Category: Press Releases

ABŞ-da fəaliyyət göstərən qeyri-kommersiya müdafiə qrupu olan Şərqi Türküstan Milli Hərəkatı (ETNM) oktyabrın 12-də Ağ Evin qarşısındakı Lafayette Parkında Çinin 1949-cu ildə Şərqi Türküstanı işğalının 76 illiyi münasibətilə nümayiş keçirməyə hazırlaşır. Tədbir diasporda çoxlarının Şərqi Türküstan adlandırdığı Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsində uyğur, qazax, qırğız və digər türk xalqlarına qarşı təşkilatçıların davam edən soyqırım və müstəmləkəçilik kampaniyasına diqqəti cəlb etmək məqsədi daşıyır.

ETNM ictimai dəstəyi toplamaq və beynəlxalq müdaxiləyə təkan vermək məqsədi ilə oktyabrın 12-ni “Şərqi Türküstan üçün Milli Matəm Günü” kimi tanıtmaq üçün X sosial media platformasına müraciət edib. Təşkilat öz paylaşımında bu tarixi Çinin Şərqi Türküstanı işğalının 76-cı ildönümü kimi qeyd edib və bu il bu gün də davam edən uzunmüddətli işğal, müstəmləkəçilik və soyqırım kampaniyasının başlanğıcı olduğunu iddia edib.

Qərb ekspertlərinin fikrincə, Çinin 1949-cu ildən nəzarət etdiyi bölgədə uyğurlar, qazaxlar, qırğızlar və digər türk etnik qruplarına qarşı davam edən repressiyaların əsası qoyulub. Sincan və Şərqi Türküstan məsələsi Çinin Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsindəki uyğur müsəlman əhalisinə qarşı rəftarından bəhs edir. Çin “yenidən təhsil düşərgələri” və nəzarət vasitəsilə ekstremizmlə mübarizə apardığını iddia edir, lakin tənqidçilər, o cümlədən insan haqları qrupları sistematik insan haqları pozuntularını, məcburi əmək, mədəni silmə və hətta soyqırımı iddia edirlər. “Şərqi Türküstan” ifadəsi müstəqillik istəyən bəzi uyğur fəallar tərəfindən istifadə edilir, Çin buna qəti şəkildə qarşı çıxır, onu separatizm və terrorizm kimi qələmə verir. Məsələ dərin mübahisəli olaraq qalır, beynəlxalq hesabatlılıq çağırışları Çinin suverenlik və milli təhlükəsizlik iddiaları ilə toqquşur.

29 sentyabrda Ukrayna Babin Yar dərəsində Holokost qurbanlarının xatirəsini ehtiramla yad edir. Bu məkan nasist rejiminin dəhşətli cinayətlərinin, təkcə yəhudilər üçün deyil, bütün Ukrayna xalqı üçün ağrı və faciə rəmzinə çevrilmişdir. 1941-ci ilin 29–30 sentyabr tarixlərində cəmi iki gün ərzində burada 33 mindən çox insan güllələnmişdir. Sonrakı illərdə Babin Yarda on minlərlə insan vəhşicəsinə qətlə yetirildi – ümumilikdə isə təxminən 100 min dinc sakin və hərbi əsir burada həyatını itirdi.

Ukraynada Holokost bir milyon yarım yəhudinin həyatına son qoydu. Bu, onların mövcudluğunu yer üzündən silmək üçün dəhşətli bir cəhd idi. Bu gün də Babin Yar təkcə hüzn məkanı deyil, həm də xəbərdarlıqdır: nifrət, ksenofobiya, irqçilik və düşmənçilik həmişə fəlakətə aparır.

Müharibədən sonra sovet hakimiyyəti həqiqəti gizlətməyə, Babin Yarın adını xəritədən silməyə çalışdı – onu torpaqla doldurub üstündə idman qurğuları və yollar saldılar. Lakin yaddaşı məhv etmək mümkün deyil. O, insanların qəlbində yaşadı və bir gün üzə çıxaraq gələcək nəsillərə dərs olmağa başladı. Elə buna görə də dünya dedi: “Bir daha heç vaxt”. Amma təəssüf ki, tarix göstərir ki, bəşəriyyət bu dərsi tam şəkildə öyrənməyib.

Bu gün, XXI əsrdə, Ukrayna torpaqlarında Nürenberq tribunalından sonra dünya artıq görməyəcəyini düşündüyü dəhşətlər yenidən baş verir. Rusiya Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibə başladıb və ritorikası qorxunc dərəcədə nasistlərin ideologiyasını xatırladır. Onlar “ukrayna məsələsini həll etmək” zərurətindən danışırlar – necə ki, nasistlər “yəhudi məsələsinin həlli”ni elan etmişdilər.

