Avropa rəqabətdə geriləyir

Dünyanın ərazisinə və resurslarına görə 3 böyük dövlətindən (ABŞ, Rusiya və Çin) ikisi – ABŞ və Rusiya müharibə vəziyyətindədir, yalnız Çin müharibələrdən çəkinərək iqtisadi gücünü artırmaq və regional layihələrdə iştirakını təmin etmək barədə düşünür. ABŞ Çini zəiflətmək istəyərkən, Rusiya və Avropa dövlətləri Çinlə əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışır, hətta İranın güvəndiyi əsas paytaxt Pekindir. Öz növbəsində İrandakı rejimin ayaqda qalmasında Çinin rolu böyükdür.

Bu arada, müxtəlif ölkə liderlərinin Pekinə səfərlərinin sayı artıb. Bir neçə gün əvvəl İspaniyanın baş naziri Pedro Sançes Pekinə səfər edərək Çin lideri Si Cinpinlə görüşüb. ABŞ-ın Avropada əsas tənqidçilərindən biri olan Pedro Sançes Pekindəki çıxışında Çini dünyada sülhün möhkəmləndirilməsində daha fəal rol oynamağa, qlobal münaqişələrin həllində daha yaxından iştirak etməyə və beynəlxalq sabitliyin təmin edilməsinə töhfə verməyə çağırıb. Sançes geosiyasi gərginliklər fonunda Çin kimi böyük dövlətin münaqişələrdə vasitəçi kimi çıxış etməsinin vacibliyini vurğulayıb. Sançes Çinin Yaxın Şərqdə rolunun artırılması barədə fikirlər işlədib. Yaxın Şərqdəki münaqişə səbəbindən bölgənin xaosa sürükləndiyini söyləyən Sançes Çinin problemlərin nizamlanmasında xüsusi rol oynaya biləcəyinə diqqəti çəkib. Bu sözlər Çin lideri Si Cinpinin o qədər xoşuna gəlib ki, o “beynəlxalq nizam çökür” ifadəsini işlədib. Əslində həm Pedro Sançesin sözləri, həm də Si Cipinin reaksiyası ABŞ-ın siyasəti ilə əlaqəlidir. Sançes və Cinpin xaosa ABŞ-ın siyasətinin səbəb olduğuna işarə ediblər. Hər ikisinin fikrincə, dünya nizamının pozulmasına ABŞ rəvac verib.

Pedro Sançesin Çinə səfəri və onun Pekindəki çıxışı ABŞ Prezidenti Donald Trampı qəzəbləndirəcəyi şəksizdir. ABŞ Prezidenti Sançesi əvvəllər də sərt tənqid edirdi. Ancaq Trampın mövqeyi İspaniyanın baş nazirini az maraqlandırır. Əskinə, Sanşes  Çinlə texnologiya, innovasiya və sənaye investisiyaları kimi strateji sahələrdə ikitərəfli əməkdaşlığı gücləndirməyə çalışır.

Avropa ölkələrinin iqtisadi zəmində Çindən artan asılılıqları gündəm mövzularındandır. Çin hazırda dünyanın günəş panellərinin 80 faizinə, batareyaların 75 faizinə və elektrikli nəqliyyat vasitələrinin 70 faizinə nəzarət edir. Çin bu sahələrdə inhisarçı mövqeyini qorumağa çalışır. Çin dünyaya avadanlıq, kredit və davamlılıq təklif edir. Bundan başqa Çin hazırda 90-dan çox ölkədə liman layihələrində iştirak edir. Bu Çinə ticarətini dəniz yolları və həmin limanlar vasitəsilə həyata keçirmək üçün vacibdir. Bir başqa dövlətin, o cümlədən bütövlükdə Avropa  İttifaqının bu qədər imkanı yoxdur. Çin süni intellekt və robotexnika sahəsində də rəqiblərini üstələyib. Çin irəliləyərkən, Avropanın əsas dərdi enerji resurslarına çıxış imkanı əldə etməkdir. Belə vizəyyətdə Avropa Çinlə rəqabət aparmaq gücünü itirir. Misal üçün Almaniyanın avtomobil konsernləri işçilərinin bir qismini ixtisar etmək məcburiyyətində qalıblar. Halbuki, Avropanın aparıcı dövləti olan Almaniyanın iqtisadi gücü məhz avtomobil sənayesi üzərində formalaşıb.