Hindistanın ABŞ-dakı keçmiş səfiri Navtej Sarna “The Week” nəşrində dərc olunan məqaləsində Yeni Delini öz iradəsinə tabe etdirməyə çalışan Tramp administrasiyası qarşısında möhkəm durmağa çağırıb. Bu çağırış, Tramp administrasiyasının dünyanın üçüncü ən böyük xam neft istehlakçısı olan Hindistanı Rusiyadan neft idxalını dayandırmağa məcbur etməsindən sonra səslənib. Daha sonra, ABŞ-ın İrana qarşı apardığı müharibə nəticəsində qlobal neft təchizatında yaranan pozuntular səbəbindən, ABŞ Yeni Deliyə Rusiyadan neft almağa icazə verib. İndi isə, ABŞ-ın özü Moskvaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalara baxmayaraq Rusiyadan dizel yanacağı almağa başlayıb. Hindli diplomat bunu son dərəcə riyakar addım adlandırıb.
Hindistanın ABŞ-dakı keçmiş səfiri Tramp dövründə ölkəsi ilə Amerika arasında pisləşən münasibətləri şərh edərkən belə deyib: “Bir millətin ləyaqəti müzakirə mövzusu ola bilməz. Əgər ABŞ-a qarşı dik durmaq iqtisadi geriləmələr, çətin seçimlər və ya alternativlər axtarmaq deməkdirsə, qoy elə də olsun”. Oxşar sözləri Cənubi Afrika Prezidenti Siril Ramafosa da söyləyib. O ABŞ-ın ölkəsinə qarşı getdikcə daha çox cəzalandırıcı xarakter alan münasibətindən hiddətlənərək bunu demişdi: “Bizi zorla istədiyini etdirməyə imkan verməyəcəyik”. Hindli diplomatın və Cənubi Afrika Respublikasının Prezidentinin söylədikləri qarşıdurmaya meylli olan ABŞ ilə üz-üzə qalan “Qlobal Cənub”un iki böyük dövlətinin artan narazılığını əks etdirir.
Hindistan və ABŞ həmişə təbii müttəfiqlər kimi qəbul ediliblər. Baş nazir Narendra Modi ilə Donald Tramp arasında xüsusilə səmimi münasibətlər mövcud olub. Ancaq son vaxtlar bu səmimiyyət sınağa çəkilib. 2025-ci ildə Hindistanın ixrac məhsullarına qarşı cəzalandırıcı rüsumların tətbiq edilməsi (sonradan bu rüsumlar yumşaldılsa da) Yeni Deli üçün gözlənilməz və sərt bir reallıqla üzləşmə anı oldu. Eyni zamanda Vaşinqtonun miqrasiya siyasətindəki köklü dəyişiklikləri, ABŞ-da iş axtaran hindistanlı mütəxəssislərin imkanlarını sarsıtmaq təhlükəsi yaratdı. Bu məhdudiyyətlər hindistanlı texnologiya mütəxəssisləri arasında narahatlığı daha da artırdı. Halbuki onların bir çoxu ənənəvi olaraq Amerikanı “imkanlar ölkəsi” kimi görürdülər. Bunun məcmu təsiri, onilliklər ərzində strateji əməkdaşlıq, ticarət, texnologiya və ortaq geosiyasi maraqlar üzərində qurulmuş münasibətlərin gərginləşməsinə səbəb olub. Bu vəziyyət Sarna kimi şərhçiləri belə bir sual verməyə vadar edib: Hindistan qarşılıqlı tədbirlər barədə düşünmədən Vaşinqtondan gələn zərbələri qəbul etməyə davam etməlidirmi?