Biz dinc sakinlərin kütləvi qətllərini, işgəncələri, zorlamaları, uşaqların deportasiyasını, şəhərlərin dağıdılmasını görürük. Biz öldürülənlərin cəsədlərinin yandırılması cəhdlərini qeydə alırıq – məhz nasistlərin müharibənin son aylarında cinayətlərini gizlətmək üçün etdikləri kimi. Rus işğalından azad edilmiş Buça, İrpen, Borodyanka, İzyum, Yagodnoye kəndi və daha bir çox şəhər və qəsəbələr bütün sivil dünyanı sarsıdan dəhşətli faciələrin şahidi oldular.

Rusiya hələ də Ukraynanın dinc əhalisini qorxutmağa və terror etməyə davam edir – yaşayış məhəllələrinə, kritik infrastruktur obyektlərinə raketlərlə, dronlarla və kasetli bombalarla hücum edir. Bu cür hərəkətlər beynəlxalq humanitar hüququn kobud şəkildə pozulmasıdır. Üç il yarımlıq genişmiqyaslı müharibə ərzində yüz minlərlə mülki infrastruktur obyekti – evlər, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət abidələri məhv edilmişdir.

Ukraynanın hüquq-mühafizə orqanları təxminən 190 min hərbi cinayət və insanlığa qarşı cinayəti sənədləşdirib. Qurbanların arasında minlərlə öldürülmüş uşaq var. Kütləvi məzarlıqlar, seksual zorakılıq, işgəncələr – bunlar rus işğalçılarının sistematik xarakter daşıyan cinayətlərinin yalnız sübuta yetirilmiş bir hissəsidir.

Ukrayna mübarizə aparır – və bu mübarizə yalnız öz insanlarımız və torpağımız üçün deyil. Biz ədalət uğrunda, hər bir xalqın təhlükəsizlik və ləyaqət içində yaşamaq hüququ uğrunda mübarizə aparırıq. Bizim mövqeyimiz aydındır: sülh yalnız o zaman mümkündür ki, o ədalətli, hərtərəfli və davamlı olsun. Aqressora güzəşt əsasında qurulan sülh heç vaxt həqiqi sülh olmayacaq. Babin Yar faciəsi bütün dünyaya göstərir ki, ədalət cinayətkarların məsuliyyətə cəlb olunmasını və cəzasızlığın qarşısının alınmasını tələb edir – onların bu günkü status və vəzifələrindən asılı olmayaraq.

Bu gün Ukrayna tərəfdaşları və beynəlxalq ictimaiyyətlə birlikdə yeni terrora və totalitarizmə qarşı mübarizənin ön cəbhəsindədir. Biz Azərbaycanın rəhbərliyinə və xalqına – sülhün və ədalətin qiymətini yaxşı bilən bir xalqa – ərazi bütövlüyümüzə və suverenliyimizə verdiyi dəstəyə, eləcə də Rusiyanın genişmiqyaslı işğalının ilk günlərindən göstərilən humanitar yardıma görə minnətdarıq. Bu gün biz yalnız özümüzü deyil, həm də Avropanın və bütün dünyanın ümumi, işıqlı gələcəyini qoruyuruq. Ukrayna üçün qələbə və ədalətli sülh – barbarlığa, nifrətə və cəzasızlığa qalib gəlmək deməkdir; bu, xeyirin şər üzərində qələbəsidir. Yalnız bu qələbədən sonra “bir daha heç vaxt” sözləri həqiqi mənasını və gücünü tapacaq.

“The Washington Post” qəzetində yayımlanan məqalədə Çinin Rusiyaya Ukraynadakı müharibə üçün pilotsuz təyyarələrin hazırlanmasına kömək etdiyi və Rusiya hərbi sənaye kompleksinə dəstək verdiyi yazıldı. Məqalədə bildirildi ki, Rusiya bunun müqabilində Çinə Tayvana hərbi müdaxilə hazırlamağa kömək edir. Nəşr “Black Moon” haker qrupunun əldə etdiyi 800 səhifəlik sənədlər toplusuna istinad edir ki, bu da Pekin və Moskva arasında hərbi əməkdaşlığın dərinləşməsini nümayiş etdirir. Sənədlər xüsusən də Rusiya ordusunun hələ də Çin ordusundan üstün olduğu bir neçə sahələrdən birində, yəni hava-desant qüvvələrində təlim və texnologiya ilə bağlı Çinə necə kömək etdiyini ortaya qoyur.

