq mətbuat konfransında Fransa prezidenti Çin liderinə müraciət edərək, Rusiyanı işğala son qoymağa çağırıb. Makron Pekində bildirib ki, Avropa Ukrayna torpaqlarının işğalı ilə barışmayacaq və Rusiya heç bir halda Belarusda nüvə silahı yerləşdirməməlidir. Tsi Cinpin Emmanuel Makronun bu çağırışını dəstəkləməyib. Tsi Cinpinin yeganə güzəşti o olub ki, Çin lideri Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskiyə telefon zəngi edəcəyini vəd verib. Ancaq Cinpin bunun nə zaman baş verəcəyini dəqiqləşdirməyib.

Çin lideri əvvəlkitək hesab edir ki, müharibənin başlanmasında NATO günahkardır. Tsi Cinpinin fikrincə, NATO Rusiyanın Ukraynadakı təhlükəsizlik maraqlarını nəzərə almalıydı.

Beləliklə, Fransa prezidentinin və Avropa İttifaqının Komissiyasının rəhbərinin Pekinə səfəri nəticəsiz qalıb. Bu əvvəlcədən də bəlliydi. Belə olan halda Makron və Ursula Fon der Lyayen hansı səbəbdən Pekinə səfər ediblər? Görünür, Avropa təmsilçilərinin bu səfərləri Pekinə xəbərdaqlı əhəmiyyəti daşıyır ki, Çin Rusiyaya hərbi texnika və silah versə, Avropa İttifaqı Çinə qarşı sanksiyalar tətbiq edəcək. Brüssel Pekinin Kremldən Ukrayna məsələsinə görə məsafə saxlamasını istəyir. Çinin Avropa İttifaqı dövlətləri ilə sıx iqtisadi əlaqələri var. İyun ayında Avropa İttifaqı-Çin sammiti planlaşdırılır. Vaşinqtondan fərqli olaraq Brüssel Çinlə iqtisadi əlaqələri zəiflətmək istəmir. Ancaq əgər Pekin Rusiyaya silah və hərbi texnika verərsə Brüssel Pekinlə iqtisadi əlaqələri zəiflətmək məcburiyyətində qalacaq və Çin böyük Avropa bazarını itirəcək.

Исследовательский центр "Атлас"