Hindistan Özbəkistanla tərəfdaşlığa xüsusi əhəmiyyət verir

Qazaxıstanın Almatı və Özbəkistanın paytaxtı Daşkənddən Yeni Dehliyə uçuşlarının sayının artması Hindistanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrə verdiyi əhəmiyyətdən irəli gəlir.  Hindistanın Mərkəzi Asiya ilə tarixi bağlılığı buna misaldır.

Sovet İttifaqı dövründən bəri Mərkəzi Asiyanın plüralist və inklüziv ənənələri və Hindistanla əlaqələrdə mühüm əhəmiyyət kəsb edib. Bu, Hindistanın regionla radikalizmdən uzaqlaşdırma tərəfdaşlığı üçün təməl yaratmışdır. Hindistanın Baş naziri Narendra Modinin Mərkəzi Aiyaya artan səfərləri buna sübutdur. Özbəkistan Hindistanla xüsusi bir bağa malikdir və Sovet İttifaqı dövründən bəri Dehli ilə Daşkənd arasında təbii xoşməramlılıq mövcuddur. Sovet dövründən bəri Dehli-Moskva dostluğuna əsaslanan bir neçə keçmiş Sovet İttifaqı respublikasının Hindistanla xüsusi əlaqələri olsa da, Özbəkistan bir çox cəhətdən xüsusidir, çünki Daşkənd 1991-ci ildən əvvəl Hindistanın region üçün konsulluğuna ev sahibliyi edib. Özbəkistan müstəqillik qazandıqdan sonra əlaqələr çiçəklənib və Daşkənd Hindistanın artan orta təbəqəsi üçün turizm məkanına çevrilib. Bununla yanaşı, o, Hindistana uran tədarük edən azsaylı dövlətlərdən biridir. Bu gün Hindistanın Özbəkistanla əlaqələri müdafiədən inkişaf tərəfdaşlığına, investisiyadan təhsilə, səhiyyə turizminə qədər bütün sahələri əhatə edir.

Qazaxıstan Hindistana uran tədarük edən digər Orta Asiya dövlətidir. Hindistanın Özbəkistanla müdafiə sahəsində uzunmüddətli və genişmiqyaslı əməkdaşlığı var. 2019-cu ildə müdafiə üzrə Birgə İşçi Qrupu yaradılıb. Hindistan və Özbəkistan müntəzəm olaraq “Dostluq” birgə hərbi təlimlərində iştirak edirlər. “Dostluq” ismi verilən təlimin yeddinci versiyası 2026-cı ilin aprel ayında Özbəkistanda keçirilib. Hər iki ölkənin müdafiə sənayesi arasında əhəmiyyətli qarşılıqlı əlaqə mövcuddur və bu yaxınlarda Özbəkistan Müdafiə Sənayesi Agentliyinin nümayəndə heyəti Aero India 2025-də iştirak edib.

Özbəkistan və Hindistan güclü antiterror tərəfdaşlığına malikdirlər. Terrorizmə Qarşı Mübarizə üzrə Birgə İşçi Qrupunun iclası müntəzəm olaraq keçirilir. Mərkəzi Asiya regionu İŞİD-in Af-Pakistan bölgəsində artan iştirakından və islamçıların Suriyadan qayıtmasından, ekstremist qrupların fəaliyyətindən ehtiyat edir. Bu, Hindistanın regiondakı dövlətlərlə antiterror tərəfdaşlığını genişləndirmək üçün kontekst yaradır.

Özbəkistan mis, volfram və litium da daxil olmaqla 30-dan çox növ vacib mineral və nadir torpaq elementlərinə malikdir. Hindistan hələ də bu resurslardan istifadə edə bilməyib. Hindistan Özbəkistanın ən yaxşı 10 ticarət tərəfdaşı arasındadır və ikitərəfli ticarət dövriyyəsi 1,32 milyard ABŞ dolları təşkil edir ki, ekspertlər bunu potensialdan xeyli aşağı olduğun qənaətindədirlər. Hindistanın ixracının əsas məhsulları əczaçılıq məhsulları, mexaniki avadanlıqlar, nəqliyyat vasitələrinin hissələri, xidmətlər, dondurulmuş camış əti, optik alətlər və avadanlıqlar, mobil telefonlardır. Hindistanın Özbəkistandan idxalı əsasən meyvə-tərəvəz məhsulları, xidmətlər, gübrələr, şirə məhsulları və ekstraktları, sürtkü yağlarından ibarətdir. Hindistanın Özbəkistana yatırdığı investisiyalar təxminən 451 milyon ABŞ dollarıdır. Hindistan şirkətlərinin Hindistana yatırdığı investisiyalar arasında əczaçılıq, səhiyyə, təhsil və yaşayış binaları var. Hazırda Özbəkistanda təxminən 400 Hindistan şirkəti fəaliyyət göstərir və birgə layihə portfeli 5 milyard ABŞ dollarından çoxdur. Kimya, bərpa olunan enerji, əczaçılıq və avtomobil sektoru Hindistan-Özbəkistan iqtisadi əməkdaşlığının genişləndirilməsi üçün əsas sahələrdir.

 

İki ölkə 2026-cı ilin may ayında Özbəkistanın Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) üzvlüyü kontekstində İkitərəfli Bazara Giriş Protokolu imzalayıb. Təhsil sektoru ikitərəfli tərəfdaşlıqda böyük bir uğur hekayəsidir. Özbəkistanın institutlarında tibb təhsili alan hind tələbələrindən başqa, Özbəkistanda dörd Hindistan Universiteti var. Bunlar Daşkənddə Amity Universiteti, Əndicanda Şarda Universiteti, Cizzaxda Sambhram Universiteti və Buxarada Açarya Universitetidir.

2018-ci ildə Elektronika və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi (MeitY) ilə Özbəkistan Respublikasının Rəqəmsal Texnologiyalar Nazirliyi arasında ikitərəfli müqaviləyə uyğun olaraq, Özbəkistanın İT Siyasəti yenidən tərtib edildi. Hindistan Proqram Təminatı Texnologiyaları Parklarının dəstəyi ilə Özbəkistanın ilk İT Parkı 2019-cu ilin iyun ayında Daşkənddə yaradıldı. Bu, daha az məlum olan bir faktdır.

Hindistan hökuməti həmçinin bir neçə layihə həyata keçirib, o cümlədən Daşkənddə Allerqoloji Mərkəzin, Özbəkistan Silahlı Qüvvələri Akademiyasında İT laboratoriyasının yaradılması və Sırdərya bölgəsindəki məktəblərdə 125 İKT mərkəzinin kompüterlə təchiz edilməsi. Hindistan hökuməti həmçinin Özbəkistanın Kaşkadarya bölgəsində kənd təsərrüfatını dəstəkləmək üçün Qaraqalpaqstanda səhiyyə və Günəş Enerjisi layihələrində inkişaf tərəfdaşlığı layihələrini davam etdirməyi planlaşdırır.

ABŞ sanksiyaları Çabahar Limanındakı Hindistan terminalının tam istifadəsini məhdudlaşdırsa da, Özbəkistan Qazaxıstanla birlikdə bu limanı Hind Okeanı Bölgəsi və Hindistan bazarlarına çıxış üçün istifadə etməyə can atır. Hindistan və Orta Asiya arasında inklüziv Avrasiya üçün xoşməramlı münasibətləri inkişaf etdirməyin vaxtıdır.