Belə ki, ötən ilin oktyabrında Rusiya Çin Xalq Azadlıq Ordusu Hərbi Hava Qüvvələrinə 37 ədəd BMD-4M yüngül amfibiya hücum maşını, 11 ədəd Sprut-SDM1 özüyeriyən tank əleyhinə silah və 11 ədəd BTR-MDM hava desant zirehli transportyoru satmağa razılaşıb. 584 milyon ABŞ dolları dəyərində olan bu müqavilə, həmçinin yüksək hündürlükdən ağır yüklərin havaya buraxılması üçün nəzərdə tutulmuş bir neçə komanda və müşahidə vasitələrinin və xüsusi paraşüt sistemlərinin təhvil verilməsini əhatə edir.

Sənədlər həmçinin göstərir ki, bundan əvvəl bir neçə raund danışıqlar aparılıb, o cümlədən 2024-cü ilin aprelində Pekində keçirilən görüşdə Çin tərəfi Moskvadan müəyyən nəqliyyat vasitələrinin təhvil verilməsini sürətləndirməyi və texniki sənədləri tamamlamağı, habelə nəqliyyat vasitələrini Çinin proqram təminatı, elektronika, radio və naviqasiya sistemlərinə uyğunlaşdırmağı xahiş edib.

Digər sənədlər əvvəlcə Rusiyada, sonra isə Çində rusiyalı mütəxəssislər tərəfindən çinli desantçıların hazırlanması proqramına aiddir. Britaniyanın RUSI (Royal United Services Institute) analitik mərkəzi bu sənədləri araşdırıb və onların doğruluğunu təsdiqləyib. Hesabatlarında analitiklər iddia edirlər ki, yuxarıda göstərilənlərin hamısı Çinə “təkmilləşdirilmiş hava manevr imkanları” verəcək və “Tayvan, Filippin və regiondakı digər ada dövlətlərinə qarşı hücum variantları” imkanı yaradacaq: “Rusiya Çinə lokallaşdırma və modernləşdirmə yolu ilə analoji silah və hərbi texnikanın istehsalını artırmağa imkan verəcək texnologiyalar ötürür”.

“Reuters” agentliyinin məlumatına görə, Çin şirkətləri Rusiyaya hərbi dronlar tədarük edib, həmçinin Çin mühəndisləri dronların sınaqlarında iştirak ediblər. Yayımlanan xəbərə görə, Çin mütəxəssisləri Rusiya Müdafiə Sənayesi müəssisəsi “Kupol”a dəfələrlə səfər edərək hərbi pilotsuz aparatlarla texniki işlər aparıblar. Keçən ildən etibarən Çin nümayəndələri müəssisəyə altıdan çox dəfə səfər edib. Həmin dövrdə zavod Rusiya vasitəçiliyi ilə Çin istehsalı hücum və kəşfiyyat dronları alıb.

Avropanın iki təhlükəsizlik rəsmisi çinli mütəxəssislərin Qərbin sanksiyaları altında olan dövlətə məxsus silah istehsalçısında hərbi dronlarda texniki inkişaf işləri aparmaq üçün Rusiyaya uçduğunu bildirib. Çinli ekspertlər ötən ilin ikinci rübündən bəri silah istehsalçısı IEMZ Kupol-a yarım ondan çox dəfə baş çəkiblər. Sənədlərə və iki məmura görə, bu müddət ərzində Kupol Rusiya vasitəçiliyi vasitəsilə Çin istehsalı olan hücum və müşahidə pilotsuz təyyarələrini də qəbul edib.

Keçən ilin sentyabrında Kupolun yerli mütəxəssislərin köməyi ilə Çində “Garpiya-3” adlı yeni pilotsuz uçuş aparatını hazırladığını sənədləşdirmişdi. İndi xəbər agentliyi ilk olaraq çinli mütəxəssislərin Rusiya daxilində hərbi təyinatlı pilotsuz uçan aparatların sınaqlarına və texnoloji işlərinə geniş cəlb olunmasının konkret təfərrüatlarını açıqlayır.

Məlumatın həssaslığına görə nə onların, nə də təşkilatlarının kimliyinin açıqlanmasını istəməyən rəsmilər, əməkdaşlığın Kupol və Çin şirkətləri arasında Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən pilotsuz təyyarələrin inkişafında dərinləşməsini təklif etdiyini söylədi.

Çin Xarici İşlər Nazirliyi əməkdaşlıqdan xəbərsiz olduğunu bildirib. “Çin Ukrayna böhranı məsələsində həmişə obyektiv və ədalətli mövqe nümayiş etdirib, heç vaxt münaqişə tərəflərindən heç birinə öldürücü silahlar təqdim etməyib və ikili təyinatlı əşyalara, o cümlədən pilotsuz təyyarələrin ixracına ciddi nəzarət edib”, – nazirliyin bəyanatında deyilir.