Cənubi Afrikanın ABŞ ilə münasibətləri isə tamamilə fərqli bir istiqamətdə inkişaf edib. Aparteid rejimi dövründə Amerika ağdərili azlıq hökuməti ilə əlaqələrini saxlayırdı; lakin aparteid rejiminə qarşı daxili və beynəlxalq müxalifət gücləndikcə, Vaşinqton sonda sanksiyalar tətbiq etməli oldu. Bu arada, hakim Afrika Milli Konqresi (ANC) Sovet İttifaqı və Çinlə əlaqələr qurdu. Pretoriya və Vaşinqton arasındakı münasibətlər, xüsusən də ticarət, investisiya və səhiyyə və inkişaf sahəsində əməkdaşlıq yolu ilə aparteiddən sonrakı dövrdə xeyli yaxşılaşdı. Lakin Trampın Ağ Evə qayıtması bu münasibətləri görünməmiş gərginliyə saldı. Onun administrasiyası ağdərili cənubi afrikalıların təqib olunması iddialarını ortaya atdı. Vaşinqtonun cəzalandırıcı ticarət tədbirləri və Cənubi Afrikanın Amerika bazarına güzəştli çıxışı təmin edən Afrika Böyümə və Fürsət Qanununa (AGOA) çıxışı ilə bağlı qeyri-müəyyənlik Pretoriyanın narahatlığını daha da artırdı. Cənubi Afrikanın İsrailə qarşı Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində (ICJ) soyqırım proseduru başlatmaq qərarı, Trampın İsrail hökumətinə sarsılmaz dəstəyi nəzərə alınmaqla, Vaşinqtonu daha da qəzəbləndirdi.
Fərqli tarixlərinə və şəraitlərinə baxmayaraq, Hindistan və Cənubi Afrika Tramp administrasiyası üçün bir neçə xüsusiyyətə malikdir. Hər ikisi də BRICS-in nüfuzlu üzvləridir və Tramp bu qruplaşmanı dəfələrlə Amerikanın iqtisadi və geosiyasi dominantlığına meydan oxumaq kimi təsvir edib. Hər ikisi gücün Vaşinqtonda və bir neçə Qərb paytaxtında cəmləşməkdənsə, daha ədalətli şəkildə bölüşdürüldüyü çoxqütblü beynəlxalq nizamı müdafiə edir. Və hər ikisi Birləşmiş Millətlər Təşkilatı kimi beynəlxalq qurumlarda Afrika da daxil olmaqla Qlobal Cənub üçün daha güclü bir səs axtarır. Onların müstəqil xarici siyasət yürütməkdə israrlı olması, dostluğu Vaşinqtonun tələblərinə şübhəsiz riayət etməklə ölçməkdə qərarlı görünən ABŞ administrasiyası ilə getdikcə daha çox ziddiyyət təşkil edir.
Hindistan və Cənubi Afrika öz iqtisadi maraqlarına ciddi ziyan vurmadan dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına qarşı real olaraq dayana bilərlərmi? 1,4 milyarddan çox əhalisi olan Hindistanın iqtisadi ambisiyalarını davam etdirmək üçün ixrac bazarlarının genişləndirilməsinə, investisiya qoyuluşuna və qabaqcıl texnologiyalara çıxışa ehtiyacı var. Zəif artım, yüksək işsizlik və davamlı struktur bərabərsizlikləri ilə mübarizə aparan Cənubi Afrika ticarətdə və xarici investisiyalarda pozuntulara daha çox məruz qalır. Heç bir ölkə ehtiyatsız qarşıdurma lüksünə dözə bilməz. Lakin iqtisadi zəiflik milli suverenlikdən imtina etmək üçün bəhanə olmamalıdır.
Hindistan Vaşinqtonla daha güclü mövqedən danışıqlar aparmaq üçün nəhəng texnoloji imkanlarından, geniş istehlak bazarından və artan geosiyasi təsirindən istifadə etməlidir. Cənubi Afrika isə öz növbəsində strateji mineral ehtiyatlarından, sənaye imkanlarından və Afrika bazarlarına çıxış qapısı kimi mövqeyindən yararlanmalıdır. Hər iki ölkə digər ölkələrlə iqtisadi tərəfdaşlıqlarını dərinləşdirməli, ixrac istiqamətlərini şaxələndirməli və hər hansı bir qlobal gücdən həddindən artıq asılılığı azaltmalıdır. Bunların heç biri diplomatiyadan imtina etmək və ya Vaşinqtonu qəsdən təhrik etmək demək deyil. Əksinə, Yeni Dehli və Pretoriya mümkün olan hər yerdə ortaq məxrəc axtararaq və sabit münasibətlərin əhəmiyyətli qarşılıqlı faydalarını qəbul edərək Tramp administrasiyası ilə əlaqə saxlamağa davam etməlidirlər.
TR 
AZ 
EN 
RU