ABŞ və Çin süni intellekt (Sİ) sahəsində üstünlük uğrunda mübarizə apardığı bir vaxtda, Tramp administrasiyası şirkətlərin xarici tədqiqatçıları işə götürməsini çətinləşdirib. Çin isə dünyanın ən yaxşı alimlərini cəlb etməyi milli prioritetə çevirib. Çin son iki il ərzində beynəlxalq tədqiqatçılar üçün qapılarını geniş açıb, alimlər üçün xüsusi viza növü tətbiq edib və cəlbedici tədqiqat qrantları təklif edib. Ancaq bunun əksi də baş verib.
ABŞ-da çalışan çinli alimlərin sayı azalmaq əvəzinə, əksinə, artıb. “Carnegie Endowment for International Peace” beyin mərkəzi tərəfindən aparılan araşdırmaya əsasən, 2025-ci ildə ABŞ-da süni intellekt sahəsində çalışan hər 30 çinli tədqiqatçıya qarşılıq, Çinə əks istiqamətdə köçən yalnız bir tədqiqatçı olub. ABŞ ilə Çin arasındakı gərginliyə baxmayaraq, ABŞ-da çalışan çinli tədqiqatçıların sayı üç il əvvəllə müqayisədə azalmaq əvəzinə artıb.
Tədqiqatçılar alimlərin qlobal miqyasdakı yerdəyişmələrini müəyyən etmək üçün ötən il keçirilən və maşın öyrənməsi ilə hesablama neyroelminə həsr olunmuş akademik konfrans olan “NeurIPS”-də qəbul edilmiş elmi məqalələri təhlil ediblər. Məqalə müəlliflərinin harada ali təhsil aldıqları, harada elmi dərəcələrə yiyələndikləri və sonda harada işləməyə başladıqları araşdırılıb. Nəticələr, ABŞ və Çinin süni intellekt tədqiqatlarının ən çox aparıldığı iki yer olduğu barədə geniş yayılmış anlayışı təsdiqləyib. ABŞ Çindən, eləcə də Hindistandan, Cənubi Koreyadan mühacirət etmiş xarici tədqiqatçıları işə götürməklə liderliyini qoruyub.
Amerikada çalışan çinli alimlərin sayının yüksək qalmasının izahı, onların Tramp administrasiyası keçən il viza almaqda məhdudiyyətlər qoymadan və tədqiqat maliyyələşdirməsini azaltmazdan əvvəl ABŞ-a gəlmələridir.
Buna baxmayaraq, ABŞ üçün təhlükə ondan ibarətdir ki, istedadları cəlb etmək baxımından ölkənin cazibədarlığı onilliklər ərzində tədricən azalır. Bu təsir statistik göstəricilərdə özünü büruzə verənə qədər isə vəziyyəti geri döndərmək çətin olur. İllər ərzində Çinli alimlər və dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan həmkarları startaplarda karyera imkanları və geniş akademik maliyyələşdirmə təklif edən ABŞ-a üz tuturdular. Ancaq son illərdə Çin süni intellekt (Sİ) sahəsində çalışan tədqiqatçılar üçün əhəmiyyətli bir alternativə çevrilib. 2022-ci ildə “NeurIPS” konfransında elmi məqalələr dərc edən ilk 30 qurumdan yalnız altısı Çində yerləşirdi; 2025-ci ildə isə bu rəqəm 12-yə yüksəlib. Çinin aparıcı akademik qurumlarından olan Pekin Universiteti və Tsinhua Universiteti siyahının zirvəsində qərarlaşaraq, Massaçusets Texnologiya İnstitutu, Stenford Universiteti və Karnegi Mellon kimi ABŞ-ın nəhəng təhsil müəssisələrini geridə qoyublar. Həmçinin, ötən il “NeurIPS”-də məqalələri dərc olunan müəlliflər arasında Çinli tədqiqatçılar 41% təşkil edərək, 34%-lik göstəriciyə malik ABŞ tədqiqatçılarını üstələyiblər.
Çin şirkətlərinin yüksəlişi, çinli Sİ tədqiqatçılarının böyük əksəriyyətinin niyə məhz ölkədə qalmağı seçdiyini izah edə bilər. Hökumət onların getməsinə icazə vermək istəmir. Çin xarici istedadları cəlb etməkdə çətinlik çəksə də, xaricdəki Çin tədqiqatçılarını və rəhbərlərini geri qayıtmağa təşviq etmək səylərində bəzi irəliləyişlər əldə edib.
EN 
AZ 
RU 
TR