Kreml, Rusiya Müdafiə Nazirliyi və IEMZ Kupol şərh tələblərinə cavab verməyib. Sənədlər, o cümlədən biznes hesab-fakturaları və bank çıxarışları göstərirdi ki, Kupol keçən il Çin pilotsuz uçan aparat istehsalçısı Sichuan AEE tərəfindən istehsal edilən ondan çox birtərəfli hücum dronları alıb. Rəsmilərə və sənədlərə görə, pilotsuz təyyarələr ABŞ və Aİ-nin sanksiyaları altında olan Rusiyanın müdafiə təchizat şirkəti TSK Vektor tərəfindən təchiz edilib. TSK Vektor və Sichuan AEE şərh tələblərinə cavab vermədi.

ABŞ və Avropa hökumətləri dəfələrlə Rusiya silah istehsalçılarını təchiz edən Çin şirkətlərindən narahat olduqlarını bildiriblər və bəzilərinə qarşı sanksiyalar tətbiq ediblər. “Reuters” iyul ayında da Kupolun Çin hissələri, o cümlədən mühərriklərdən istifadə edərək minlərlə Garpiya birtərəfli hücum dronları istehsal etdiyini bildirmişdi. İranın “Shahed” pilotsuz uçan aparatında modelləşdirilmiş Garpiyas, səmadan suya atılmadan və zərbə zamanı partlamadan əvvəl əvvəlcədən proqramlaşdırılmış hədəflərə yüzlərlə mil uça bilir. Kiyev Ukraynada hər ay təxminən 500-dən istifadə edildiyini bildirib.

İki Avropa rəsmisi bildiriblər ki, az sayda Çin hücum pilotsuz təyyarələrinin tədarükü və çinli mütəxəssislərin iştirakı Kupolun istehsalını yeni dron modellərinə genişləndirməkdə maraqlı olduğunu göstərə bilər. “Reuters” nə dronların daşınmasının səbəbini, nə də çinli mütəxəssislər tərəfindən aparılan işin dəqiq xarakterini müstəqil şəkildə təsdiq edə bilməyib.

Vaşinqtonda mərkəzləşmiş beyin mərkəzi olan Yeni Amerika Təhlükəsizliyi Mərkəzinin köməkçi baş əməkdaşı Samuel Bendett Çinin Rusiyanın hərbi təchizat zəncirinin vacib hissəsinə çevrildiyini deyib. “Rusiya hərbi sistemlərində Çin komponentlərinin belə böyük rolu, təsiri və təsiri var… xüsusən də hava dronlarında”, – Bendett bildirib.

“Reuters” tərəfindən nəzərdən keçirilən TSK Vektor-dan Kupol-a göndərilən məktub, 2024-cü ilin ikinci rübündə satınalma şirkətinin silah istehsalçısına AEE tərəfindən istehsal olunan yarım ondan çox dron üçün ödəniş etdiyini göstərdi. Avropa mənbələri məktubun xüsusiyyətlərinin, eləcə də Reuters-ə göstərilən digər sənədlərin, o cümlədən tarixlərinin gizlədilməsini istəyib. “Reuters” tərəfindən görülən TSK Vektor-a tədarüklərin təfərrüatlarını əks etdirən AEE korporativ sənədi, A140 və A900 birtərəfli hücum dronlarının çatdırılmasını təsdiqlədi. O, həmçinin çatdırılması nəzərdə tutulan yarım ondan çox digər dronları – A60, A100 və A200-ü sadalayıb.

“Reuters” tərəfindən görülən Kupol xəbərləri, 2024-cü ilin son rübündə Rusiyanın Çelyabinsk bölgəsindəki Çebarkul hərbi poliqonunda A60, A100 və A200 pilotsuz təyyarələrinin uçuş sınaqlarını təsvir edir. Kupol sənədində deyilir ki, bir qrup çinli ekspert pilotsuz təyyarələri yığmaq və Kupol işçilərinə onlardan istifadə etmək üçün təlim vermək üçün Kupolun İjevsk şəhərindəki obyektlərinə baş çəkib. Ekspertlər daha sonra Çebarkulda olublar. Reuters tərəfindən görülən aviasiya sifarişləri göstərirdi ki, çinli mütəxəssislər sınaqlardan bir gün sonra Çelyabinskdən uçmalı idilər.

Məktub və uçuş hesabatlarında çinli mütəxəssislər Rusiyanın satınalma şirkəti TSK Vektorun işçiləri kimi təsvir edilib. Bununla belə, Avropa rəsmiləri həmin şəxslərin AEE işçiləri olduğunu qiymətləndirdiklərini bildiriblər. Onlar AEE-nin Reuters tərəfindən nəzərdən keçirilən A200 pilotsuz təyyarələrinin sınaq uçuşlarına dair rəylərinə istinad edərək, AEE texniki işçilərinin məlumatlarına əsaslandığını söylədilər. Daha sonra AEE, Reuters tərəfindən nəzərdən keçirilən hesab-fakturaya və hesabdan çıxarışa görə, 2025-ci ilin ikinci rübündə tıxaclara qarşı avadanlıqla təchiz edilmiş bir neçə A200-lər və digər mallar üçün TSK Vektor-a 5 milyon yuandan (700.000 ABŞ dolları) çox pul ödəyib.

