Əfqanıstandakı qızıl mədənləri uğrunda mübarizə şiddətlənib

Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) Əfqanıstandakı vəziyyətdən narahatdır. KTMT baş katibi Talatbek Masadıkov bu haqda açıqlama verib. Buna cavab olaraq Əfqanıstan hökumətinin sözçüsü Zəbihullah Mücahid ölkəsinin qonşu ölkələr üçün təhlükə yaratmdığını və bu barədə verilən açıqlamalar əsasən əsassız olduğunu bildirib. Buna baxmayaraq, Əfqanıstanda Talibanın xaricində müxtəlif silah qrupların varlığı inkar olunmur.

Əfqanıstanda ən çox yatırımı və müxtəlif layihələr həyata keçirən ölkə Çindir. Taliban bu əməkdaşlıqda maraqlıdır. Ancaq Taliban çinli işçilərin təhlükəsizliyini təmin etməkdə çətinlik çəkir. Bir neçə gün əvvəl Əfqanıstanın şimalında Çin içşilərinə qarşı növbəti hücum həyata keçirilib. Çinli mütəxəssislər qızıl mədən layihələri üzərində Taliban rejimi ilə əməkdaşlıq edir. Bu isə  yerli sakinlər və nüfuzlu komandirlər arasında narazılığa səbəb olub. Taliban daxilində müxtəlif maraq qrupları arasında qızıl mədən gəlirləri uğrunda rəqabət Çin vətəndaşlarının təhlükəsizliyini təhdid edir. Çin Əfqanıstanın şimalında ictimai rəydə düşmənə çevrilib ki, bu da Pekinin regionda təsir imkanlarına mənfi təsir edir.

Çin işçilərinə hücum edənlər qumbaraatanlar da daxil olmaqla yüngül və ağır silahlardan istifadə ediblər.  Çin şirkətinin təhlükəsizlik işçiləri ilə qızğın döyüş qeydə alınıb. Hücum nəticəsində çinli işçilər arasında ölən və yaralanlar var. Çin şirkətinə hücum edənlər həmin bölgədə qızıl hasilatının dayandırılmasını tələb ediblər. Problem ondadır ki, Taliban ölkənin tamamına nəzarət edə bilmir. Taliban Çinlə hansısa layihənin icrasıyla bağlı saziş imzalasa da, çalışmalara başlanacaq  bölgəyə nəzarət edə bilmir. Əfqanıstanın şimalında Çin vətəndaşlarına hüzum edənlər məhz Taliban əleyhinə müqavimət hərəkatının üzvləri olublar. Əslində Çinin Əfqanıstanda qızıl emalı mədənlərində istehsala başlamaları insanların sosial durumunu normallaşdırmalıdır. Ancaq məsələ ondadır ki, Taliban əldə olunan gəlirləri Əfqanıstanın müxtəlif bölgələrinin rifah halının yüksəlməsinə xərcləmir. Bu da həmin bölgələrdə yaşayan insanların və silahlı qrupların narazılığna səbəb olur. Onlar hesab edirlər ki, yaşadıqların bölgənin sərvətləri talan edilir. Əfqanıstanın şimalında müxtəlif milltələrin nümayəndələri yaşayırlar. Ölkənin şimalında fəaliyyət göstərən müxtəlif silahlı qruplar bu hisslərdən istifadə etməyə çalışırlar. Çinlilər isə əsasən Talibanın puştun fraksiyalarının liderləri ilə tərəfdaşlıq edirlər. Qızıl mədənlərinə hücum nəticəsində Çin şirkətlərin bəzi layihələrini dayandırmaq məcburiyyətində qalıblar. Çin Əfqanıstanın şimalında qızıl mədənlərindən çalışmaları davam etdirmək istəyirsə, yerli əhali və yerli silahlı qrupların liderləriylə təmas qurmalı və bölgənin sosial problemlərinin həllində rol oynamalıdır. Ancaq bu halda Taliban narazı qalacaq. Pekin isə Talibanla münasibətləri gərginləşdirmək istəmir. Talibanın içində də bir-biri ilə rəqabət aparan liderlər var. Bunun özü də Çin şirkətlərinə Əfqanıstanda çalışmalarını davam etmək üçün problemlər yaradır.