Türkmənistan çinli mühəndisləri nəzarətə götürüb

Çinin Mərkəzi Asiyada dərinləşən iqtisadi maraqları son on ildə regionun geosiyasi və iqtisadi mənzərəsini dəyişib. Pekinin strateji sərmayələri – xüsusilə enerji infrastrukturuna – tez-tez modernləşmə və inteqrasiyanın mərhələləri kimi qəbul edilsə də, eyni zamanda ölkələr arasında müxtəlif gərginliklərin artmasına səbəb olub.

2009-cu ildə Türkmənistan-Çin təbii qaz kəmərinin açılışı Çinin təsirinin sürətlənməsini simvolizə edən Mərkəzi Asiya üçün dönüş nöqtəsi oldu. Özbəkistan və Qazaxıstan ərazisindən 1833 kilometr uzanan boru kəməri təkcə mühəndislik sahəsində diqqətəlayiq uğur deyil, həm də Çinin regionun enerji sektorunda artan üstünlüyünün xəbərçisi idi. 2010-cu ilə qədər Pekin Mərkəzi Asiyanın əsas ticarət tərəfdaşı kimi mövqeyini möhkəmləndirdi, bu da həm iqtisadi genişlənməni, həm də suverenlik və asılılıq ilə bağlı artan narahatlıqları gücləndirdi.

Türkmənistan və Çin arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığa baxmayaraq, bu tərəfdaşlığın mürəkkəbliyini vurğulayan suallar yaranıb. Mayın ikinci həftəsində Türkmənistanın Dövlət Miqrasiya Xidməti Balkan əyalətinin sahilyanı ərazilərində Çin Milli Neft Korporasiyasının (CNPC) 25 mühəndisini saxlayıb. Bu mühəndislər DragonOil Company-nin adını daşıyan saxta sənədlərlə səyahət edərkən aşkar edilib ki, bu da onlara dəniz neft sektorunda kiçik firmalar tərəfindən idarə olunan layihələrə daxil olmaq imkanı verir. Onların saxlanması DragonOil şirkətinin Çin vətəndaşlarının yalnız CNPC layihələri üçün iş vizası olduqda əməliyyat saytlarını yoxlamaq üçün etimadnamələrindən icazəsiz istifadə etmələri ilə bağlı rəsmi şikayətindən sonra baş verib. Türkmənistanın Dövlət Miqrasiya Xidməti həmin çinli mühəndisləri saxlayıb və sonradan deportasiya edilib. Bundan əlavə, Balkan əyalətində fəaliyyət göstərən kiçik firma olan Caspian Drilling-in yüksək rütbəli çinli məmuru saxta DragonOil sənədlərinin hazırlanmasına yardım etdiyi iddiası ilə ölkədən çıxarılıb.

Bu insidentdən sonra Türkmənistan prezidenti Serdar Berdiməhəmmədov dövlətə məxsus “TürkmənNebit”ə (Türkmən Neft) Çinin Xəzər dənizində, xüsusən də Balkan əyalətindəki dəniz layihələrinə çıxışına daha sərt məhdudiyyətlər qoymağı tapşırıb. O, daha sonra TurkmenNebit və TurkmenGaz (Türkmən Qaz) sədrlərinə CNPC ilə hər hansı yeni əməkdaşlığa başlamazdan əvvəl onun açıq razılığını almağı tapşırıb. Nəticədə Türkmənistan hakimiyyəti CNPC-nin ölkə daxilindəki rolunu yalnız qaz kəşfiyyatı fəaliyyətləri ilə məhdudlaşdırıb.

Təhlükəsizlik pozuntusuna cavab olaraq, Dövlət Miqrasiya Xidmətləri Türkmənistanda fəaliyyət göstərən bütün şirkətlərə mühəndislərin və məmurların təyin olunmuş layihə ərazilərindən kənara hərəkəti üçün əvvəlcədən icazə almağı tapşırıb. Miqrasiya departamenti Balkan əyalətində layihələrdə işləmək niyyətində olan çinli mühəndislər üçün yeni vizaların verilməsini dayandırıb. Qeyri-rəsmi olaraq, əyalətin neft sektorundakı müəssisələrə Çinli mühəndis və texnikləri işə götürməmək tövsiyə olunub.