Çinli pilotsuz təyyarə istehsalçısı ilə başqa bir Kupol əlaqəsində, Rusiya silah istehsalçısı və TSK Vektor tərəfindən təsdiqlənmiş uçuş sınaq hesabatı, Çin firması Hunan Haotianyi tərəfindən hazırlanmış HW52V pilotsuz təyyarəsinin keçən ilin üçüncü rübündəki performansını qiymətləndirdi. HW52V şaquli uçuş və eniş (VTOL) pilotsuz uçan aparatıdır və kəşfiyyat, müşahidə və kəşfiyyat üçün hərbi məqsədlər üçün istifadə oluna bilər, həmçinin zərbə vuran pilotsuz uçan aparat kimi də Avropa təhlükəsizlik rəsmiləri bildiriblər. “Reuters” tərəfindən görülən aviabiletlər göstərirdi ki, Hunan Haotyanyi-nin baş direktoru Liu Mingxing və TSK Vektor-un pilotsuz uçan aparat departamentinin rəhbəri Artem Vysotksy iyun ayında şirkətin pilotsuz təyyarələrinin nümayiş olunduğu tədbirin son günündən sonra Sibirdəki İrkutsk hava limanından bitişik oturacaqlarda uçdular.

Hunan Haotyanyi və TSK Vektor şərh tələblərinə cavab vermədi. Reuters idarəçilərlə əlaqə saxlaya bilməyib. Keçən ilin üçüncü rübünə aid ayrı bir Kupol sənədi, TSK Vektor işçiləri kimi təsvir edilən mühəndis və texniki işçilər də daxil olmaqla Çin vətəndaşlarının müəssisələrinə səfərini təsvir etdi. Avropa təhlükəsizlik rəsmiləri, Çin vətəndaşlarının Hunan Haotianyi-nin işçiləri olduğunu qiymətləndirdiklərini söylədilər, çünki Kupola səfər edən bir neçə ekspert, 2024 və 2025-ci illərdə digər səfərlərdə Hunan Haotianyi-nin Rusiyaya səfəri zamanı onu müşayiət etdi. Reuters onların Hunan Haotianyi işçisi olduqlarını təsdiq edə bilmədi.

Mütəxəssislərin üçüncü rüblük səfərinin məqsədi, sənəddə deyilir ki, Çinin yeni uçuş idarəetmə kompüterini və Garpiya üçün yeni mühərriki uyğunlaşdırmaqdır. Vektor və Kupol arasındakı bir neçə başqa məktubda 2024 və 2025-ci illərdə Çin və Rusiya ekspertlərinin yarım həftəlik səfərləri təsvir edilib. Məktublarda deyilir ki, qruplar uçuşa nəzarət kompüteri üzərində iş aparacaqlar. Eyni qrupdan olan çinli mütəxəssislərin 2025-ci ilin üçüncü rübündə səfərini təsvir edən yekun məktubda, GA-21 olaraq adlandırılan yeni dron üzərində də iş aparacaqları bildirilib. Avropalı rəsmilər GA-21-i İranın Şahed-107-nin bir versiyasıdır və müşahidə üçün və ya hücum pilotsuz uçan aparatı kimi istifadə edilə bilər.

“The India Today” qəzeti Hindistanın baş naziri Narendra Modinin son açıqlaması barədə xəbər yayımlayıb. Modi Hindistan vətəndaşlarına çağırış edərək, onların yerli məhsullar almasını istəyib. Baş nazir vətəndaşları xarici ölkə istehsalı olan məhsullardan imtina etməyə çağırış edib. Modinin fikrincə, xarici ölkə məhsullarından asılılığı azaltmaq lazımdır. Modi həmçinin bildirib ki, vətəndaşlar aldıqları məhsulların hansı ölkədə istehsalı barədə məlumatlı olmalıdırlar. Baş nazir hesab edir ki, Hindistan bugünkü çağırışlar fonunda öz iqtisadi potensialına arxalanmalıdır.

