ABŞ və İsrail İrana qarşı genişmiqyaslı hərbi hücumlara başladıqda bir çoxları İranın güclü tərəfdaşlarının – Çin və Rusiyanın müdaxilə edib-etməyəcəyini düşünürdülər. Moskva və Pekin sadəcə, İrana qarşı hücumu pisləməklə kifayətləniblər.
Yaxın Şərqdə geniş bazalar və dəniz aktivləri saxlayan ABŞ-dan fərqli olaraq, nə Moskva, nə də Pekin Fars körfəzinə davamlı hərbi güc təqdim etmək üçün logistika infrastrukturuna malik deyil. Təhlükəsiz dəhlizlər yoxdur. Qüvvələrin yerini dəyişmək üçün hər hansı bir cəhd ABŞ və müttəfiq hərbçilərinin hakim olduğu mübahisəli hava məkanını və ya suları keçməyi tələb edəcəkdir.
Çinin dəstəyi simvolikdir, strateji deyil. Pekin İrana raket batareyaları çatdırıb və Tehranla hətta hipersəs sistemləri müzakirə edib. Lakin bunlar Çin qüvvələrinin yerləşdirilməsi deyil, tədricən köçürmələrdir. Onlar ABŞ-ın böyük zərbə qabiliyyətini kompensasiya edə bilməzlər.
Rusiya həddindən artıq gərgin vəziyyətdədir. Ukraynada hərbi bataqlığa düşmüş Rusiyanın ABŞ-a qarşı başqa bir cəbhə açmaq üçün genişliyi yoxdur. İrana silah satışı realdır, lakin birbaşa müdaxilə etmək qabiliyyəti mövcud deyil.
Həm Çin, həm də Rusiya birbaşa qarşıdurmadan qaçmağa çalışırlar. Onlar ABŞ-la hərbi toqquşmalardan qaçınmaq üçün diqqətli olurlar. Hər ikisi qlobal müharibəyə çevrilə biləcək eskalasiyanı istəmir.
Onların İrana dəstəyi strateji cəhətdən qeyri-müəyyən olaraq qalır. Bu, Vaşinqtona qarşı çıxmaq üçün kifayət qədər kalibrlənmişdir, lakin fəlakətli nəticələrə risk etmək üçün kifayət deyil.
Çinin qlobal maraqları sabitliyə əsaslanır. Pekinin iqtisadi həyat xətləri sabit enerji axınları və proqnozlaşdırıla bilən bazarlar tələb edən qlobal ticarət yollarından keçir. Körfəzdə ABŞ ilə birbaşa toqquşma onun enerji idxalını və qlobal mövqeyini təhlükə altına qoyardı. Rusiya ağır sanksiyalara məruz qalıb. Moskva daha da təcrid olunmağa dözə bilməz. İranda ABŞ-a qarşı açıq şəkildə mübarizə aparmaq onun pariya statusunu möhkəmləndirərdi.
Silah və ritorik dəstək almasına baxmayaraq, İran döyüş meydanında tək dayanır. Çin və Rusiya silahlana və məsləhət verə bilər, amma Tehrana görə qan tökməyəcəklər. Çin və Rusiyanın İranla münasibətləri qurbanlıq deyil, əməliyyat xarakterlidir. Onlar silah satacaq, qınayacaq və böhrandan Vaşinqtona zərbə vurmaq üçün istifadə edəcəklər. Lakin ABŞ raketləri yağanda İran xilas gözləyə bilməz. Coğrafiya, hərbi həddən artıq gərginlik, siyasi ehtiyatlılıq və iqtisadi mənafe Pekin və Moskvanın seyrçi olaraq qalmasını təmin edir – bəlkə də səs-küylü, lakin nəticədə ABŞ ilə müharibə riskini götürmək istəməyənlər.
TR 
AZ 
EN 
RU