Çin sammitə hazırlaşır

Çinin Şençjen şəhərində 18-19 noyabr tarixlərində Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (ASİƏT) növbəti sammiti keçiriləcək. Bu, təşkilatın son 12 ildə Çində keçirəcəyi ilk sammiti olacaq. Pekinin sammit üçün Şençjen şəhərini seçməsinin xüsusi əhəmiyyəti var. Vaxtilə balıqçı şəhəri olan Şençjen son illər ərzində sürətli inkişaf yolu keçib. Honkonqla qonşu olan Şençjen Çinin ticarət və texnoloji mərkəzlərindən birinə çevrilib. Şençjen xarici ticarətinin təxminən 70 faizi Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv ölkələrin payına düşür.

Sammitdə üzv ölkələr arasında əsasən iqtisadi əlaqələr müzakirə olunacaq. Bununla yanaşı sammitə qatılacaq liderlərin öz aralarında siyasi mövzuları da müzakirə edəcəyi gözlənilir. Misal üçün ABŞ-Çin iqtisadi əlaqələrində və ticarətində suallara cavab tapılmayıb. ABŞ Çin mallarına gömrük rüsumların artırılacağını bəyan edərkən, Pekin Çinin nadir torpaq elementlərinin ABŞ-a ixarına məhdudiyyətlər tətbiq edib.

Pekin bu məsələlər dialoq yolu ilə həll etmək istəyir. Çin lideri Si Cinpin sammitdə Rusiya və ABŞ liderləriylə ayrıca üçtərəfli görüş keçirmək istəyir. Vladimir Putinin bu təklifə müsbət cavabı olsa da, Donlad Tramp hələ razılığını verməyib. Vaşinqton Moskva və Pekinin İrana verdiyi dəstəkdən narahatdır. Təsadüfi deyil ki, Donald Tramp son açıqlamalarının birində “əgər Moskva və Pekin İrana dəstək verərlərsə, həm Rusiya, həm də Çinin itirəcəklərinin sayı çox olacaq” ifadəsini işlədib.

Bu arada, Hindistan baş naziri Narendra Modi də Çindəki sammitdə iştiraka hazırlaşır. Vaşinqton kimi Yeni Dehli də Pekinlə dialoqu genişləndirib. Yeni Dehli ABŞ və Çin arasında mürəkkəb dinamikanı və hər iki supergüclə münasibətləri idarə etməyə çalışır. Bölgə ölkələri Hindistanı sabitləşdirici qüvvə və Çinə qarşı strateji tarazlaşdırıcı amil kimi görür. Hindistan Cənubi Asiyada mövqelərini gücləndirməyə çalışır. Yeni Dehli subregional mexanizmlər vasitəsilə regional əməkdaşlığı gücləndirməyin yeni yollarını müəyyənləşdirib. Yeni Dehli bölgə ölkələri ilə əməkdaşlığı gücləndirmək üçün müxtəlif təkliflər irəli sürüb. “Şərqə Doğru Siyasət” adı verilən bu siyasət əməkdaşlığı gücləndirməyi hədəfləyən təşəbbüslərin reallaşmasından ibarətdir.  Buna baxmayaraq, Hindistanın ASEAN-a üzv dövlətlərlə normativ və strateji uyğunluğu güclü üstünlük olsa da, iqtisadi potensialının çatışmazlıqları və öhdəliklərin icrasındakı ləngliklər hərtərəfli əməkdaşlığı məhdudlaşdırmaqda davam edir.