Narendra Modinin məqsədi aydındır. O Hindistanda istehsal olunan məhsulların daha çox alınmasını istəyir. Bu yerli istehsala yatırımların artmasına səbəb olmalıdır. Narendra Modi əvvəlki açıqlamasında belə demişdi: “Ətrafda qlobal qeyri-sabitlik ab-havası var. Bütün ölkələr öz maraqları üzərində cəmlənib. Hindistan dünyanın üçüncü ən böyük iqtisadiyyatına çevriləcək və buna görə də Hindistan öz iqtisadi maraqlarına gəldikdə ayıq olmalıdır”. Narendra Modi Hindistanın texnoloji sahədə istehsal olunan məhsullara da üstünlük verir. Baş nazir Hindistanın ilk yerli istehsalı olan yarımkeçirici çiplərinin 2025-ci ilin sonuna qədər bazara çıxarılacağını elan edib. Bu, ölkənin texnoloji müstəqilliyə doğru atdığı mühüm bir addım kimi qiymətləndirilir. Məqsəd yarımkeçirici çiplərin idxaldan asılılığı azaltmaq və ölkəni qlobal çip istehsalı mərkəzinə çevirməkdir.

ABŞ-la Hindistan arasında ticarət əlaqələrində gərginlik var. Digər tərəfdən ABŞ Prezidenti Donald Tramp Avropa ölkələrinin Çin və Hindistan məhsullarına gömrük vergilərinin artırılmasını tələb edib. Vaşinqtonla Dehli arasında hazırda danışıqlar gedir. Vaşinqtonun tələblərindən biri də Hindistanın Rusiyadan neft alışını dayandırmasıdır. Dehli bu tələbin əleyhinədir. Hindistan Rusiyadan ucuz qiymətə neft alır.

ABŞ və Hindistan rəsmiləri arasında danışıqlar bərpa olunub. Tərəflər ticarət sazişi üzərində işləyirlər. Vaşinton Hindistanın Rusiya neftini almaqdan imtina etməsini istəyir. Hindistan bu tələbə baxmayaraq, Rusiyadan ucuz neftindən imtina etməyib. Buna baxmayaraq, Dehli Vaşinqtonla münasibətlərdə gərginlik istəmir.

ABŞ-ın ticarət naziri Hovard Latnik bildirib ki, Hindistanla razılaşma əldə etmək mümkündür.  Halbuki, ABŞ Hindistan məhsullarına tətbiq etdiyi 25 faizlik gömrük rüsumundan sonra iki ölkə arasında danışıqlar dayandırılmışdı. “Press Trust of India” agentliyinin məlumatına görə, danışıqlar Dehlidə keçirilir. «The Times of India» nəşrinin yazdığına görə, danışıqların növbəti raundu Vaşinqtonda keçiriləcək. Baş nazir Narendra Modi iki ölkə arasında ticarətdə qarşılıqlı maraqların təmin olunmasını istəyir. Dehli Rusiyanın ucuz neftindən imtina etmək istmir. Buna baxmayaraq, Hindistan ABŞ-dan aldığı kənd təssərrüfatı məhsullarının həcmini artırmağa hazırdır. Narendra Modi sonuncu dəfə ABŞ səfəri və Prezident Donald Trampla görüşü zamanı söyləmişdi ki, 2030-cu ilə qədər iki ölkə arasındakı ticarətin həcmini 500 milyard dollara çatdırmaq mümkündür. Modi iki ölkə arasındakı münasibətlərə dost kimi dəyərləndirib. Baş nazir ümid edir ki, iki ölkə arsında ticarət sazişi yaxın müddətdə imzalanacaq.

“Reuters” agentliyinin xəbərinə görə, Avropa İttifaqı Çinin neft email zavodlarına qarşı sanksiya həyata keçirməyi planlaşdırır. Avropa Komissiyası Rusiyadan neft alan Çin neft emalı zavodlarına qarşı sanksiya qərarı verməyə hazırlaşır. Bu qərar Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı 19-cu sanksiyalar paketinin siyahısına daxil ediləcək. Sanksiya siyahısında Rusiyanın Qərb məhdudiyyətlərindən yan keçməsinə kömək edən üçüncü ölkələrdən olan şirkətlər yer alacaq. Bu siyahıda böyük şirkətlərdən tutmuş vasitəçi şirkətlərə qədər müəssisələr yer alacaq.

Avropa İttifaqı bununla Rusiyaya qarşı sanskiyaları gücləndirməyi planlaşdırır. Bu baxımdan Çin neft emalı zavodlarının hədəfə alınması,  Rusiyanın enerji ixracının əsas alıcılarından birinə qarşı atılan mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Bu, həmçinin, Avropa İttifaqının sanksiyaların təsirini genişləndirmək və onları pozan tərəfləri cəzalandırmaq qətiyyətinin göstəricisidir.

Pekin Avropa İttifaqının qərarından narazıdır. Pekindən yayımlanan açıqlamada bildirilib ki, Şimali Atlantika Alyansı ölkələri ABŞ-ın təzyiqi altında Rusiya mənşəli neft almaq bəhanəsi ilə Çinə rüsumlar tətbiq etməyə çalışsalar, Çin qəti cavab verəcək. Bu barədə Çin Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Lin Jian bildirib. “Çinin Rusiya da daxil olmaqla dünya ölkələri ilə ticarət-iqtisadi və enerji əməkdaşlığı qanunidir və heç bir şikayət vermir. Çinin qanuni hüquq və maraqları pozularsa, biz qətiyyətli cavab tədbirləri görəcək, suverenliyimizi və təhlükəsizliyimizi qətiyyətlə qoruyacağıq”, – diplomat vurğulayıb.

Lin Jian qeyd edib ki, Avropa İttifaqına təzyiq göstərməyə çalışan ABŞ-ın siyasəti “birtərəfli hədə-qorxu və iqtisadi zorlamanın tipik nümunəsidir”. O, qeyd edib ki, bu cür hərəkətləri ilə Vaşinqton beynəlxalq ticarət qaydalarını “ciddi şəkildə pozur”. Çin Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Ukraynada münaqişə başlayandan Pekinin obyektiv və qərəzsiz mövqe tutduğunu, böhranın tezliklə həllinə tərəfdar olduğunu bir daha vurğulayıb. Sentyabrın 13-də ABŞ prezidenti Donald Tramp NATO ölkələrini Ukrayna münaqişəsinə görə Çindən gələn mallara 50 və ya 100 faizlik gömrük rüsumları tətbiq etməyə, sonra isə nizamlanmadan dərhal sonra onları qaldırmağa çağırıb.

Avropa İttifaqı ABŞ-ın təzyiqi altındadır. Avropa İttifaqı ABŞ-ın Rusiyaya qarşı sanksiyaları sərtləşdirməsini istəyir. Ancaq bunun üçün ABŞ Prezidenti Donald Tramp Avropa İttifaqı ölkələrinin Çinə qarşı sanksiyalar tətbiq etməsini istəyib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Baş Assambleyası Fələstin-İsrail münaqişəsinin ikidövlətli həlli istiqamətində konkret, zamana bağlı və geridönməz addımları əks etdirən bəyannaməni səs çoxluğu ilə təsdiqləyib. 142 ölkə bəyannamənin lehinə, 10 ölkə əleyhinə səs verib, 12 ölkə isə bitərəf qalıb. Sənəddə, həmçinin İsrailin Qəzza zolağındakı fəaliyyətləri və HƏMAS-ın 2023-cü il oktyabrın 7-də həyata keçirdiyi hücumlar pislənilir. Yeddi səhifəlik bəyannamə Səudiyyə Ərəbistanı və Fransanın təşkilatçılığı ilə ötən ilin iyul ayında BMT-də keçirilən beynəlxalq konfransın nəticəsidir.

Sənədin lehinə səs verən ölkələr arasında İsraillə tərəfdaş olan ölkələr də var. Misal üçün Azərbaycan İsraillə tərəfdaş münasibətlərə malikdir. Buna baxmayaraq, Azərbaycan da digər dövlətlər kimi bölgədə iki – İsrail və Fələstin dövlətin olması prinsipini dəstəkləyir. Bu BMT-nin qətnamələrində də yer alıb. BMT Baş Assambleyasında Fələstin probleminin sülh yolu ilə həlli və iki dövlətli həllin həyata keçirilməsinə dair “Nyu York Bəyannaməsi”ni təsdiq edən qətnamənin lehinə səs verən ölkələr arasında Hindistan da var. Hindistan da Azərbaycan kimi İsraillə tərəfdaşlıq münasibətlərə malikdir. Buna baxmayaraq, Hindistan “Fələstin məsələsinin sülh yolu ilə həlli və iki dövlətli həllin həyata keçirilməsinə dair Nyu-York Bəyannaməsinin təsdiqi” adlı tədbiri dəstəkləyən 142 ölkə arasında olub. Bütün Körfəz ərəb ölkələri də bunu dəstəklədi, İsrail, ABŞ, Argentina, Macarıstan, Mikroneziya, Nauru, Palau, Papua Yeni Qvineya, Paraqvay və Tonqa da əleyhinə səs veriblər.

“Hindistan və Amerika Birləşmiş Ştatlarının iki millətimiz arasında ticarət maneələrini həll etmək üçün danışıqları davam etdirdiyini elan etməkdən məmnunam” – bunu Donald Tramp özünün “Truth” sosial platformasında yazıb. ABŞ prezidenti Donald Tramp çərşənbə axşamı bildirib ki, ABŞ və Hindistan iki ölkə arasında “ticarət maneələrini” aradan qaldırmaq üçün danışıqları bərpa edəcəklər.

Tramp “Truth Social” sosial media platformasında bunları yazıb: “Hindistan və Amerika Birləşmiş Ştatlarının iki xalqımız arasında ticarət maneələrini həll etmək üçün danışıqları davam etdirdiyini elan etməkdən məmnunam. Qarşıdakı həftələrdə çox yaxşı dostum, Baş nazir Modi ilə danışmağı səbirsizliklə gözləyirəm. Əminəm ki, hər iki ölkəmiz üçün uğurlu nəticəyə gəlməkdə heç bir çətinlik olmayacaq!”

Bu açıqlama ABŞ-ın Hindistan mallarına 50 faizlik rüsum, o cümlədən Rusiya neftinin alışına əlavə 25 faizlik cərimə tətbiq etməsindən həftələr sonraya təsadüf edir. Bu həftənin əvvəlində Prezident Tramp Ağ Evdə açıqlama verərkən Hindistan-ABŞ əlaqələrini “xüsusi münasibət” adlandırıb və baş nazir Narenda Modi ilə həmişə dost olacağını təsdiqləyərək “narahat olacaq heç nə olmadığını” söyləyib.

Bununla belə, o, müasir dövrdə Modinin siyasətindən narazılığını ifadə edib. Görünür, Tramp Narendra Modinin Çindəki tədbirlərdə iştirakını nəzərdə tutub. Hindistan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvüdur və bu səbəbdən Modi təşkilatın Çindəki tədbirində iştirak edib. Buna baxmayaraq, Narendra Modi Pekində keçirilən hərbi paradda iştirak etməyib.

ANI-nin “Hazırda Hindistanla münasibətləri yenidən qurmağa hazırsınızmı?” sualına ABŞ prezidenti Tramp belə deyib: “Mən Modi ilə həmişə dost olacağam. O, əla baş nazirdir. Mən həmişə dost olacağam, amma onun indiki məqamda etdiklərini bəyənmirəm. Ancaq Hindistan və ABŞ-ın çox xüsusi münasibətləri var. Sadəcə olaraq, narahat olmağa heç bir şeyimiz yoxdur.”

Baş nazir Narendra Modi şənbə günü də Trampın Hindistan-ABŞ əlaqələrini təsdiqləməsinə isti cavab verib və deyib ki, o, ABŞ prezidentinin hisslərini və ikitərəfli münasibətləri müsbət qiymətləndirməsini “dərin qiymətləndirir və tam şəkildə qarşılayır”. Narendra Modi Hindistan-ABŞ əlaqələrini “Hərtərəfli və Qlobal Strateji Tərəfdaşlığa” doğru “irəcəli” olaraq qeyd edib. “Prezident Trampın fikirlərini və əlaqələrimizə verdiyi müsbət qiymətləri dərindən qiymətləndirin və tam cavab verin. Hindistan və ABŞ çox müsbət və gələcəyə hesablanmış Hərtərəfli və Qlobal Strateji Tərəfdaşlığa malikdir”, – Baş nazir öz postunda bildirib.

NATO-nun ali uniformalı rəsmisi keçən həftə Pekində keçirilən hərbi paradda nümayiş olunan Çin, Rusiya və Şimali Koreya arasında artan həmrəylikdən narahatlığını bildirib. Cüzeppe Kavo Draqone NATO-nun Hərbi Komitəsinin sədridir. O, şənbə günü Yaponiyada səfərdə olarkən NHK telekanalına müsahibə verib. O, paradda Çin prezidenti Si Cinpin, Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Şimali Koreya lideri Kim Çen Inın çiyin-çiyinə durması şəklini şərh edib. Dragone bu üçtərəfli həmrəyliyi çəkindirmə və tərəfdaşlıq öhdəliyi ilə qarşı-qarşıya qoymağın vacibliyini vurğuladı. Onun sözlərinə görə, NATO eyni dəyərləri və prinsipləri bölüşən Hind-Sakit okean dövlətləri ilə yanaşıdır.

Rusiyanın Ukraynanın sülh danışıqlarına mane olan NATO-ya üzvlük cəhdinə qarşı çıxmasına münasibət bildirən Dragone deyib ki, “hər hansı bir ölkə kimin dostu, kimin müttəfiqi, kimin rəqibi və ya rəqibi olduğuna qərar verməkdə azaddır”. O vurğulayıb ki, bu, atəşkəs danışıqlarında müzakirə edilməli olan bir şey deyil, Ukrayna ilə NATO-ya üzv dövlətlər arasında müzakirə oluna biləcək bir şeydir. Ukraynadakı vəziyyətə gəlincə, Dragone qeyd edib ki, Rusiya qüvvələrinin ərazi baxımından əldə etdiyi nailiyyətlərlə müqayisədə yüzlərlə və yüzlərlə insanı itirir.